атаҕастаа диэнтэн холб. туһ. Бэйэ-бэйэҕитин ытыктаһыҥ, атаҕастаһымаҥ, сүрдээх иллээхтик олоруҥ. С. Ефремов
Алааспыт тула тыа быыһар, Атаска-доҕорго холоһоммут, Атаҕастаһар, тыытыһар Адьыната суох дьоммут. С. Тимофеев

аат. Бэйэтин туһатыгар кырдьыгы сымыйа, сымыйаны кырдьык курдук көрдөрөөччү. ☉ Тот, кто считает неправыми всех, кроме самого себя
Айыы-хаан санааларынан ыллаабыппын Атыннык өйдөөччүлэр үксээтилэр, Баһааҕырдар бардам адьынатынан, Балыйааччылар да элбээтилэр. С. Данилов

иҥэ-дьаҥа суох - олбу кубулҕата, киириитэ-тахсыыта суох; адьыната суох. ☉ Непорочный; бесхитростный
Иҥэ-дьаҥа суох киһи.  Бэйэтэ туох да иҥэ-дьаҥа суох, көнө-сымнаҕас, сүрэхтээх, үлэһит буолан, кинини ыал былдьаһыгынан киллэрэллэр. А. Софронов
Тосту-туора быһыылааҕа биллибэт, иҥэ-дьаҥа суох үлэһит курдуга. «ХС»
Салайар дьоҕурдаах буолуох, иҥэ-дьаҥа суох, көнө сүрэхтээх, оҕолорго сөбүлэтэр уолчааны таба көрөммүт, студпрофком бэрэссэдээтэлинэн талларан үлэлэппиппит. «Кыым»

сүүрэлээ диэнтэн дьаһ
туһ. Зосим Абыланов өһөстүк түҥнэри көрбүт харахтарын түргэнтүргэнник сүүрэлэттэ. Эрилик Эристиин
Петруся сүүһүн ытыһын тилэҕинэн тас гына оҕуста, атаҕын баҕаналыы тэбинэн аччаллан турда. Уоһун чорботто. Хараҕын араастаан сүүрэлэттэ. М. Доҕордуурап
Адьынат санаата Албын хараҕын Ачарбаас уутунуу Алыс сүүрэлэттэ. Күн Дьирибинэ

туохт., кэпс. Кимниин эмэ этис, мөккүс; кими эмэ чыычылаа, кыйахаа. ☉ Спорить с кем-л.; задирать кого-л. [Марыына:] Итинник куһаҕан киһи билигин, араас буоллаҕына, эйигин харыстыыра биллибэт
Төрүт тыытыһыа да суоххун тыытыһаахтыыгын, эрэйдээх... Н. Неустроев
Алааспыт тула тыа быыһар, Атаска-доҕорго холоһоммут, Атаҕастаһар, тыытыһар Адьыната суох дьоммут. С. Тимофеев

I
ыллар I диэнтэн дьаһ
туһ. Ньукулай, дьэ көр, бу арыгылыы олоробун, өссө арыгы ыллартара ыыттым. А. Софронов
Бурдугу уолгунан ыллартараар. «Чолбон»
Аҕам сылга биирдэ эмэтэ киирэн тахсар куоратчыт. Биэккэлэр кининэн сээкэй миэлэһи ыллартараллар. КНЗ ОО
II
ыллар II диэнтэн дьаһ
туһ. Киэҥ сиринэн кэрийбит, киһи-сүөһү ортотунан сылдьыбыт буолан, араас адьынакка ыллартарарым. Болот Боотур
Киһи эҥин арааска санаатын, сүрэҕин ыллартарар ээ. «ХС»

даҕ. Аһара иҥсэлээх, өрүскэ, кыраҕа баҕата туолбат. ☉ Ненасытный, алчный, чрезмерно жадный
Кини [Толстой] аат-суол былдьаһымтыа, кыыллыы быһыылаах, ымсыы-обот аристократ эписиэрдэри содур-көлдьүн олохторун абаран-сатаран туран саралыы тардан суруйбута. Софр. Данилов
Марья Алексеевна, хомойуох иһин, ымсыы-обот, албын, мөкү дьоннор ити адьынаттарыттан маппатах эбит. Н. Чернышевскай (тылб.)

аат. Сир оҥоруутун специалиһа, тыа хаһаайыстыбатын култуураларын үүннэриигэ специалист. ☉ Агроном
Кэлтэй айылҕаны буруйдуур адьынаты ууратыахха, бурдук иһин норуот бүттүүн охсуһуутун тэрийиэххэ — агрономнар ытык эбээһинэстэрэ итинник. П. Егоров
Үрдүк үүнүүнү солооһунтан ылар иһин агроном дьаһалларын табатык олоххо киллэрэр иһин элбэх сыраҕын биэрдиҥ. М. Доҕордуурап
Сүөһү да иитэрбитигэр, үлэлиирбитигэр даҕаны үөрэх улааттаҕына, тэнийдэҕинэ, агроном диэн үөрэхтээх дьон ыйыыларынан тэринэн олордохпутуна, оччоҕо олохпут оҥоһуутун кыайыахпыт, сатыахпыт. Эрилик Эристиин

1. аат суолт. Баайга дьулуһуу, байыы. ☉ Стремление к богатству; обогащение
   Байар үлүскэнэ киһи сигилитин алдьатар даҕаны адьынат эбит. Софр. Данилов
   Киһи киһини атаҕастыыр даҕаны! Байар имэҥэр кэрээн сүтэр. М. Доҕордуурап
   [Боккуо:] Байар эккирэтиитигэр амтаннааҕы аһаабаппыт, санныбытыгар бүтүн таҥаһы таҥныбаппыт. А. Софронов
2. даҕ. суолт. Үптэнэр-астанар, баайданар. ☉ Богатеющий, умеющий добывать богатство. Байар киһи түүн сүгүн утуйбат (өс хоһ.). Эн аҕаҥ байар мөккүөргэ ылларбыт киһи. Баардаах байар дьыла кэллэ, Үптээх үөрэр үрдүк дьыла үтүрүйдэ, Харчылаах хаҥыыр дьыла кэллэ. Саха фольк.

туохт., кэпс.
1. Айгыраа-сайгыраа, хамсаа, өһүлүн. ☉ Расшатываться, разбалтываться
Айгыраабат, хамсаабат, Иэҕэлдьийбэт, сиэкэнийбэт Кремль кириэппэс барахсан. С. Зверев
Силигирии сиэттиспит Силик күөх сиэллээх Сис тыабыт сиэкэнийбит. С. Зверев
2. көсп. Туохтан эмэ искэр айман, дьик-дьах буол. ☉ Тревожиться, пугаться, беспокоиться в душе из-за чего-л. [Ааптар] уһуннук отуора хамсаан өйөсанаата алдьанан сиэкэнийэн сылдьыбыт киһи бэйэтин дууһатын муннугун-ханныгын хасыһан тахсар адьынатын мындырдык арыйар. Эрчимэн
[Оҕолор] дьэлликтиир үгэһигэр үөрэнэн эрэллэр буолан баран, бу сырыыга уһуннук сүппүтүттэн лаппа сиэкэнийдилэр. Р. Баҕатаайыскай
Ити курдук түүлүттэн сиэкэнийэн син өр утуйбакка сытан баран, …… туран, таһырдьа таҕыста. ЕАИ СА