прил. үллэһигэ суох, үл-лэстиллибэт, аҥардастыы; безраздельное господство аҥардастыы баһылыктааһын.

нареч. биир эрэ өттүттэн, аҥардастыы, кэлтэччи; односторонне осветить вопрос боппуруоһу биир эрэ өттүттэн сырдат.

и. д. л. от атаҕастан =; аҥардастыы атаҕастанааччы буолла он оказался обиженной стороной.

прил. 1. үллэһиллибэтэх, араарыллыбатах; неразделённое имущество үллэһиллибэтэх баай; 2. перен. хардата суох, аҥардастыы; неразделённая любовь хардата суох таптал.

несов. прям., перен. баһылаа, сабардаа, буол; в лесу царит тишина ойуурга уу чуумпу буолбут; царила суматоха аҥардастыы араллаан буола турара.

возвр. от найылаа =; эн аҥардастыы дьонтго найыланыма не сваливай свой обязанности на других; найыланан хаал = ничего не делать (надеясь на чужую помощь).

тут-хап диэнтэн хай. аата. Тутуу-хабыы үчүгэй курдук
□ Киһи тутуутугар-хабыытыгар үөрэнэ илик убаһа сиргэмтэҕэй, иһиттэн уулаабат, утаттаҕына да аҥардастыы хаары сиир. ДьСИи

прил. 1. (о ткани) биир эрэ өттүлээх, наар өттүлээх; односторонний драп наар өттүлээх дыраап; 2. (затронувший одну сторону) аҥар өттүнэн; односторонний плеврит аҥар өттүнэн плеврит; 3. (в одном направлении) наар биир өттүгэр (буолар); одностороннее движение по улице уулуссанан наар биирөттүгэр барыы; 4. перен. биир эрэ өттүттэн (оҥоһуллар), кэлтэччи (буолар), аҥардастыы (буолар); одностороннее освещение темы теманы биир эрэ өттүттэн сырдатыы.

дьүһ. туохт.
1. Кимтэн, туохтан да хааччахтаммакка, таптаабыккынан-талбыккынан дьаһай, көрүлээ. ☉ Действовать по собственному желанию, своевольничать
[Сынаҕы баай:] Бэйэбит алааспытыгар биһиги бэйэбит Аҥаардастыы айбардаабыппыт астык буолаарай? И. Гоголев
Владислав Перовскай хамандыырдаах сүүрбэччэ киһилээх этэрээти, бандьыыттары имири эһэ, Мэйи сиригэр айбардаабыттарын самнара, ыытарга быһаардылар. Л. Попов
Итинтэн үөһээ ыйааһыннарга ыалдьыттарбыт аҥардастыы айбардыыллар. «Кыым». Тэҥн. айаа I
2. Киэҥ-киэҥник хамнанан үлэлээ, тугу эрэ оҥор, бэлэмнээ. ☉ Делать, готовить что-л. широкими, уверенными движениями
Сыкана эмээхсин …… Күөс күөстээн, арыылаан, эттээн, Уҥа-хаҥас айбардаата. С. Васильев
Харыалаах, Улахан өрүс бириистэнин суолун тутуспут. Улахан өрүс суолунан айбардаабыт ахан киһигин. Л. Попов

1. аат.
2. көр бурҕалдьы, дьүккүйэр. Буулаҕатын кэппитинэн үөскээбит Буор Маҕалай аҕалаах, Муҥурун булларбатах Муҥнаах Суналыкы ийэлээх Мөчүйэр өттүк, Мөҥүрүүр Бөҕө. П. Ойуунускай
   Күөс Көкөөнөй оҕус оннугар буулаҕаны бэйэтэ кэппит, хара сиргэ турар сыарҕаны хоҥнору тардан ылбыт. «ББ»
3. көсп. Модун күүс, муҥура биллибэт күүс. ☉ Могучая, неимоверная, безмерная сила. Бу орто туруу дойдуга буулаҕатын булларбатах күн сирин күүстээх бухатыыра Ньургун Боотур өстөөхтөрүн өһөртөөтө. Болот Боотур
   Буулаҕа мускуһан, араас албас аптарыгар, үгүс дьиибэ кубулҕаттарыгар үөрэннэҕинэ, үрдүк ойуур курдук өһөх хаан үктэллэнэн хаалыах бэйэтэ буоллаҕа. Ньургун Боотур
   Буулаҕаҕын эрийэр Бухатыыр көстүөҕэ Аҥардастыы аатырар Айыы-кэйии буолар. П. Ойуунускай
4. даҕ. суолт. Улахан, модун күүстээх; модун, суон, киппэ. ☉ Очень сильный, могучий; крепко сложенный, мощный, богатырский. Бу буулаҕа моонньубутугар Бурҕалдьы буолан кэтиллибит, Сүгэһэр буолан Сүгүллүбүт сүгүлээни Арай аһардаҕына Аһарыах этэ Дьулуруйар Ньургун Боотур обургу. П. Ойуунускай
   Элбэхтэр да эбит эҥин араас сүүтүк саҕа кыра буолан баран, сүдү тулуурдаахтар, буурҕа тыалы, модун тымныыны булгурутар буулаҕа бухатыырдар! Амма Аччыгыйа. Кырдьык да баттаммыт-атаҕастаммыт иннигэр буулаҕа санааланан охсуһартан ордук туох сырдык баар буолуой! А. Федоров