Якутские буквы:

Якутский → Русский

ойуу-бичик

узор || узорчатый, узорный; ойуу-бичик сыттык узорчатая подушка; ойуу-бичик уолаттар фольк. нарядные юноши.

Якутский → Якутский

ойуу-бичик

  1. аат. Уруһуйдаммыт оһуор, уруһуй. ☉ Узор, рисунок. Этэрбэскэ ойуу-бичик астылар
    □ Ураҕас төбөтүгэр ойуу-бичик баар үһү (тааб.: куйуур)
    Бу хаарыан ыраас кумааҕыны дэлби ойуу-бичик оҥорон тоҕо марайдаатыҥ? Болот Боотур
    Кыраһаҕа туох да быһаарыыта суох ойуулары-бичиктэри оҥортоото. И. Никифоров
  2. даҕ. суолт. Эгэлгэ, дьэрэкээн уруһуйдаах, дьүһүннээх. ☉ Узорчатый, узорный, разноцветный
    Аҕыс салаа ачалаах Аҥаат хочо долгуйар, Ойуу-бичик оһуордаах Ойуур тыам унаарар. С. Зверев
    Үөрүү-көтүү эргийэр күнүгэр Үөр чыычаах хас лабааҥ ахсын ыллыыр, Оччоҕо өссө көҕөрө тыллар Ойуу-бичик сэбирдэҕиҥ тыаһыыр. И. Егоров
    Ойуубичик бэйэлээх талах чыычааҕа, бүтүн бэйэтэ көстүбэккэ эрэ, хантан эрэ күөх быыһыттан чычыгырыыра. «ХС»

Еще переводы:

обугулдьус

обугулдьус (Якутский → Якутский)

обугулдьуй диэнтэн холб. туһ. Сатыы ыарҕа иччилэрэ буолбут тоҕус уон тоҕус ойуу-бичик уолаттар, бэттэх көрөн обугулдьуһуҥ эрэ! ПЭК СЯЯ

дьэргэ

дьэргэ (Якутский → Якутский)

даҕ. Чаҕылхай ойуу-бичик буолан көстөр, чаҕылхай ойуулаах-оһуордаах. ☉ Ярко-разноцветный, узорчатый
Дьэргэ алар ойуурдар Нэктэл үллүк соннорун Тэбээн, илгэн кээстилэр. П. Тобуруокап
Кэрэтиэн! Дьэргэн дьэргэ Дьирим-ирим Дьэргэҥниирэ Дьиктитиэн! А. Абаҕыыныскай. Тэҥн. дьэргэл

тарааппайдан

тарааппайдан (Якутский → Якутский)

тарааппайдаа диэнтэн бэй., атын
туһ. Тураах хаампытын курдук тарааппайдаммыт, киһи хомойуох курдук кылгас уонна туох да ис хоһооно суох суругу үс төгүл аахтарар. М. Горькай (тылб.)
Үрүҥ кумааҕыга харандааһынан тарааппайдаммыт ойууну-бичиги одууласпахтаата. С. Курилов (тылб.)

хоруоҥка

хоруоҥка (Якутский → Якутский)

аат. Кыра, бытархай оҕуруо. ☉ Мелкие цветные стеклянные бусинки, бисер
Холбуйа иһигэр хоруоҥка сытар үһү. (тааб.: харах иччитэ). Хоруоҥка оһуордаах хара харсыаттаах эмээхсин күлэн мычырыттан олороро көһүннэ. И. Гоголев
Маайыка тыс этэрбэскэ хоруоҥканан ойуу-бичик түһэрэр. Л. Габышев
русск. коральки

эмпэрэлээх

эмпэрэлээх (Якутский → Якутский)

даҕ.
1. Томтоҕор ньуурдаах, лоппойон көстөр (киһи сүүһүн этэргэ). ☉ Выпуклый из-за высоких надбровных дуг (лоб)
Хабырыыс үрдүк эмпэрэлээх сүүһүн мырчыһыннарда. Эрилик Эристиин
Өйдөөн көрдөххө, эмпэрэлээх кэтит сүүһүн кэрдиистэрэ, уоһун уонна халтаһатын тула мустубут ойуу-бичик мыччырыттаҕастара ааспыт уһун олоҕо чэпчэкитэ суоҕун туһунан санаталлар. Л. Габышев
Эмпэрэлээх сүүстээх, киэҥ харахтаах хара бараан Митя Попов диэн уол арахпат буолбута. П. Степанов
2. Тимирчи олорор, оҥхоҕор быһыылаах (киһи хараҕын туһунан). ☉ Глубоко посаженные, запавшие (о глазах)
Эмпэрэлээх хараҕа, эбирдээх түөһэ барыта көстөргө дылы. Амма Аччыгыйа
Дириҥ эмпэрэлээх харахтара Юра төбөтүгэр хатанан ылаллар. А. Фёдоров
Кини эмпэрэлээх хаһылыттыбыт бороҥ хараҕа, киһини таба көрбөккө, сүүрэлии сылдьар. Н. Островскай (тылб.)

