1. аат. Туох эмэ харааран киртийбитэ, дьабаҕырбыта (хол., кумааҕы). ☉ Что-л. запачканное, замазанное, загрязненное (напр., бумага)
   Гавриил кэргэниттэн Марияттан сурук туппуттааҕа. Хара балах буолбут, сорох сиринэн чэрэниилэтэ силбэспит суругу сибилигин даҕаны сиэбигэр укта сылдьар. А. Данилов
2. даҕ. суолт. Хойдон хараҥаран көстөр. ☉ Темный, близкий по цвету к черному
   Хара балах былытынан Хаххалаата халлаан күнүн. Хардырҕас хаар хаһыҥынан Хампарытта сир-уот күөҕүн. Ф. Софронов
   Баай хара тыата Бараммат буолан барда, Балах ньоҕой Маардар баҕайылар Баар буолуталаатылар. П. Тобуруокап. Тэҥн. балахай

1. даҕ.
2. Үчүгэйдик нарыламматах, модороон, томороон, салаҥ. ☉ Грубый, плохо обработанный
   Батталга, балыырга сылдьан, бара-кэлэ сатаан бадарааннаах маар баһыгар бал бааччы мас балаҕаннаммыт. Эрилик Эристиин
3. көсп. Куруубай, толоос, толкуйа суох (хол., тыл, саҥа). ☉ Грубый, необдуманный (напр., о слове, речи)
   Били, уруккута бал бааччы тыллаахтар, бу сырыыга наһаа буолбакка, туттунааччылар кинилэр буоллулар. У. Нуолур
   Олус модороон, бал бааччы тылларынан киһигин кыбыһыннарыаххын, хомотуоххун сөп. ПБН КДьСО
4. сыһ. суолт. Малтаччы, аһаҕастык, сирэйинэн (эт, саҥар). ☉ Прямо, откровенно, без обиняков (сказать, говорить)
   [Ойуурап:] Чэ мин бал бааччы этэр идэлээхпин, үөрэх суох. Сыыһа эппит буоллахпына бырастыы гыныҥ. С. Ефремов
   Ыйытыыта бал бааччы баҕайытык тахсыбытыттан Сергей олуонурҕата, кыбыста санаата. В. Яковлев
   Мунньах ахсын саҥарбакка, Кутургуйалыы хаатыйалаан Сылдьар киһи саҥарда да, Бал бааччы, үлэлээн-хамнаан Тиҥийэрин курдук мөҥөр. Р. Баҕатаайыскай

1. тыаһы үт. т. Киһи түргэнник хааман иһэн уулаах бадарааны кэһэн ылыталыыр тыаһын үтүктүү. ☉ Подражание хлюпанию, издаваемому быстро идущим по жидкому болоту человеком. Оттоох уулаах бадарааны кэһэн бул-бал түһэн истэ
2. сыһ. суолт. Мээнэ, үчүгэйдик өйдөөбөккө эбэтэр киһи аанньа өйдөөбөтүн курдук (саҥар, быһаар). ☉ Беспорядочно, бестолково (говорить, объяснять)
   Миисэ туолката суоҕунан бул-бал саҥарбалаан барар. Күндэ

тыаһы үт. т. Сымнаҕас эбэтэр убаҕастыҥы эттиктэр даҕайсыыларыттан үөскүүр тыаһы үтүктэр тыл. ☉ Подражание звуку от соприкосновения кого-чего-л. мягкого с чем-л. вязким (напр., густой грязью)
Баҕа мантан баһаамнык үөрэн: «Бай-эбитэ, Балык суоҕар баҕас Баһылык буолар инибин», — диэн, Бөҕөхтүк сананна, былбал ойдо. ДьТ
♦ Был-бал курдук — бигээн, тутан көрдөххө сыстаҥнас, уунаҥнас; тиэстэҕэ маарынныыр. ☉ Липкий, вязкий; тестоподобный. Тутан көрдөххө: был-бал курдук туруктаах эбит

м. бал (үҥкүүлээх улахан биэчэр).

был-бал курдук липкий, вязкий; тестообразный.