толуй диэнтэн хай
аата. Хоруол буржуазияҕа иэс уонна толуйуу сылтаҕынан норуот моонньугар байар кыаҕы биэрэрэ. АЕВ ОҮИ

бакаайылаа II диэнтэн дьаһ
туһ. Хата түөкүн угаайытыгар охсулламмын, байар баҕа санааҕа бакаайылатаммын, бу айылаах кэбилэннэҕим. Айталын
[Морозко] туохха эрэ хам бакаайылата сылдьар. А. Фадеев (тылб.)

көр барыс
Кинилэр аймах... Байар иһин, барыыс иһин, төһөлөөх да уодаһыны, ханнык да сидьиҥ быһыыны кэрэйээччилэрэ суох. Суорун Омоллоон
Эргиэн үлэһитэ кэрийэ сылдьан төһөлөөх үбү киллэрэрэ, барыыһы ылара буолуой. «ХС»

аат., эргэр. Харчыны элбэх бырыһыаҥҥа иэс биэрэн байар киһи. ☉ Ростовщик
Бырыһыанньыт аймахтарын Бырааптарын быһаммыт, былаастарбыт тутаахтарын Быыбардыаҕыҥ бэйэбит. Эллэй
Сэбиэскэй былаас буолбутун кэннэ бырыһыанньыттар холуобунай сокуон быһыытынан буруйданар буолбуттара. А. Бэрияк

даҕ., кин. Байар-тайар, баттыыр-атаҕастыыр (хол., уопсастыба). ☉ Буржуазный (напр., об обществе)
Нуучча омугумсуга буолуохпун аҕам саха. Кимминий мин, табаарыстар? Итини ааһан, миигин баайдыы националист дииллэр. Амма Аччыгыйа
Баайдыы уопсастыбаҕа «киһи киһиэхэ бөрө» буолар, ким бүдүрүйбүттэн көлөһүнүн, баайын, үбүн сиир суолу, ньыманы тобула сатыыллар. Суорун Омоллоон
Оттон баайдыы үөрэхтээхтэр биһигини нуучча норуотуттан букатын арааран, Дьоппуонньуйаҕа атыылаары тэринэн эрэллэр. Суорун Омоллоон

аат. Туох эмэ туһунан сылык, сабаҕа, чугаһатан сыанабыл. ☉ Приблизительное предположение о чем-л.; приблизительное допущение чего-л.
Бадаҕа биллибэт Баарсатын иһигэр, Табыла биллибэт элбэх таһаҕаһы ылынна. Өксөкүлээх Өлөксөй
Төрүүрэ өлбөтө, Солооһуна тубуста, Бурдуга муҥутаата, Ото олустаата, Кэлэр кэмэлдьи, Байар бадах Бокуойа суох буолла. А. Софронов
Баай оҕотун майгытынан Бадаҕы билбэккэ эрэ Бардамнык майгыланан баһаамнаан барбытым. А. Софронов

туохт. Күүскүнэн эбэтэр куттаан туран кими эмэ талаа, тугун эмэ былдьаан ыл. ☉ Насильно отнимать что-л. у кого-л., грабить кого-что-л.
Харчыны, таҥаһы, аһы халаары төһө киһи хаанын тохпута, тыынын быспыта буолуой! Н. Якутскай
Чахчы ол миигин халаабыт хотун сылдьар буолуохтаах. Н. Заболоцкай
Микииһэ тоҥустары халаан байар. Н. Павлов
ср. калм. хала ‘нападать; подходить близко’

туохт. Бэйэтиттэн биэрэри сөбүлээбэт, иҥсэлээх буол. ☉ Быть жадным, скупым и скаредным
Байар баҕатыгар биир харчытыгар тиийэ харамсыйан, үөрэҕэ суох дьону ыйааһын хараҕынан сүүйэн, албыннаан, сирэйэ-хараҕа суох ылара. Н. Якутскай
Туундара киһитэ хаһан да харамсыйбат. Бүгүн аһыыра баар, онон бүтэр. «Чолбон»

аат., кэпс.
1. Куһаҕан быһыы, түктэри кэмэлдьи. ☉ Дурная привычка, дурные наклонности
Куһаҕан киһи үтүөнү да холуннара, үрдүгү да намтата сатыы сылдьар адьынаттаах. Амма Аччыгыйа
Байар үлүскэнэ киһи сигилитин алдьатар даҕаны адьынат эбит. Софр. Данилов
Үгүс дьону үлэтэ суох хаалларыы капитализм арахсыспат аргыһа, ааспат адьыната буолар. И. Аргунов
2. Үөрүйэх, кэмэлдьи, үгэс. ☉ Привычка, наклонности
Төһө да кыра буоллар, барыны бары өрө тарда, итэҕэһибыһаҕаһы туората сылдьыы, устунан, дьоҥҥо-сэргэҕэ күннээҕи кыһамньы, үөрүйэх, адьынат буолан иһиэхтээх. Күннүк Уурастыырап
Урут дойдубар Кавказка сылдьан элбэхтик суруйар этим. Суруйар эмиэ туспа адьынат быһыылаах. «ХС»
Кини [муора эйгэтэ] — көҥүл көрүлүү, Көҥүлүн туохха да уларыппат, Кини күүрээнэ — өрөгөйдөөх, Улуу, Үчүгэйгэ эрэ талаһар адьынаттаах. С. Данилов

туохт.
1. Илиигинэн араастаан, араас өттүттэн ыл. ☉ Держать в руке, хватая, рассматривая со всех сторон. Хотуурун ылан биитин тутанхабан көрдө
□ Оҕонньор аан чанчыгар турар олох маһы ылан тутан-хабан көрдө. А. Сыромятникова
Таня ытамньыйа сыспыта, суругу ылан тутанхабан көрөн баран, дөйбүт курдук хамсаабакка олорбута. М. Доҕордуурап
2. көсп. Кими, тугу эмэ бэйэҕин кытта илдьэ сылдьан, бэйэҕэр олордон көр-харай, иит. ☉ Воспитывать кого-л., ухаживать за кем-л., содержать кого-л.
Онтон хомойон Омоҕой оҕонньор күтүөттээх кыыһын бэрт куһаҕаннык тутар-хабар буолбут, сыл таһааран баран батан таһаарбыт. Н. Неустроев
Байар дьулусханыгар, ханнык да баайдардааҕар ордук кэрээнэ суох, хамначчыттарын куһаҕаннык тутар-хабар, аччыгыйдык төлүүр. Н. Якутскай