бачыгырас

бачыгырас (Якутский → Якутский)

I
бачыгыраа II диэнтэн холб. туһ. Кэмэ суох элбэх хоруобуйалаах дьиэлэр бачыгыраһан көһүннүлэр. Эрилик Эристиин
Сотору үүнүүлээх ходуһаҕа бугуллар бачыгыраспыттара. Далан
Халлааҥҥа сулустар тахсан бачыгыраспыттара. Ч. Айтматов (тылб.)
II
даҕ. Үрүт-үөһэ улаханнык хабырыта барар, таһыргыыр (тыас туһунан). ☉ Трескучий (о звуке)
Бачыгырас тыас ортотугар ыһыыхаһыы бөҕө буолбута. Эрилик Эристиин
III
даҕ.
1. Чугас-чугас кэккэлээн турар; бөлөхтөспүт, кэчигирээбит (бэрт элбэх туох эмэ). ☉ Находящиеся близко друг от друга (о множестве предметов), скученный. Бачыгырас дьиэлэр. Бачыгырас бугуллар
△ Элбэх, хойуу; туох эмэ тас өттүн бүтүннүү бүрүйэр (ойуу-бичик туһунан). ☉ Насыщенный, густой; густо покрывающий поверхность чего-л. (об узоре). Бачыгырас ойуулаах матаарчах иһиттэри бааралаатыбыт. Саха фольк.
2. көсп. Ыспыт курдук хойуу, саба ыһыллыбыт (сулустар тустарынан). ☉ Густо усеянный (о звездах)
Үрэх күнү, ыйы, бачыгырас сулустары уутугар сардаҥарда оонньотор буоллаҕа. Л. Попов
Халлаан бачыгырас сулустарын ыйбытым. «ХС»

дьирибинии

дьирибинии (Якутский → Якутский)

сыһ.
1. Түргэн-түргэнник ибигириир курдук (хамсаа). ☉ Трепеща, мелко дрожа, вибрируя, развеваясь
Ходуһаҕа хотуурдар ырыа ыллаан бардылар, күөрэгэй кый үрдүккэ көтөн, дьирибинии турар. Л. Попов
Күөрэгэй чыычаах, кынатынан дьирибинии сапсынан, салгыҥҥа уйдаран, кэрэ куолаһынан ыллыыр. В. Протодьяконов
Күнү быһа Күндү көмүс чыычаахтар Дьирибинии ылласпыт Дьикти-кэрэ дойдулара буолла. П. Ядрихинскай
2. Дьиримнии, дьэргэлдьийэ (салгын хамсааһыныттан, күн уота оонньууруттан). ☉ Мелькая, переливаясь, покрываясь рябью, играя бликами (напр., о поверхности воды - от ветра, в солнечных лучах)
Күн уота, тааһынааҕар элбэх туос аттаҕаһыннаах түннүгүнэн тыган, сиргэ ойуу-бичик буолан дьирибинии сытар. Дьүөгэ Ааныстыырап
Кинилэр алаас туруору сыырын түһээт, күн уотугар дьирибинии сытар хонуу уутун диэки тэбиммиттэрэ. В. Гаврильева
Күн ойон, өрүс хараҥа болоорхой ньуура уот толбоннуран дьирибинии умайбыт. Н. Габышев

кырбадаһын

кырбадаһын (Якутский → Якутский)

I
1. аат. Туох эмэ кыра, бытархай гына быһыллыбыта, кэрчиктэммитэ. ☉ Что-л. мелко нарезанное, нарубленное
Табаҕы ыла охсон, чубуугун кырбадаһынын кытта булкуйар. Л. Габышев
△ Уот, кыым бытархайа. ☉ Искры, брызги огня
Фашистар сырдатар ракетаны бырахтылар. Сырдык кырбадаһыннарынан таҥнары саккыраамахтаан баран, уот хабах уостан, ньимис гынан хаалла. Амма Аччыгыйа
2. даҕ. суолт. Тэбис-тэҥ, кыра уҥуохтаах. ☉ Все одного маленького роста (о ком-л. во мн
ч.). Орто түһүлгэ дойдум Отун-маһын иччилэрэ Оһуор-бичик Ньылахсын уолаттар, Ойуу-бичик Кырбадаһын кыргыттар! П. Ойуунускай
II
даҕ., кэпс. Мындыр өйдөөх, ону-маны бытархайыгар тиийэ сиһилии билэр, көрөр. ☉ Проницательный, наблюдательный, вникающий в каждую мелочь; предусмотрительный
Барыны бары билэ-көрө сылдьар кырбадаһын хамначчыт, чахчы кистэммитин билэр буолан, сыратын ыыппыта. Далан
Лөгөнтөй, кырбадаһын киһи эрэ өтө билэр гына, уҥа дьабалдьыта ибигирээн, уҥуоҕа хамсыы түһэн ылла. Р. Кулаковскай
Суоһар да суол буолар эбит …… уонунан кырбадаһын харах көрүүтүн уйан, туохха да кыаҕа-күүһэ суох, быыкайкаан куобахчаан оҕотун курдук илибирии-салыбырыы турар диэн. В. Яковлев

