Якутские буквы:

Якутский → Русский

аттаныах

левый бок (лошади); кымньыылыаҕым да кыһыйбат , аттаныаҕым да аһыйбат посл. у меня ни правая сторона не чешется, ни левая сторона не зудит (соотв. моя хата с краю).

аттан=

1) обзаводиться лошадью; 2) садиться верхом на лошадь; атын аттанна он сел на коня; 3) отправляться в дорогу, уезжать; бүгүн аттаннылар они отправились сегодня.

Якутский → Якутский

аттан

I
аттаа диэнтэн атын
туһ. Бу соноҕоһуҥ аттана илик эбит. И. Гоголев
II
туохт.
1. Атта булун, хаһаайыстыбаҕар ат сүөһүтэ тэрин. Приобрести лошадь, обзавестись лошадью для хозяйства. Дьөгүөр быйыл сымнаҕас майгылаах аттанна
2. Атта миин, ат үөһэ олор. Сесть верхом на лошадь
Доҕоро Наһаар, уола сүппүтүн оройуоҥҥа тыллыыр аатыран, хаһан да сааламмат бэйэтэ эмиэ сааланан, аттанан, бу сарсыарда эрдэ барбыта. Суорун Омоллоон
Ханнык дьүһүннээх аты аттанан кэлбиккиний? Саха фольк. Бу айылаах дойдуга Аттанан кэлбит атым. С. Зверев
3. Айаҥҥа тур, бар. Отправляться в дальнюю дорогу, уезжать куда-л. Хата, сарсыарда эрдэ туран кэлиэм, таҥараттан көрдөһөн, мантан аттаныахпыт. А. Софронов
«Сарсыарда эрдэ аттаныахпыт, хата, малгын хомунан, чөкөтөн кэбис», — диэбитэ Дьөгүөрсэ кэргэнигэр. Н. Якутскай
Аттаныаҕым да аһыйбат көр кытыым да кыһыйбат. Аттаныах өттө — атынан айаннаан иһэр сир хаҥас өттө. Левая сторона дороги, по которой едет человек верхом на коне. Хочоҕо киирдэххинэ, суолуҥ икки аҥыы хайдыһыа, ону аттаныах өттүгүн тутуһаар. Ол дойдуга аттан — өл. Отправляться на тот свет, умирать
Тугун дьиибэтэй, доҕоор. Эмээхсиним кэнниттэн ол дойдуга аттанаары гыннаҕым дуу? Кини таҥаралыаҕыттан бэттэх уйан буолан хааллым. И. Гоголев
Эн эһэҥ отут саастааҕар, Ойоҕостотон үс хонукка Өйө-төйө суох сыппыта, Онтон төрдүс түүнүгэр «Ол дойдуга» аттаммыта — Ол сахха эмчит-томчут суоҕа. «ХС»


Еще переводы:

словом

словом (Русский → Якутский)

вводн. ел. быһатын эттэххэ, онон; словом, вы должны завтра выехать быһатын эттэххэ, эһиги сарсын аттаныах тустааххыт.

быраман

быраман (Якутский → Якутский)

даҕ. Олус ыраах; олус өрдөөҕүтэ буолбут. Очень дальний, отдаленный; очень давний
Былыргы былдьаһыктаах дьылларым Быһылааннаах быраман мындаатыгар, Алдьархайдаах ааспыт дьылларым Арахсыылаах анараа таһаатыгар Илиһиэй бииһин уустара Илэ тиэстэллэрэ. П. Ойуунускай
Күнэ суох — олох суох. Ол иһин күн диэн тыл Быраман дьыллартан бардьоҥҥо тунуйбут. Эллэй
Быраман былыргыга, ким кимэ өссө ситэ чуолкайданар кыаҕа да суох кэмигэр аттаныаҕыҥ. Багдарыын Сүлбэ. Тэҥн. быралҕан

чөкөт

чөкөт (Якутский → Якутский)

  1. чөкөй диэнтэн дьаһ. туһ. «Сарсыарда эрдэ аттаныахпыт, хата малгын хомунан, чөкөтөн кэбис», — диэбитэ Дьөгүөрсэ кэргэнигэр. Н. Якутскай
    Икки оту чөкөтөн, күрүөлээн баран, оҕуспутун көлүнэн дойдулаатыбыт. Тумарча
    Убайбыт кэлиэ диэн таҥаһын сууйан-сотон чөкөппүппүт. «Сахаада»
  2. түөлбэ. Сүөгэй. Сливки, сметана. Чөкөтү сиэтибит
арбах

арбах (Якутский → Якутский)

