1) открытый; аһаҕас аан открытая дверь; 2) открытый, обнажённый; аһаҕас түөс открытая грудь; 3) перен. открытый, доступный, свободный; откровенный; аһаҕас мунньах открытое заседание; аһаҕас кэпсэтии откровенный разговор # аһаҕас айах болтливый человек, болтун; человек, не умеющий хранить тайну.

публичная власть

органы публичной власти

публичные слушания

публичное управление

в разн. знач. власть; Советскай былаас Советская власть; олохтоох былаас органнара органы местной власти; итинэн кини былааһа бүтэр на этом и кончается его власть.

власть

функциональное разделение власти

горизонтальное разделение властей

вертикальное разделение властей

организация власти

разделение властей

местная власть

бюджетные полномочия органов государственной власти

юридические лица публичного права

нареч. шатаясь (ходить); зигзагами (лететь); тэлиэс-былаас хаамп = идти шатаясь; тураах тыал утары тэлиэс-былаас дайбаан иһэр ворона против ветра летит зигзагами.

a. open; аһаҕас дорҕоон n. vowel

даҕ.
1. Аһыылаах, сабыыта суох, тугунан да бүөлэммэтэх. ☉ Открытый, ничем не прикрытый
Дьон тахсан аһаҕас аанынан көрбүттэрэ. Амма Аччыгыйа
Яков дежурка аһаҕас аанын өҥөс гынабын диэн, эмискэ тохтуу түстэ. Н. Заболоцкай
Аһаҕас иллюминатордарынан күн уота чаҕылыччы тыкпыт. И. Данилов. Утар. сабыылаах, бүтэй
2. Көстө сылдьар, нэлэккэй. ☉ Открытый, обнаженный, оголенный
Хойуу, тымныы салгын мин аһаҕас моонньубун кууспахтыыр, таныыбын кычыгылатар. Амма Аччыгыйа
Оҕонньор аһаҕас уолугун тарбанна. Болот Боотур
Күн уота оҕолор илиилэрин, атахтарын, аһаҕас уолуктарын ууруур. Дьүөгэ Ааныстыырап
3. Тугунан да хааччаҕа суох, нэлэмэн. ☉ Ничем не загражденный, не закрытый, открытый. Аһаҕас хонуу. Аһаҕас истиэп. Аһаҕас сир
□ Онон, уҥа учаастак аһаҕас, үрдүк сир буолан, күнүһүн биир поһу, түүнүн патрулларын эрэ ыытан манаталлар. Н. Якутскай
4. көсп. Ким баҕалаах кыттар кыахтаах. ☉ Доступный для всех желающих, открытый. Аһаҕас мунньах. Аһаҕас уруок. Аһаҕас көбүөр
□ Ол ааспыт атааннаах олоххо Ананан төрөөбүт оҕолор Өстөөхтүүн аһаҕас мунньахха Уоттаах тылынан хапсаллар. С. Данилов
др.-тюрк. ачыҕ, ачыг
тюрк. сачыҕ
♦ Аһаҕас айахтаах көр айах
Байбаралаах Малаанньа төһө да аһаҕас айахтааҕын, ордук-хоһу тыллааҕын иһин оннук акаары дьахтар буолбатах. Л. Попов
[Василиса] хас билсэр дьахтарын аайы кэпсии сылдьар аһаҕас айахтааҕа. Н. Якутскай. Аһаҕас дууһалаах — тугу саныырын, толкуйдуурун иһигэр тута сылдьыбат, кистээбэккэ санаатын атастаһар. ☉ С открытой душой, с открытым характером
Василий Васильевич киһи кырдьык да үөрдэ диир гына үөрэр, хомойдо диэн хомойор, өтө көстө сылдьар, аһаҕас дууһалаах киһи этэ. ВВМ. Аһаҕас сарыннаах, үүттээх өттүктээх киһи — киһиэхэ аламаҕай, сайаҕас сыһыаннаах киһи. ☉ Чуткий, отзывчивый к людям человек. Аһаҕас халлаан анныгар — үөһэттэн туох да хаххата суох, таһырдьа. ☉ Под открытым небом, ничем не прикрытый
Ол эрээри, бу маннык кыра оҕолордуун таһырдьа, аһаҕас халлаан анныгар хаалар сүрэ бэрт. Н. Якутскай
Аһаатыбыт уонна сорохпут балааккаҕа, сорохпут бэс төрдүгэр, аһаҕас халлаан анныгар сулустары одуулаһа сытан утуйан хааллыбыт. И. Данилов
Инньэ гынан, холкуос бурдугун аһаҕас халлаан анныгар таах хаалларан, ардахха сытытыаҥ дуо? П. Аввакумов. Аһаҕас эттээх — саха итэҕэлинэн, абааһыны, сибиэни билэр, көрөр, истэр киһи; бүтэй эттээх киһи билбэтин-көрбөтүн билэр-көрөр киһи. ☉ По якутскому верованию — человек, который чувствует, видит сверхъестественные существа
Тиһэҕэр, Куйаха ойоҕо диэн аһаҕас эттээх өмүрэх эмээхсин этэ сэлээр буолан, мэнэрийэн бараары гыммытыгар дьэ тохтоотулар. Болот Боотур
«Сир ийэ айыллыбыт ырыатыгар» былыргы импровизатор бэйэтин көннөрү дьонтон ураты аһаҕас эттээх, өйдөөх киһи быһыытынан ойууланар. Эрчимэн
◊ Аһаҕас дорҕоон көр дорҕоон
[Хуор салайааччыта] эйэҥэлиир куоластаах толорооччулар аһаҕас дорҕооннору, тыл сорох сүһүөхтэрин уһуннук тардалларын модьуйар. АҮ
Начаалыньык, остуолун үрдүгэр сытар паапканы аста, сорох аһаҕас дорҕооннору эҥээриччи соҕус тардан, саҥаран барда. М. Попов
Аһаҕас дорҕооннор дьүөрэлэһиилэрэ көр дьүөрэлэһии. Кини [Софронов] аллитерацияҕа — строкалар иннилэригэр, истэригэр аһаҕас, бүтэй дорҕооннор дьүөрэлэһиилэригэр олоҕурдар да, уларыйбат эпитеттэртэн аккаастаммыта. Софр. Данилов
[Кулаковскай Якутскай педтехникумугар] ордук чорботон аһаҕас дорҕооннор дьүөрэлэһиилэригэр тохтуура. Суорун Омоллоон. Аһаҕас сүһүөх көр сүһүөх. Аһаҕас сүһүөхтээх тылларга холобурда бул эрэ
□ Оҕолор маннык түмүккэ кэлэллэр: аһаҕас уонна төттөрү сүһүөхтэр наар тыл иннигэр тураллар эбит. КИИ МКТТҮө. Аһаҕас сэллик — үөннээх сөтөллөөх сэллик (сэллик бактериялара киһи силигэр булуллар буоллаҕына маннык этэллэр). ☉ Туберкулез открытой формы (так говорят, когда болезнетворные бактерии туберкулеза обнаруживаются в мокроте больного)
Сэллик микробтарын сүрүн тарҕатааччыларынан аһаҕас сэлликтээх (үөннээх сөтөллөөх) дьон буолаллар. АЕН КСНСХ
Ыарыһах силиттэн сэллик палочкалара (бациллалар) булуллар буоллахтарына, сэллик оннук формата аһаҕас (бациллалаах) сэллигинэн ааттанар. НСЕ ТСЫаКРЭ

