Якутские буквы:

Якутский → Якутский

аҥаат

көр аҥааттар
Аҕыс салаа ачалаах Аҥаат хочо долгуйар, Ойуубичик оһуордаах Ойуур тыам унааран Көҥүл үүнэн көҕөрөн Кыһын-сайын кылбаарар. С. Зверев
Сылаам киирэн, Сыта түһэн Сынньаныахпын баҕардым. Арай муорам, Аҥаат туонам, Аһан биэрдэ киэҥ аанын. А. Бродников
Өҥөйөн турар үрдүк мөҥүөн быраан, Туохха биэриэҥий бу аҥаат чуумпугун? И. Чаҕылҕан

аҥаа

I
туохт., түөлбэ. Хоһооно суох саҥата таһаар, былдьыгыраа (саҥара илик оҕо туһунан). Лепетать, бормотать (о ребенке, еще не начавшем говорить)
II
көр аҥаабыллаа
III
даҕ., түөлбэ. Сүүнэ улахан (тайах, таба туһунан). ☉ Очень большой, крупный (о лосе, олене). Үрэх тоҕойугар аҥаа бэйэлээх тайах турара көһүннэ

аҥаат-муҥаат

даҕ., поэт. Устата туората биллибэт киэҥ, нэлэмэн (хочо, алаас уо. д. а. туһунан). ☉ Имеющий необъятную ширь, простор (о долине, аласе и т. п.)
Үөр-көт, сырдык мичиктэн, мин тапталлаах Сахам сирэ, аҥаат-муҥаат алаастарым, дэбилийэр дьэҥкэ өрүстэрим, дьалкылдьыйар тайҕа тыаларым! Амма Аччыгыйа
Сорох сири тараҕай сирэйдэнэн кэлэ-кэлэ ыраатан, хаптайан барыталыыр, арыы-арыы бөлкөй талахтардаах аҥаат-муҥаат хочо нэлэһийэ сытар. Р. Кулаковскай
Маа бэйэлээх аҥаат-муҥаат буолактар усталаах-туораларын сыыйан, хамбаайыннар күнүстэри-түүннэри үлэлээн тиҥийэллэр. «ЭК». Үрүҥ көмүс кырыаны Үгүөрүтүк тиһинэн, Аҥаат-муҥаат халыҥ тыаны Атахпынан кэмниибин. Хоһоон т.

Якутский → Русский

аҥаа

очень большой, крупный (о лосе, олене); аҥаа буур большой старый олень-самец.

аҥаа=

диал. лепетать (о детях).

Еще переводы:

айгырыын

айгырыын (Якутский → Якутский)

айгырыын силик көр айгыр-силик
Аҕыс иилээх-саҕалаах, Атааннаах-мөҥүөннээх, Айгырыын силик Аҥаат-муҥаат Аан ийэ дойду Айылгылаах аралы далбарыгар, Кэскиллээх киэҥ киэлитигэр Айыллан үөскээбит. Саха нар. ыр. II

тэтэгэркээн

тэтэгэркээн (Якутский → Якутский)

тэтэгэр диэнтэн атаах. Оту быыһынан тобуктуу сылдьан тэтэгэркээн сибэккини көрдүүр буоларбыт. В. Гаврильева
Тырымнас хара хараххын, Тэтэгэркээн иэдэскин Көрөөт саха диэтим мин. И. Эртюков
Аҥаат-муҥаат алаастар алаҕаркаантэтэгэркээн сибэккилэринэн арда суох ыга аспыттара. «Чолбон»

элиэтэс

элиэтэс (Якутский → Якутский)

элиэтээ диэнтэн холб. туһ. Аҥаат-муҥаат алаастарбын, Арыы таала кырдалларбын Эҕэрдэлээн эргийбэхтии, Элиэтэһэн тэлээрбэхтии Кыталыктар аастылар. П. Тобуруокап
Салгыҥҥа мохсоҕоллор, кырбыйдар элиэтэһэллэр, кинилэргэ билигин туундараҕа уйгу олох. МС Т

аалыксый

аалыксый (Якутский → Якутский)

туохт. Чаҕылхай ыраас өҥҥүн сүтэр; кэхтэ быһыытый; өлбөөркөй өҥнөн, өлбөөдүй (от-мас туһунан). ☉ Бледнеть, начинать вянуть (о растениях)
Аҥаат-муҥаат алаастарбыт Ача күөх отторо Аалыксыйан хагдарыйда. Е. Иванова
△ Ононманан элэйэн, аалыллан соролоо, халтаҥнаа (сүөһү, кыыл туһунан). ☉ Обтереться местами, терять шерсть (о домашнем скоте, зверях).