аат. Мас лабаата биир сиргэ чөмөхтүү мунньуллубута. Ветви дерева, собранные в одно место
[Мүүкэ] өйдөөн көөртө, арбах анныттан кус сүүрэн эрэрэ. Суорун Омоллоон
Били, мааҕын, биир өлбүт немецтэн ылбыт зажигалкабынан уот ылан, арбах үрдүгэр кутаа отуннум. Т. Сметанин
Арбах анныгар, төҥүргэс төрдүгэр, кистээнкистээн баттаабыт кус сымыытын тэһэн ууга киллэрэн эрэрэ. Далан
Арбах бастаах атыыр ойуун — улуу ойуун. Великий шаман
Баай Харахаан тойонтон арбах бастаах атыыр ойуунунан алгыс ылан, аар баҕах астаран араҥас атыыры арбатан аттаныах тустааххын. ПЭК ОНЛЯ I
Арбах бастаах Атыыр ойуун аргыспын, Түүлээх төбөлөөх Түөкүн ойуун дьүөгэбин Түҥнэри дьүһүйдэҕим буоллун, Таҥнары алкыйдаҕым буоллун. С. Зверев

иҥ-бат

иҥ-бат (Якутский → Якутский)

иҥмэт-баппат - киһини кытта сатаан тапсыбат; хадаар. Неуживчивый, несговорчивый
Аанньа билбэт киһи омос саныаҕар иҥмэт-баппат, ыган-түүрэйдээн да барыах айылаах хабыр-хаҥыл бартыһаанныы майгытын ыһыктыбакка аттаныах чинчилээх кырдьаҕас ис-иһигэр киирдэххэ киһи үтүө тылын ылынымтыата, үөрэххэ, сайдыыга сүрэҕинэн-быарынан тардыһара олус арылхайдык, итэҕэтиилээхтик арыллар. ФЕВ УТУ
Бытархай бурсууйтан тахсыбыт иҥмэт-баппат сорох дьон М.К. Аммосовы абааһы көрөннөр мэһэйдээн эрэйдииллэр. «ХС»; иҥэ-бата сатаан - 1) тугу да гынара суох буолан. От безделья, от нечего делать
Дьиэҕэ хаайтаран олороҕун, ол иһин, иҥэ-бата сатаан эҥин-араас буолаҕын... «ХС»; 2) бара-кэлэ сатаан, кыһалҕаттан, ыксаан. Не имея другого выхода
Сүрдээх дьахтар, иҥэ-бата сатаан, ити кырдьаҕас түөкүҥҥэ эргэ тахсыбыта. А. Сыромятникова; иҥэн-батан сылдьыбат (олорбот) - сүгүн буолан сылдьыбат (олорбот). Спокойно, тихо, смирно не может (жить, сидеть, ходить и т. д.)
Икки ааттаахтар Иҥэн-батан сылдьыахтара суоҕа. П. Ойуунускай
Тугун сүрэй тылыҥ-өһүн, атыыһыт ама киһи! - Даайыс иҥэн-батан олорбото. А. Сыромятникова

перекусить

перекусить (Русский → Якутский)

сов., перекусывать несов. 1. что быһа ытыр; перекусить нитку сабы быһа ытыр; 2. чего и без доп., разг. (закусить) алыы түс; они перекусили перед дорогой кинилэр аттаныахтарын иннинэ аһыы түстүлэр.

кымньыылаа

кымньыылаа (Якутский → Якутский)

