Якутские буквы:

Якутский → Якутский

аттыы

сыһ. Ат курдук. Подобно коню, на четвереньках, словно конь
[Уол] Аттыы кыбыйан олорон Үс үөрэҕэспиттэн Үс дүгдэ туоһу ылла, Сахам кыыһыгар анаан кэбистэ. Саха нар. ыр. I
Эмээхсин олоппоһуттан турарыгар чиргэл мас тайах, айаас аттыы, уҥа-хаҥас мөхсөн ылар. С. Федотов
Таас анныттан, саһыл бытатын эрэ саҕа хайаҕастан тыыннаах уу аттыы мөҕөн тахсар эбит. Дьэ ол — Өлүөнэ өрүс саҕаланар баһа. Н. Якутскай
Аттыы бат (аккаастан) — туохха эмэ буолуммакка, сөбүлэммэккэ кыккыраччы аккаастан. Наотрез отказаться от какого-л. поручения
Эмээхсин, арай, мин букатын барбаппын диэн аттыы батан кэбиһиим. Н. Неустроев
Тихоны барыс диэбиттэрин, аны туох да иһин тыаҕа барбаппын диэн аттыы аккаастанан кэбистэ. Н. Босиков

аттаа

I
туохт. Сүөһүнү ууһатар быччархайдарын ылан кэбис, төрүөҕэ суох оҥор. Кастрировать, холостить, оскоплять (животное)
Оҕус ыччат сүөһүнү 6–12 ыйдааҕар аттыыр буоллахха, быччыҥнарын тканнара ордук күүскэ сайдаллар, онон сүөһү харгыстаммакка улаатар. ДьСИи
II
туохт.
1. Атынан хааччый, атта булан биэр. Обеспечивать кого-л. конем, давать ему коня
Мэхээс оҕонньор кытытын Маппыйга бэлэхтээтэ — кэлэн-кэлэн кыра уолун дьэ аттаата. «ХС»
2. Түөрт лабааҕар тур, түөрт атах буол (үксүгэр киһи тобуктаах илиилэригэр тайанарын этиллэр). Становиться на четвереньки (чаще всего говорят тогда, когда человек стоит, передвигается, опираясь на обе руки и оба колена)
Биир немец аттаан баран, землянка диэки баран истэ. Т. Сметанин
Чугаһаабытым, атын эбит. Туруйа! Бастаан аттаан, кэлин сыылан үөмэн истим. И. Данилов
[Эһэни көрсөн] Өлүөскэ часкыйаат, төттөрү ыстанна, уҥа-хаҥас буруйан, сүүрэн тэлээрэн иһэн, туохтан эрэ иҥнэн, аттыы түстэ. Н. Габышев

Якутский → Русский

аттаа=

I кастрировать, холостить, оскоплять (животное).
II 1) обеспечивать конём, давать коня; 2) становиться на четвереньки.


Еще переводы:

курулаппахтаа

курулаппахтаа (Якутский → Якутский)

курулат диэнтэн тиэт. көрүҥ. Курулаппахтыы түһээт ардах Кустук дулҕатын дьэргэтэн, Ахсым аттыы өссө антах Ааста атаралыы сиэлэн. Саһарҕа

кэбиһитэлээ

кэбиһитэлээ (Якутский → Якутский)

кэбис I 2 диэнтэн төхт
көрүҥ. Куударалаах хойуу баттаҕа саба түспүтүн кыйахаммыттыы кэҕис гынан кэбиһитэлээтэ. М. Доҕордуурап
Чаров бүдүрүйбүтэ буолуталыыр, өссө туран кэбиһитэлиир — уурастыыр аттыы. Р. Баҕатаайыскай

алам-дьалам

алам-дьалам (Якутский → Якутский)

сыһ., кэпс. Барытын саба быраҕан, киэҥник хабан, элэс хараҕы быраҕан (көр). Мгновенно охватив взором, бросив беглый взгляд (определять что-л.)
Анараа өттүн Аһара баттаан, Аллаах аттыы Аламдьалам көрдөххө, Аҕыс үөстээх Арыылаах сүндэлэ күөллээх эбит. П. Ойуунускай

табыйталаа

табыйталаа (Якутский → Якутский)

табый диэнтэн төхт
көрүҥ. Аллаах аттыы сиэллэрэн Айанныыра өрө көтөн, Табыйталаан түһүөлүү Таастаах бардам Бүлүү. Л. Попов
Халла Элэмэһэ [ат] аймаһыйбыттыы кистээн дьырылаппыта, тугу эрэ сибиэркээбиттии чигдини тоҕута табыйталаабыта. И. Федосеев
[Митя] мөрөйдөөбүт өстөөхтөрү табыйталаан ыһыталаан кэбиспит. В. Осеева (тылб.)

