аат., кэпс. Бардамсыйарын сөбүлүүр киһи. ☉ Наглец, нахал
Подхалимтан алҕанан, Бардамсыктан үөҕүллэн, Үрдүү-үрдүү, эмиэ намтаан, Намтыы-намтыы эмиэ үрдээн Үлэлии, айа сырыттахпыт Үйэбитин кылгаттахпыт. Күннүк Уурастыырап
Байҕаллыы бардамсык багдайан көһүннэ Борохуот биэрэктэн тэйиччи. Р. Гамзатов (тылб.)

туохт. Бытааннык, дьоһуннук унаарытан саҥар, ыллаа, иһилин. ☉ Говорить, петь, звучать неторопливо, плавно, многозначительно
Дьиэ эргиннээҕи сонуну дьэ сураһан, дьиэлээхтэри кытта кэпсэтэн эҥээттэ олордо. Болот Боотур
Көр эрэ: баай күндү дьиэтигэр Бардам баал байҕаллыы ньиргийэр, Имэҥнээх муусука эҥээттэр, Фокстрот сааланы эргийэр. Эллэй
Үлэ киһитин, үлэни айхаллыыр ырыа кэрэ тойуга улуу чыыстай үрдүнэн эҥээттэр. АНТ ДьҮС

туохт.
1. Кытаатан тыҥаа, тыҥаан үллэн кэл (үксүн киһи быччыҥын, иҥиирин туһунан). ☉ Стать упругим, напряженным, напрячься (обычно о мускулах, мышцах)
Икки илиитин иҥиирдэрэ Лычыгырыы күүрдүлэр, Лыҥкыныы түстүлэр, Көҕөн эттэрэ Күүрэн таҕыстылар. П. Ойуунускай
[Мөрүөн] этэ-хаана күүрбүтэ, иҥиирдэрэ тыҥаабыттара сүрдээх. Д. Таас
2. көсп. Тыҥаа, өрүкүй, ыгылый. ☉ Возбуждаться, напрягаться
Дойдусир, бар дьон бүтүннүү долгуйа, күүрэ, уордайа, оргуйа түстэ. Амма Аччыгыйа
«Миигин уопсай дьыала туһугар эбээһинэһим күһэйэр!» — Кылбановскай, хайдах эрэ өрө күүрэн иһэн, сымныы охсубута. В. Яковлев
3. көсп. Күүһүр, эрчимир. ☉ Стать сильнее, набраться силы
Баанданы бахтатан, Баайдары самнаран, Батталлаах биистэрин үүрбүппүт, Байҕаллыы барылыы күүрбүппүт. Күннүк Уурастыырап
Түргэн сүүрүктээх Алдан хайатын Түллэр көмүөл күүһүттэн дохсун уохтаахтык Горняк дьон үлэтэ күүрдэ. Эллэй
ср. п.-монг. көгере ‘подниматься, пениться’

туохт.
1. Тыалтан өрүтэ түллэҥнээн, дьалкыйан хамсаа, эбирдээ (уу ньуурун этэргэ). ☉ Волноваться, зыбиться (о водной поверхности). Өрүспүт уута долгуйа устар.
2. Аргыый өрүтэ түллүтэлээн, күөгэлдьийэн хамсаа. ☉ Колыхаться, качаться, волноваться
Солооһун аннынааҕы ходуһаҕа кини ото үүнэн, араас күндү түүлээхтэр тириилэрин тэлгэппит курдук толбонноно долгуйара. Амма Аччыгыйа
Долгуйа хамсаа Эн муора курдук, Толору астаах, Саһарбыт бурдук. П. Тобуруокап
Күөх нуоҕай мутукча Долгуйа хамсаабыт, Күн дьолун булбучча Уол кыыһы таптаабыт. Күннүк Уурастыырап
3. көсп. Үөрэн, хомойон эбэтэр куттана санаан ис-искиттэн айман. ☉ Волноваться, беспокоиться, приходить в тревожно-беспокойное состояние
Микиитэ, олус улаханнык долгуйдаҕына буолар быһыытынан, нууччалыы чуолкайдык саҥарбат буола оҕуста. Амма Аччыгыйа
Кини хараҕар оонньообут мичээр дууһаттан дириҥник долгуйбутун этэр. М. Доҕордуурап
Сир үрдүн дьиктитин күүһэ баар тапталга - Сүрэх долгуйара, үөрэрэ. И. Эртюков
4. көсп. Туохтан эмэ айманан хамсаа, сөбүлээбэккин биллэрэн айман (элбэх дьон, норуот туһунан). ☉ Выражать недовольство чем-л., массовый протест против чего-л.
Итинник дьон көҥүл бардахтарына, аан дойду олоҕо долгуйаа ини. Н. Неустроев
Бар дьон бүтүннүү долгуйда, күүрэ, уордайа, оргуйа түстэ. Амма Аччыгыйа
Уотунан харбаһар Уорааннаах байҕаллыы Норуоппут уордайда, Дойдубут долгуйда. Күннүк Уурастыырап
5. Күргүөмүнэн халҕаһалыы хаамп (толору дьонноох уулусса, үгүс киһи уулуссаҕа тахсан хаамсыыта). ☉ Ходить гурьбой, толпой; толпиться (о людях на многолюдной улице, на параде)
Күөх дьүрүс халлааҥҥа көтөр аал тайаарар, Ол норуот долгуйар уулусса устун. И. Чаҕылҕан
Өйүгэр киирбитэ - Москва Долгуйар парада, Үөрүүлээх Маай күнэ, сатарар Дорҕоонноох андаҕар. А. Абаҕыыныскай
6. Долгун курдук буолан көһүн (баттах туһунан). ☉ Быть, казаться волнистыми (о волосах)
Сиинэ кэрэмэс саһылын Бочугураһа дуу диэбитим Долгуйар уһун суһуоҕуҥ Толбоннурара эбит дии. С. Данилов
Долгуйа үүнэн түспүт сымнаҕас чачархай баттахтаах. Амма Аччыгыйа
♦ Сүһүөҕэ долгуйар - сүһүөҕэ ууллар, сүһүөҕэ кыратык ибигириир. ☉ Чувствовать слабость в суставах
Сүһүөҕүҥ долгуйан көрбөккө хаамарыҥ, Сыабыҥ, киэн туттардыы, кылырдыы тыаһыыра. Эллэй
Эдэр булчут Уйбааскы сүрэҕэ сылаас-сылаастык тэбиэлиир, сүһүөҕэ долгуйа хамсыыр. Л. Попов
◊ Долгуйар Дьокуускай куорат поэт. - Дьокуускай куорат элбэх дьоннооҕун, үгүс кэлиилээҕин-барыылааҕын, дьалхааннааҕын хоһуйан этии. ☉ Бурлящий город Якутск
Долгуйар Дьокуускай куоракка Дьоллонор сир баарын мин биллим. Эллэй. Долгуйар Дьокуускай куорат Дьоһун чулуу дьонноро Дорообото тутуҥ! Саха фольк.
п.-монг. долгула