ньээкэ

ньээкэ (Якутский → Якутский)

аат., фольк. Ким-туох эмэ торолуйан үөскүүр уйата. ☉ Родной очаг, родимое гнездо, где родился и вырос
Көрөн баран чыпчылыйыах бэтэрээ өттүгэр, этэн баран эҕирийиэх бэтэрээ өттүгэр, холбороҥ маҥан хочо ортоку туой киинигэр, алтан ньээкэтигэр [бухатыыр] кэлэн тиҥ гына түстэ. Саха фольк. Онуоха дойду иччилэрэ, Ойуу-бичик уолаттар, кыргыттар Көмүс уйаларын, Үрүҥ маҥан ньээкэлэрин Дэлби тэбистэрээри гынан Уһун санаалара кылгаата, Киэҥ көҕүстэрэ кыараата. ПЭК ОНЛЯ I
Аҕыс иилээх-саҕалаах, Атааннаах-мөҥүөннээх, Алаҕаркаан-тэтэгэркээн Аан ийэ дайды Араҕас далбар быарыгар, Алтан ньээкэтигэр …… Көмүс балаҕан үөскээбит. П. Ойуунускай
◊ Ньээкэ уйа үрд. — ким, туох эмэ төрөөн-үөскээн улааппыт биһигэ; күндү, тапталлаах сирэ-дойдута. ☉ Колыбель, отчий дом, родимое гнездо; малая родина
Өксөкү кыыла буолаҥҥын Өрө көтөн тэгилийэн, Оҕолоох кустуу онолуйан Иитиллибит биэрэккэр, Ийэ ньээкэ уйаҕар Илэ-бааччы кэлээхтээр. С. Зверев
Алтан түөстээх талах чыычааҕа күөх ньээкэ уйаны туттан, көмүс далбарайын көтүтүөҕэ. С. Федотов
Киһи барахсан күндүттэн күндүтүк саныыр көмүс ньээкэ уйалаах — ол төрөөбүт дойдута, олорор, үлэлиир сирэ. БИ СУу. Тэҥн. ньэкээ

таабырын

таабырын (Якутский → Якутский)

аат.
1. фольк. Ханнык эмэ эттиги эбэтэр көстүүнү туохха эрэ холуйан кылгастык ойуулуур тэттик пуормалаах норуот айымньыта (истээччи онно туох этиллэрин таайыахтаах). ☉ Малый жанр якутского фольклора: замысловатый вопрос, в котором какой-л. предмет или явление описывается иносказательно (слушатели должны отгадать, о чём говорится), загадка
Таабырын төрдө там-татахай баар үһү (тааб.: тахтайдаах силим). Оо, төрөөбүт арыы тыам, дьэ, симэммиккин, киэргэммиккин даҕаны! Эйигин таабырын оҥоруохха сөп: «Сайын саҕынньах кэтэр, кыһын устан кээһэр баар үһү», — диэн. Ф. Софронов
Кыталыга кыырайбыт Туруйата туран хаалбыт. Таабырын хоһооннорбун Таайыҥ эрэ, оҕолорум (тааб.: ат, сэргэ). П. Дмитриев
2. Киһи кыайан өйдөөбөт, быһаарбат суола. ☉ То, что неясно или непонятно, нуждается в разгадке
Киһи диэн таайыллыбат таабырын. И. Гоголев
Былыргы учуонайдар этэн тураллар: «Саха сирэ — таабырын», — диэн. Суорун Омоллоон
Үрдүк хайалар быстар быардарыгар, күтүр улахан таас эмэгэттэр көхсүлэригэр суруллубут ойуулар-бичиктэр ис хоһоонноро билигин үөрэхтээхтэр даҕаны кэбэҕэс таайбат таабырыннара буолан хаалбыттар. Эрчимэн
ср. др.-тюрк. тапзухуҕ, башк. табышмак, бур. таабари ‘загадка’