м. 1. муз. диссонанс (дорҕооннор дьүөрэтэ суох иһиллиилэрэ); 2. перен. аҥы--аҥы буолуу, сөп түбэспэт буолуу, тубус--туора буолуу.

1) по частям; на части; үс аҥы араар = разделить на три части; аҥы-аҥы по группам; аҥы-аҥы уурталаа = разложить, разделив на части; аҥы-аҥылар разные; үтүлүктэрим аҥы-аҥылар у меня рукавицы разные (на одну руку или от разных пар); 2) по сторонам, в стороны; икки аҥы сүүрдүлэр они разбежались в разные стороны.

несов., разбрестись сов. 1. (разойтись) ыһылын, үрүө-тараа бар; разбрестись в разные стороны аҥы-аҥы бар, үрүө--тараа бар; 2. перен. (о мыслях) ыһыллан хаал, тарҕанан хаал.

нареч. разг. 1. (разбредясь) үрүө--тараа, ыһыллаҕастык; идти вразброд үрүө--тараа айаннаа; 2. (недружно) аҥы-аҥы, тус-туспа; действовать вразброд тус-туспа дьай, тус-туспа оҥор.

II сов. что 1. (разбросать с силой) тамнаа, эс, ыс; 2. (раскинуть руки, ноги) киэр быраҕыталаа (илиилэргин, атахтаргын аҥы-аҥы быраҕыталаан сыт); 3. перен. (разогнать, рассеять) ыһаттаа, үрэй-тээ.

прил. 1. (неодинаковый, иной) тус--туспа, атын-атын; они живут в разных условиях кинилэр тус-туспа усулуобуйаҕа олороллор; они разошлись в разные стороны ьинилэр аҥы-аҥы араҕыстылар; 2. (разнообразный) араас, эҥин араас; букет из разных цветов араас сибэкки букета.

(разо-, разъ=, рас=) приставка, суолтатынан: 1. туохтуурдары үөскэтэр уонна көрдөрөр: 1) бытарытыыны, кыралааһыны, хол. разбить үлтүрүт; разломать тоһуталаа; 2) араартааһыны, түҥэтиини, хол. развести араар, аҥы-аҥы ыыт; разложить тарҕата уурталаа; разбросать тарҕата быраҕыталаа, ыһаттаа; 3) аҥы-аҥы барыыны, хол. разбежаться үрүө-тараа сырые; 4) хайааһын предмеккэ бүтүннүүтүгэр тарҕанарын, хол. разрисовать уруһуйунан сап, саба уруһуйдаа; 5) хайааһын түмүгэр ситиһиини, хол. разбогатеть дэлби бай; 6) уруккуга утары хайааһыны, хол. разлюбить таптаабат буолан хаал; 7) хайааһын наһаатыйыытын, хол. разыграться наһаа оонньоон бар; 2. даҕааһын ааты уонна аат тылы үөскэтиигэ туттуллар, туох эмэ хаачыстыба көстүүтүн бэлиэтиир, хол. развесёлый наһаа көрдөөх, наһаа көрүдьүөс.

I
дьүһ. туохт. Аҥы-аҥы баран тараадыйан көһүн, адаарый; олус тэнийэн улаат, үллэн таҕыс. ☉ Раздвигаться, раскидываться в стороны, растопыриваться (напр., о пальцах); сильно увеличиваться, раздуваться
Оҕустара алта уон иккитэ омурдан уулаата, иһэ сарайа үллэн таҕыста. Амма Аччыгыйа
Салгыммыт сүүрүктүү долгуйан, Көтөр аал тэлээрэн айанныыр. Тэнигир кыната сарайан, Салгыны тыаһатан сатарыыр. Эрилик Эристиин
Маҥан куобах — дьиҥнээх тыа кыыла. Тарбахтара хойуу түүлээхтэр уонна киэҥник сарайаллар. ПМВ ССК
ср. алт. сорой ‘торчать, высовываться вверх; выделяться; вынырнуть’
II
аат. 1 Сэби-сэбиргэли, бөдөҥ малы уурар үрдэ сабыылаах, ойоҕостордоох эбэтэр аҥаардас үрүттээх эрэ тутуу. ☉ Крытое помещение для хранения различного имущества, сарай
Уҥа диэки массыына сарайын эркинэ көстөр. С. Ефремов
Кинини атах ороҥҥо сытыарбыттарын, дьиэҕэ итиитэ бэрт диэн, сарайга тахсан куһаҕан дьааһык үрдүгэр утуйар. М. Доҕордуурап
2. түөлбэ. Кырыыһа. ☉ Крыша (строения)
Дьиэ тимир сарайа кыһылынан кырааскаламмыт. И. Данилов
русск. сарай