атыыһыттаа диэнтэн холб. туһ. Гончаров сахалары көрсөн атыыһыттаспыттарын туһунан кэпсээбитэ бэйэтэ биир туспа кэрэхсэбиллээх. «ХС»
Борохуолкаттан атыыһыттаһа үөрүйэх дьон быһыытынан, маҥнай аахайбаттыы ааһа турдулар. Далан

дьэндэй диэнтэн атын
туһ. Убайыкаам, дьэ дьиэ бөҕө дьэндэллэн турар буолбат дуо?! И. Гоголев
Иккис олбуорга кинээс атыыһыттыыр эрдэҕинэ туттарбыт лааппы дьиэтэ дьэндэллэн турар. М. Доҕордуурап

таалалат диэнтэн хай
аата. Дабыыдап били атыыһыттыы сылдьан куораттан киһини күрэппитэ, …… эн, хайа, онно эмиэ сыһыаннаахха дылыгын: хоннорон аһатыы, таалалатыы — ону санаа! А. Сыромятникова

туохт. Түргэтээ, судургутуй. ☉ Становиться легким, быстрым, скорым; ускоряться, упрощаться
Саҥа ньыманы буламмын үлэм дөбөҥсүйдэ. Атыыһыт кэпсэтиитэ атыыһыттыы. Кэргэн ылыы эмиэ, син биир аты, ынаҕы атыылаһан барыы курдук дөбөҥсүйэр. Н. Заболоцкай

аат. Араас ньыманан киһини албынныыр-түөкэйдиир, хайдах эмэ гынан кими эмэ сүүйэр толкуйдаах киһи. ☉ Жулик, мелкий мошенник
Кини урут сааһын тухары куоратынан, тыанан атыыһыттаан үспүкүлээннээн сылдьыбыт сүүлүк этэ буолбат дуо? А. Софронов
«Оччоҕо ол атын дойду сүүлүктэрэ манна кэлэллэрэ мөлтүөҕэ», — Сөдүөркэ өрө тыынан баран, бараары, турда. Болот Боотур
Билиҥҥи Октябрьскай, уруккутунан Никольскай уулуссаҕа Портнягин — Чуохаҥча диэн улахан сүүлүк олорбута. П. Филиппов

сов. разг. 1. что, чего (выру- чить от торговли) эргинэн ыл, атыыһыттаан бул; 2. (продать товару) атыылаа.

туохт.
1. Төрөппүттэргин, өбүгэлэргин бат, утумнаа (айылҕаттан бэриллибит хаачыстыбаларын). ☉ Быть похожим на своих родителей, предков, унаследовать их природные качества
Ийэлээх аҕата сытыары сымнаҕас эрэйдээхтэр этэ. Кими удьуордаабыт сордоох буолла. И. Гоголев
Ньирэйи кичэйэн аһаттахха уонна көрдөххө-харайдахха эрэ, төрөппүттэрин үчүгэй хаачыстыбаларын удьуордуур. ТЛН ТТИи
Прокопьевтар удьуордаан туран уһун үйэлээх дьон. «Кыым»
2. Дьонуҥ, аймахтарыҥ дьарыктарын утумнаа, салҕаа. ☉ От поколения к поколению передавать традиционные занятия, мастерство предков
Ити курдук Дудниковтар удьуордаан атыыһыттыыллар. Н. Якутскай
Биир кыыс — Люся, ийэтин курдук эмчит, оттон Света, аҕатын удьуордаан, учуутал буоларга үөрэнэллэр. Ф. Софронов

туохт.
1. Түөрт атах буолан эбэтэр олорон эрэ сыылан инниҥ диэки сыҕарый (кыра оҕо эбэтэр бааһырбыт, хаамар кыаҕын сүтэрбит киһи эбэтэр кыыл туһунан). ☉ Ползать на четвереньках (обычно о ребёнке); ползать (напр., о раненом человеке)
Быһый да дьоннор сырсан, Аатырыахтарын иннигэр Маҥнай хайаан да аттаан, Үнэргэ үөрэнэллэр. И. Гоголев
Биир саҥардыы олорон, үнэн эрэр куп-кугас баттахтаах оҕо сыгынньаҕын холумтан иннигэр уһун күнү быһа олорон тахсар. Н. Түгүнүүрэп
Быраҕан биир кутуйаҕы тапта. Ол эрэйдээх нэһиилэ хороонугар үнэн тиийдэ. Т. Сметанин
2. көсп. Нэһиилэ, бэрт эрэйинэн хааман инниҥ диэки бар (үгүс өттүгэр кырдьаҕас эбэтэр улахан ыарыһах киһи туһунан этэргэ). ☉ Плестись, еле двигаться, насилу ноги переставлять
Өндүрүйээн атыыһыт, бу күнтэн ыла баайа баранан, атыыһыттыыра уурайан, хойут муос тайаҕынан үнэ сылдьан өлбүтэ үһү. Саха ост. II
[Эркээни:] Күн киирэн түлүрбэх сыбыытаан эрэр. Мин эмиэ холомо ураһам диэки үнэн көрөөхтүүм. И. Гоголев
Иһигэр хомойо санаата, тыастаахтык сиргэ силлээтэ уонна тайах маһыгар тэптэрэн дьиэтин диэки үнэ турда. И. Никифоров
ср. тув. үн ‘выходить, уходить, идти’, үҥгээр ‘ползать, ползти’