даҕ.
1. Курдаттыы тардар иэйиилээх; омуннаах, умайар иэйиилээх. ☉ Проникнутый сильным чувством, страстный; пылкий
Көр эрэ: баай күндү дьиэтигэр Бардам баал байҕаллыы ньиргийэр, Имэҥнээх муусука эҥээттэр, Фокстрот сааланы эргийэр. Эллэй
Истэҕиэн эдэркээн оҕо-кыыс Имэҥнээх күлүүтүн! А. Абаҕыыныскай
Ити имэҥнээх суругу, таптал суругун Наташа салҕалас буолбут илиитигэр тутан баран ааҕар. Л. Толстой (тылб.)
Эмээхсимминиин, эдэр эрдэхпинэ, биһиги тапталбыт имэҥнээх таптал этэ! М. Шолохов (тылб.)
2. Олус күүстээх, уохтаах (хол., тымныы, тыал уо. д. а.). ☉ Неистовый, неукротимый (о стихийных явлениях, ветре и т. п.)
Имэҥнээх тымныыбыт Илэ-бодо эргийдэ. А. Софронов
Сытыы тыалга кыйдатан [Харыйа] Саргылаах саас имэҥнээх итиитин эккэ-хааҥҥа иҥэринэр эриэккэс үөрүүтүн билбитэ дуо? Г. Угаров
Сылаас күннэр куоттулар, Итии, тымныы охсуһан Имэҥнээх дьыбар хотто. Н. Тарабукин (тылб.)
3. Киһини абылыыр күүстээх, долгутуулаах, уоттаах-төлөннөөх (үксүгэр тыл, этии туһунан). ☉ Обладающий особой силой внушения, способностью чаровать, проникновенный (обычно о речи, песне)
Иҥсэлээх хоһоонноох, Имэҥнээх этиилээх, Ичээн буоларга Этитиилээх эбиккин эбээ, нохоо! А. Софронов
Оннооҕор Уордаах Үөксүкү этэр тыла илбистээх, имэҥнээх. Эрчимэн
Семен Данилов поэзията сахалыытыгар күүстээҕэ, имэҥнээҕэ, эҥсилгэннээҕэ нууччалыы «табыллыытын» сүрүн төрүөтүнэн буолар дии саныыбын мин. «ХС»
4. көсп. Туохха эмэ курдаттыы тартарар иҥсэлээх, оботтоох. ☉ Жаждущий чего-л., жадный до чего-л.
Ис куҥҥар имэҥнээх, Иҥиир эрбэхтээх, Тас куҥҥар дьалыннаах, Табар тарбахтаах Хандалы хара тыа хаххалаах Хаан Хандыҕан оҕонньор. П. Ойуунускай
Имэҥнээх сытыы кылыстара Ириэнэх сигэ курдук Эриллэн хаалла. С. Васильев
Күөх буруобунан Күнү бүөлээтим, Икки атахтааҕы Имэҥнээх оҥордум. С. Зверев
♦ Имэҥнээх хараҥа - иһийбит, сиэххэ-аһыахха айылаах ынырык хараҥаны ойуулааһын. ☉ О всепоглощающей глубокой тьме, подавляющей, парализующей человека своей абсолютной тишиной и чернотой
Ол ахсын иэһийэр имэҥнээх хараҥа соһуйбут курдук өрүтэ көтүөлээн, дьэргэҥнии түһэрэ, дьэ эбии иэһийэрэ, дьэ ордук барыастара. П. Ойуунускай
Тула Им-дьим тыҥаата, Имэҥнээх хараҥа халыҥаата. В. Лебедев (тылб.)