I
былаа диэнтэн холб. туһ. Муҥ булсуспатын, Сор солбонуппатын, Алдьархай ааҥнаабатын, былаҕай былааспатын. Өксөкүлээх Өлөксөй
Чаччыынаны чаастанабын, Быыбарынайга былааһабын, Сэтээтэли сэргэстэһэбин. Суорун Омоллоон
Мин туран дьоҥҥо былааһабын. М. Доҕордуурап
Мутукчалаах боруода ортотугар тиит баһыйар, киниэхэ харыйа уонна эриэхэлээх мас (сыалаах) былааһаллар. МС МК
II
аат.
1. Судаарыстыбаны салайар быраап, политическай баһылыктааһын. ☉ Власть (политическая)
Үлэһит былааһын көмүскүөх буоламмыт, Үҥүүнү-ыстыыгы тутаммыт турбуппут. П. Ойуунускай
Сэбиэскэй былаас өрөгөйдөөбүтэ. Онтон ылата Максим Аммосов уонна Платон Ойуунускай албан ааттара күн аайы ааттанар буолбута. Амма Аччыгыйа
2. Киин уонна олохтоох былаас уорганнара. ☉ Власть (органы центральной и местной власти)
Былаас Дьокуускайдааҕы бэрэстэбиитэлинэн оробуочайдар дьокутааттарын сэбиэтэ буолар, ханнык да мантан атын тэрилтэлэр дьаһаллара сокуоннайынан ааҕыллыбат. Амма Аччыгыйа
Хас-хас былаас уларыйда. С. Ефремов
Дьадаҥы аймахха ходуһа бэрдин Сэбиэскэй былаас бысталаан биэрдэ. Эллэй
3. Кими-тугу эмэ салайар, дьаһайар быраап уонна кыах. ☉ Власть (право и возможность управления, распоряжения кем-чем-л.)
Былааскын үрдэппиккин, батараактары мунньахтан үүрбүккүн. С. Васильев
Бэйэҕэ эрэл, бэйэ кыаҕын иһинэн былаас баар. Бу икки сыл устата аҥардас институт кылаабынай архытыактарын дуоһунаһыгар олорон баһаам үлэни оҥордум. Н. Лугинов
Эбээннэр, эбэҥкилэр, чукчалар, дьүкээгирдэр ортолоругар биистэр баһылыктара бэйэлэрин былаастарын, сабыдыалларын ыһыкта иликтэрэ. И. Аргунов
◊ Былааска киир — судаарыстыбаны салайыыны саҕалаа, былааһы ыл. ☉ Взять власть, встать у власти. 1933 сыллаахха Германияҕа нацистар былааска киирбиттэрэ

сыһ.
1. Көнөтө суохтук, түөрэҥэлээн, байааттаҥнаан ыла-ыла (хаамп, хамсан). ☉ Покачиваясь, пошатываясь (идти, лететь)
[Дааҕынай кыылым] Тэнтик-мунтук көппүт, Тэлиэс-былаас дайбаабыт. Өксөкүлээх Өлөксөй
[Хабылдьыйа Харытыана] тахсан тэлиэс-былаас хаамыталыыр. Күндэ
Баачыка холуочук тэлиэс-былаас дайбаан киирэр. И. Гоголев
2. көсп., кэпс. Толкуйа суох, толкуйдаабакка (хол., саҥар, дьаһай). ☉ Необдуманно, бестолково (напр., говорить, распоряжаться)
[Соҕотох бэйэтэ] тэлиэс-былаас хамаандалаабыт үлэтэ ыпсыыта кыттыбакка, кини мэлдьи туолката суох түбүк үөһэ түһэ сылдьар. «ХС»