1. аат.
2. Улуус иһинэн дьон түөлбэлээн олорор сирэ. ☉ Наслег
   Мэҥэ улууһугар Тараҕай нэһилиэгэр Бэрт Маарыйа диэн баай огдообо дьахтар олорбут. Софр. Данилов
   С и л л и б и т Уос аҕата Охоноос оҕонньор бэрт баай киһи этэ, элбэхтик эргитэн атыыһыттаан да сылдьыбыт, нэһилиэ гэр кинээстээн да сылдьыбыт киһи. Күндэ
3. Нэһилиэк олохтоохторо, дьоно-сэргэтэ. ☉ Жители наслега
   Биирдэ эмэ нэһилиэккэ тыл эттэҕинэ, кылгас буолан баран, талах кымньыытынан быһыта биэрбиттии, сытыы тылларынан кустуурданар, ол тылларын үксүн тойоттору утары туттан кыыһырдыталыыр. М. Доҕордуурап
   Эн Куонаа ҥ ҥа и ҥ э э ҥ ни и с аты ы ргы н к и м би л бэтий, бүтүн нэһилиэк б и л э р и н и. С. Е фремов. Былыр, уон ахсыс үйэҕэ, Илин Хаҥалас улууһугар Нөөрүктээйи нэһилиэгэр үөскээн-төрөөн олорбуттар инибии дьон: Суо Бытык диэн киһи уонна Киһилээн Куохаан диэн. МНН
4. даҕ. суолт. Нэһилиэккэ сыһыаннаах, нэһилиэк киэнэ. ☉ Наслежный, относящийся к наслегу
   Нэһилиэк сэбиэ тин бэрэссэдээтэлэ Сиидэрэп суруксуту нуун Малыыкаанныын Уруттаахха кэлэннэр мунньахтыыр үгэстээхтэр. Күндэ
   Баһык калаах нэһилиэк быыпсай кинээһэ Сэр бэкэ кырдьаҕаһы билэллэрэ. Дьүөгэ Ааныстыырап

1. даҕ.
2. Урут буолан ааспыт кэмҥэ сыһыаннаах. ☉ Относящийся к давно прошедшему времени, прошлый, былой, давний
   Литература урукку үлэлэрин сыаналыырга кинилэр история хайа кэмигэр-кэрдиитигэр суруллубуттара хайаан да аахсыллыах тустаах. Амма Аччыгыйа
   Кырдьаҕас билигин даҕаны урукку эрчимиҥ баар эбит. С. Ефремов
   Биһиги бу да сырыыга эйэҕэстик, үөрэ-көтө көрүстүбүт уонна оҕо эрдэхпитинээҕи урукку доҕордоһуубут улам күүһүрэн, бөҕөргөөн истэ. А. Бэрияк
3. Бу иннинээҕи, ааспыттааҕы. ☉ Прежний, предыдущий
   Хаардьыт Бэргэн урукку сулуутунааҕар ордук элбэҕи үүрэн-түрүйэн аҕалбыт. Саха фольк. Дьөгүөссэ урукку ойоҕуттан биир уоллаах, оттон бу кэргэниттэн оҕото суох. А. Бэрияк
   Киһи бэйэтин урукку сыыһатын өйдөөбүт буоллаҕына эрэ, кэлэр өттүгэр итинниги иккиһин оҥорбот. Т. Сметанин
4. сыһ. суолт.
5. Урут, бу иннинэ буоларын курдук. ☉ Как и прежде, попрежнему
   Талба нэһилиэгэ маҥнай утаа уруккутунан олордо. Амма Аччыгыйа
   Дойдутугар тахсарыгар, уруккутугар холоон, мунду бөҕөнү сиэм дии саныыра да, биир мунду баһын хампы ыстаабатаҕа. Н. Якутскай
   Оо, бу киһи кырдьыбат да эбиккин, уруккуҥ курдук сыыдамҥын, үөрүнньэҥҥин. Софр. Данилов
   Арай Лида уку-суку соҕус, уруккутунуу наһаа мичилийэ үөрбэт. Т. Находкина
6. Өттүгэр аат дьөһүөлү кытта «бу иннинэ, урут» диэн суолталанар. ☉ С отыменным послелогом өттүгэр приобретает значение «до этого, раньше»
   Мин урукку өттүгэр дьон-норуот иннигэр тыл этэн, дакылаат оҥорон көрө илик этим. А. Бэрияк
   [Варвара:] Урукку өттүгэр маннык улахан баай, үтүө уруулаахпын диэн бэйэм кыра кыһалҕабын соҥнообот этим. С. Ефремов
   Никииппэрэп кинээс үс сүүсчэкэ сүөһүлээх, урукку өттүгэр наар атыыһыттыыр үгэстээх баай этэ. М. Доҕордуурап
7. аат суолт. Бу иннинээҕи ким, туох эмэ. ☉ Кто-что-л. до этого периода, прежде
   Биһиги уруккулары кытта аат былдьаспаппыт, кинилэр айаннарын салҕаан баран иһэр дьоммут. Амма Аччыгыйа
   Кини төрөөбүт сирин-дойдутун хас ойуурун, сыһыытын, уруккутун, билиҥҥитин ымпыгар-чымпыгар тиийэ билэр. Софр. Данилов
   Урукку эйигин эккирэтэр, хас хардыыҥ аайы тоһуйа сылдьар. Н. Лугинов
   ◊ Уруккута уруккутунан — уруккутун курдук, уларыйбатах. ☉ Оставаться таким же, не меняться
   Уруккута уруккутунан, кыракый уҥуохтаах, чап-чачархай бытыктаах, эбирдээх сирэйдээх. Амма Аччыгыйа
   Мин көрүүбэр, уруккута уруккутунан, өссө уойбут-топпут курдуга. Н. Босиков