аччыгыйдыыр

аччыгыйдыыр (Якутский → Якутский)

даҕ., поэт. Кыра, аҕыйах саастаах (эрдэхтэн). ☉ Маленький, малехонький, малолетний
Айгыр силик лабаалаах Арыы чаллах хатыҥнаах Аҥаат-муҥаат алааска Аччыгыйдыыр эрдэхтэн Арыаллаһан үөскээбит Атас, дьүөгэ атастар! Нор. ырыаһ. Аччыгыйдыыр сааскыттан Аччыктаабат буол диэммин, Алаас ньаассын отуттан Аҕаламмын эйигин Аһатыаҕым-сиэтиэҕим Аччыгыйкаан сэгэрбин. И. Эртюков

луҥту

луҥту (Якутский → Якутский)

аат. Сыалаах мас; сыалаах мас үүнэр тыата. ☉ Кедр; лес из кедровых деревьев
[Үүт үрэх сиһэ] Арыы аллар алаастардаах, Аҥаат-муҥаат сыһыылардаах, Бардар бараммат хаардардаах, Уһуга суох луҥтулардаах. С. Д анилов. Тииҥ тиит, харыйа, луҥту туорааҕа үүммүт дьылыгар ити мастар туораахтарын аһын сиир буолан, итинник эрэ мастаах сирдэргэ баар буолар. Багдарыын Сүлбэ

тамылҕан

тамылҕан (Якутский → Якутский)

аат. Үрэх кытыытын таптаан үүнэр көҥдөй үөстээх ньолбоҕор сэбирдэхтээх талахтыҥы үүнээйи. ☉ Таволга
Суйдаммыт тамылҕаннар быыстарыгар кыһыҥҥы курупааскылар таарбайа хаампыттара. Амма Аччыгыйа
Сииктээх салгын бүрүйбүт дулҕалаах, тамылҕаннаах үрэх толоонун үрдүнэн түптэм буруота унаарыйа устубута. Н. Якутскай
Аатырбыт аҥаат-муҥаат алаастарым, Тамылҕаннаах Таатта үрэҕим. И. Эртюков
др.-тюрк. табылху, уйг. тевилҕа, хак., кирг. табылҕы

аалай-чаалай

аалай-чаалай (Якутский → Якутский)

  1. сыһ., поэт. Киһи хараҕар быраҕыллар сиэдэрэйдик, дьэрэкээнник, кэрэтик (киэргэн, симэн). ☉ Ярко, броско, пестро и богато (украшаться, наряжаться)
    Бу ааспыт сүүрбэ сыл устатыгар хайдах курдук кэрэ, остуоруйа, олоҥхо олоҕун олорбуппутуй — торбос соммутун устан, торҕонон-солконон аалай-чаалай таҥныбыппытый. Суорун Омоллоон
    Холбоонилбээн Хоһоонноохтоон, Аалай-чаалай Таҥнаахыйдаан Иһиэхэйиҥ. Өксөкүлээх Өлөксөй
    Хагдарыйбыт арыы тыалар Аалай-чаалай киэргэнэн Арылыйа лаглайдылар. С. Зверев
    Айылҕа барахсан Аалай-чаалай ситэн, Аҥаат-муҥаат тупсан, Кэрэ дьэрэкээн сибэккилэри Кэккэлэһиннэрбит. П. Тобуруокап
  2. даҕ. суолт., поэт. Сиэдэрэй, кэрэ; күөх унаар (муҥутаан сиппит сайыҥҥы айылҕа көстүүтүн туһунан). ☉ Цветущий, процветающий (о природе)
    Элбэх алаас аалай-чаалай Сирэмигэр үктэммитим, Чаҕыл ыйдыын, уулуун таалар Чуумпутугар ыллыыр этим. И. Гоголев
ойуу-бичик