аан-даам

аан-даам (Якутский → Якутский)

көр аам-даам
Биирдэ ахсынньы ый аан-даам тымныыта ааҥнаан турдаҕына, түүлээхситтэргэ тиэрдиэхтээх таһаҕаспын ырыган табаларга тиэйэн, сатыы баран истэхпинэ, көс буолаат, табаларым сытынан кэбиспиттэрэ. Н. Абыйчанин
Кыһыҥҥы кэм саамай хабыр тымныыта Саха сиригэр ахсынньыга түһээччи. Ол да иһин, ахсынньы аан-даам тымныыта диэн уос номоҕо буолар. «Кыым»
Муустаах муора Аан-даам тымныыгын, Анысхан сата тыалгын, Аргыар муус тыыҥҥын Аттыы «саттыы» айааһыахпыт. Күннүк Уурастыырап

ахсымнаа

ахсымнаа (Якутский → Якутский)

туохт. Наһаа дохсун, уһуу буол. Быть очень горячим, ретивым, резвым
Аттар куолуларынан ахсымнаан, иннилэрин хоту батыгыраһан иһэннэр, эр киһи эрчимнээх илиитин билэннэр, арыый аҕырымныырга дылы буоллулар. Софр. Данилов
Эмньик аттыы ахсымныыр Эдэр сааһы айааһаан, Аны үлэ саҥалыы, Ааны аста аан бастаан. Р. Баҕатаайыскай

иҥнэҥнээ

иҥнэҥнээ (Якутский → Якутский)

иҥнэй диэнтэн б
тэҥ. көстүү. Саар тэгил Чооруоһап иҥнэҥнээн хаамар, ачыкылаах Мончуурап чинэччи туттан иһэр. Н. Габышев
Маай икки өттүнэн иҥнэҥнээн хааман бадьаалаан иһэн аттыы түһэр. Дьүөгэ Ааныстыырап
Соҕотохто тыас бөҕө дэлби барда, от-мас, сир-дойду иҥнэҥнииргэ дылы гынна. М. Попов
Сөмөлүөт түргэнник үрдүгү былдьаста, дьону кытта быраһаайдаһан иҥнэҥнээн ылла. «ХС»

куһурҕас

куһурҕас (Якутский → Якутский)

I
куһурҕаа диэнтэн холб. туһ. [«Онегин» олугун туһунан] Ой, көт, ырыам, сүүрүк аттыы, Чыпчаххай тыллар куһурҕаһан Күүрдэн иһиҥ, сайдыы-саттыы! Дьуон Дьаҥылы
II
даҕ. Быһыттаҕас сытыы, иһиирэрдиҥи (тыас туһунан). Короткий и свистящий (о звуке)
Бу итигэстэммит бурдук дуо, аа? — тойон кымньыытын тыаһа куһурҕас буола түһэр. Эрилик Эристиин
Өйдүүбүн куһурҕас буулдьа Үрдүбүтүгэр тохторун, Ол ону быыһынан сылдьан, Сорохторбут охторун. И. Эртюков

мыс курдук

мыс курдук (Якутский → Якутский)

даҕ. Толору эттээх, этиргэн (үксүгэр оҕону этэргэ). Пухленький, кругленький (обычно о ребёнке)
Дьэбдьиэ сиргэ көбүөрү тэлгэппит, моон ньугар мыс курдук мап-маҥан кыра оҕону олордон баран, үөрэ-көтө, күлэсала аттыы сылдьар. Н. Габышев
Иһирдьэттэн мору-молоҕор сирэйдээх, мыс курдук уолчаан утары сүүрэн таҕыста. С. Никифоров
Мыс курдук этиргэн, ч ө рбөччү көрбүт уолчаан илиитин өрө уунна. Л. Габышев

айааһаа

айааһаа (Якутский → Якутский)

туохт.
1. Ыҥыырга, көлүүргэ үөрэт, көлө гынарга бэлэмнээ, сыһыт. Приучать к седлу или упряжке, объезжать
Чаппа уола аҕыйах хонуктан бэттэх баар-суох баайын, түөртээх сур соноҕоһу, айааһаан дьэргэтэн сылдьар. Амма Аччыгыйа
Остуорас Түмэппий оҕото Лэгиэнтэй, Кунаны айааһаан сир тиэрбит сэгэртэй. С. Васильев
Тап-тап-табакам, Айааһыам эйиигин! Чэчир-72
2. көсп. Кими, тугу эмэ бэйэҕэр бас бэриннэр, тугу эрэ баһылаа. Приучать, покорять кого-что-л.; овладевать кем-чем-л.; осваивать что-л. Аҕаларбытын кытта Атах тэпсэн тураммыт Айааһаабыппыт Хабыр айаннаах Халлаан харааптарын. Н. Рыкунов
Бу хотугу тыйыс айылҕалаах кыраайы айааһыылларыгар, дойду оҥостоллоругар кыаҕы биэрбит балык диэн — мунду! Багдарыын Сүлбэ
Аам-даам тымныыгын, Анысхан сата тыалгын, Аргыар муус тыыҥҥын Аттыы, «саттыы» айааһыахпыт. Күннүк Уурастыырап
Эмньик аттыы ахсымныыр Эдэр сааһы айааһаан, Аны үлэ саҥалыы, Ааны аста аан бастаан. Р. Баҕатаайыскай