туохт.
1. Кымньыынан оҕус, таһый. Бить, стегать кнутом, плетью
Тиийэн атын түргэнник сүөрэ оҕуста, мииннэ уонна күүһэ баарынан кымньыылаан кус гыннарда. Суорун Омоллоон
Ананий оҕуһун ойоҕолоон баран кымньыылыы истэ. М. Доҕордуурап
Сыыры түһээт, Өлөксөй атын быһыта биэрэн кымньыылаан, бөтөрөҥүнэн түһэрдэ. В. Протодьяконов
2. көсп. Эмискэ күүскэ ыарытыннар, хаарый. Схватить, кольнуть (об острой боли); обжечь (холодом)
Талыы обургу [төрөөрү сылдьар дьахтары] быһыта кымньыылаан, улам сотору-сотору кииртэлээн барда. «ХС»
Сытыы тыал сирэйбитин-харахпытын быһыта кымньыылыыр. С. Курилов (тылб.)
3. көсп. Киһини дьигиргэтэр гына сыыһатын-халтытын сытыытык саҥар, хаҕыстык кириитикэлээ. Остро критиковать недостатки кого-л., так, чтобы ему стало не по себе, стегать (словами)
Уот-кылыс тылларынан салалта итэҕэстэрин быһыта кымньыылаата.  Үлэҕэ нэс оҕус кымньыынан барарыныы, киһи тылынан балай эмэ кымньыылаатаҕына үлэлиир. М. Доҕордуурап
Иккистээн көрдөһөбүн — миигин үлэбэр хаалларыҥ уонна үчүгэйдик кымньыылаан, ирдэбиллэ туруоруҥ, эппиэттэтиҥ. В. Яковлев
Ыыс-бурут Эдьиэйэ эрэйдээҕи быһыта кымньыылыыр. Н. Босиков
4. көсп. Үүр-түрүй, муҥнаа-сордоо (үксүн кыһалҕа туһунан). Погонять, притеснять, донимать, изнурять (обычно о нужде)
Ол хараҥа батталлаах үйэҕэ Эрэй элбэҕэ дьадаҥы киһиэхэ: Кытаанах дьыл кымньыылыыра, Кырыктаах баай таһыйара. И. Артамонов
Абааһы <быһа> кымньыылаабыт көр абааһы
Ийэм ол эмээхсини Сиэҥкэбитин абааһы кымньыылаабытын бэл тыыннаах гынна диир ээ. Күндэ
Кымньыылыах өттө — уҥа өттө (көлөнөн айанныыр кэмҥэ). Правая сторона (при езде гужевым транспортом)
Күөлү ааһаат, суолуҥ икки буолуо, ону кымньыылыах өттүгүнэн бараар. СГФ КСТ. Сылгыны дьүһүннүүргэ уҥа эбэтэр хаҥас өттө дэниллибэт. Хаҥас өттүн — аттаныах өттө, уҥа өттүн — кымньыылыах өттө дэнээччи. Сылгыһыт с. Тураҕас [ат] ынчыктыы түһээт, өрө турда уонна кымньыылыах өттүнэн сууллан түстэ. М. Шолохов (тылб.)

тэбис-тэҥ

тэбис-тэҥ (Якутский → Якутский)

даҕ.
1. Олоччу биирдиҥи, атылыы. Совершенно одинаковый, равный
[Ньургун Боотур уонна абааһы бухатыыра] Үс түүннээх күн охсустулар да, иккиэн тэбис-тэҥ дьон буоллулар. Ньургун Боотур
[Нүһэр Дархан:] Өлөр өлүү барыбытын тэбистэҥ оҥорор... Ол эрээри бу аан дойдуттан Тойон киһи тойоннуу аттаныах тустаахпын. И. Гоголев
[Ыаллыылар] туохтарын былдьаһыахтарай, хайа-хайалара ордуга-хоһута суох эрбии биитин курдук тэбис-тэҥ дьоннор. И. Эртюков
2. Көбүс-көнө, кыра да токуруйуута суох. Совершенно ровный, прямой
Күллэҕинэ, ол уостар кэннилэриттэн тэбис-тэҥ, ып-ыраас эҥкилэ суох тиистэрэ кэчигирии түһэллэр. Амма Аччыгыйа
Айаан икки илиитин сиэбигэр уктан, «аны алҕас киһини таарыйан кэбиһиэхтэрэ» диэбиттии, тэйиччи туран эрэн мичээрдээн тэбис-тэҥ, үп-үрүҥ тиистэрэ килэйэр. Н. Лугинов
Тэбис-тэҥҥэ — 1) биир бириэмэҕэ, бииргэ. В одно и то же время, одновременно
Таллан тараах хайаҕа ат сылгы тиийэн абааһыны кытта тэбистэҥҥэ сыарҕа ылаҕын курдук «лап» гына түстэ. Ньургун Боотур
Уолаттар сааларын ытарга бэлэмнии туппутунан ойон тураллар уонна иккиэн тэбис-тэҥҥэ: «Тохтоо-о!» — диэн хаһыытыыллар. Н. Якутскай
Лиэксийэҕэ кыл мүччү баттаһан, преподаватели кытта тэбис-тэҥҥэ, аудитория ааныгар үтүрүһэн кэриэтэ бииргэ үктэһэ киирбитэ. «Чолбон»; 2) кими эмэ кытары биирдик, кыратык да хаалсыбакка (тугу эмэ гын). На равных (напр., бороться)
[Боксуордар] тэбис-тэҥҥэ эрийсэр курдуктар. Н. Лугинов
Кылбайар маҥан аттар ньилбэктэрэ күөрэйэн, туйахтара харааран, буура чаҕаан көҕүллэрэ бураллан, кулгаахтарын үөргү-сүөргү туттан, илин былдьаһан ньылаҥнаһан, эрбии биитин курдук тэбис-тэҥҥэ хапсан иһэллэр. М. Доҕордуурап
Сүөдэр биир да күн өрөөбөккө сиргэ хонон дьонун кытта тэбис-тэҥҥэ сырытта. КН ТДь

спешился

спешился (Русский → Якутский)

гл,сов
сатыылаата (аттан түһэн)

аттаннар

аттаннар (Якутский → Якутский)

аттан диэнтэн дьаһ. туһ. Маппыйы күн сарсын тыаҕа аттаннар