ойуу-бичик (Якутский → Якутский)

  1. аат. Уруһуйдаммыт оһуор, уруһуй. ☉ Узор, рисунок. Этэрбэскэ ойуу-бичик астылар
    □ Ураҕас төбөтүгэр ойуу-бичик баар үһү (тааб.: куйуур)
    Бу хаарыан ыраас кумааҕыны дэлби ойуу-бичик оҥорон тоҕо марайдаатыҥ? Болот Боотур
    Кыраһаҕа туох да быһаарыыта суох ойуулары-бичиктэри оҥортоото. И. Никифоров
  2. даҕ. суолт. Эгэлгэ, дьэрэкээн уруһуйдаах, дьүһүннээх. ☉ Узорчатый, узорный, разноцветный
    Аҕыс салаа ачалаах Аҥаат хочо долгуйар, Ойуу-бичик оһуордаах Ойуур тыам унаарар. С. Зверев
    Үөрүү-көтүү эргийэр күнүгэр Үөр чыычаах хас лабааҥ ахсын ыллыыр, Оччоҕо өссө көҕөрө тыллар Ойуу-бичик сэбирдэҕиҥ тыаһыыр. И. Егоров
    Ойуубичик бэйэлээх талах чыычааҕа, бүтүн бэйэтэ көстүбэккэ эрэ, хантан эрэ күөх быыһыттан чычыгырыыра. «ХС»
алаарый

алаарый (Якутский → Якутский)

туохт.
1. Аралдьый; туох эмэ элбэҕиттэн, өрүү биир күдьүс буоларыттан сылайан, тугу да арааран көрбөт буолан хаал. ☉ Отвлекаться, рассеиваться (о внимании); потерять способность четко различать предметы (устав от их однообразия или беспорядочного множества)
Киһи хараҕа алаарыйан, өйө туймаарыйан барыахха айылаах барыта биир кэм тунаа маҥан, хаар куйаар дойду. Амма Аччыгыйа
Бу баһаар этэ. Ыстапаан манна кэлэн дьон элбэҕиттэн алаарыйан хаалла. И. Никифоров
Испиискэ хаатыгар маарынныыр биир тэҥ кэчигирэс суоруу дьиэлэрдээх кыбартаалга кэлэн, Үүйэ алаарыйан хаалла. Л. Попов
2. поэт. Сырдаан, кэҥээн көһүн (хол., халлаан, сир-дойду туһунан). ☉ Раскидываться, простираться (обычно о светлой шири земли и неба)
Алаарыйа арыллар Аҥаат-муҥаат эбэбит Ангараны санатар Арылыйар уулаах эбит. С. Тимофеев
Күөх окко харыйа күлүгэр умса түһэ сытар Лэппиэрэйдээх Булумдьу үрдүнэн күөрэгэй дьирибиниир, былыта суох күндэлэс күннээх киэҥкуоҥ, үрдүк халлаан алаарыйар. Л. Попов
Атым көмүс туйаҕа Битигириир. Мин бардым. Алаарыйа сыттаххын, Айгыр-силик алааһым! Д. Васильев
3. поэт. Сандаарыччы-күндээриччи тык (күн туһунан). ☉ Озарять своими лучами (о солнце)
Аан ийэ дойду араҥаччыта буолбут аҕыс сардаҥалаах аламай маҥан күн алаарыйа тахсан, кэлбитэ... Далан
Арыы тыабыт кэнниттэн Алаас ыалын өҥөйөн, Аламай маҥан күннэрбит Алаарыйан таҕыста. М. Доҕордуурап
Ото хомуллубут ходуһалаах Тоҕой Сэлэ үрдүнэн күн алаарыйа күлэр. Л. Попов
4. Сырдык, киэҥ, эйэҕэс хараххынан көр (үксүгэр дьахтар туһунан). ☉ Смотреть светлыми, широко раскрытыми глазами
Чараас халтаһалаах, алаарыйбыт киэҥ саһархай харахтаах, саас ортотугар ситэ тиийэ илик дьахтар киирэн кэллэ. Эрилик Эристиин
Байбаралаах Малаанньа алаарыйа көрбүт сып-сырдык харахтарын аһаҕастык мичилиппитинэн Бииктэргэ туһаайда. Л. Попов