яловая; кытарах биэ яловая кобыла.

прил. кытарах; яловая корова кытарах ынах.

1) свежая кровь (забитого животного); субай хаан свежая кровь; 2) кровяная колбаса (из свежей конской крови).
субай сүөһү яловый скот.

1. холостой, холостяк;
2. яловый, не дойный (скот).
   Примеры:
   субан (или субан барбыт ) уолаттар холостые (не женящиеся) парни.
   субан (суман ) туруйа - вольный (холостой) журавль

(источник: "Словарь якутского языка" Пекарского)

яловая; дьабыл ынах яловая корова # дьабылгар көт = освобождаться, быть свободным (напр. от какого-л. дела); дьабыл барыы - побег девы из бездетного рода

туохт. Ууламматах, кытарах буол (сүөһү, кыыл туһунан). ☉ Быть, оставаться яловым, яловеть (о корове)
Кытараабыт ынаҕын атын сүөсүһүттэргэ бэрдэрэр, ол оннугар Дария уулаах ынаҕы ылар. А. Федоров. Биэ кытарыыра …… атыыр үөрүн хайдах тэрийэртэн улахан тутулуктаах. Сылгыһыт с. Ийэ саһыл биэс уон бырыһыана кытараабыта. АВЛ ССКИи
ср. др.-тюрк. хызыр ‘бесплодный, яловый; кобыла, еще не приносившая плода’

кобыла || кобылий; субай биэ яловая кобыла; биэ үүтэ кобылье молоко # биэ эмиийэ малина.

даҕ., эргэр. Кытарах, ыаммат (ынах, биэ). ☉ Яловый (бесплодный, неоплодотворенный - о самках домашнего скота). Дьабыл сүөһү байтаһырар
△ Төрөөбөтөх, оҕоломмотох (дьахтар). ☉ Не рожавшая (о женщине)
Баҕар, дьабыл килбик кыыс хотун бүччүм сири булан хорҕойбута буолаарай? Н. Борисов
♦ Дьабылгар көт - туох да кыһалҕата, дьыалата суох көҥүл сырыт. ☉ Быть совершенно свободным, не иметь никаких обязанностей, дел. Лина дьабылыгар көттө: дойдутугар тахсан ыһыахха күүлэйдии сырытта
◊ Дьабыл бар (сырыт) - көҥүл, мээнэ, ыаммакка сырыт. ☉ Не доиться, пастись свободно (обычно о корове)
Ынахпыт дьабыл сылдьар. ПЭК СЯЯ

диал. 1) не поддающийся определению, неопределённый; бу ынах буоһа кытараҕа саараҥы трудно определить, эта корова стельная или яловая; 2) глупый, придурковатый.

даҕ.
1. Төрүү сылдьан баран быйыл төрөөбөтөх (сүөһү, кыыл туһунан). ☉ Яловый
Кытарах биэ курдук кырыытыттан кыймаҥныыр (өс хоһ.). Чэ, кэбис, хайдах гыныахпытый, кытарах бургунаспытын өлөрүүһүкпүт. А. Софронов
Кэргэним кытарах ынаҕын бэйэбитигэр туруоран, кыһын ыан иһиэ этибит. Болот Боотур
2. Курааннаабыт, куурбут; үүнүүтэ, быйаҥа суох. ☉ Засушливый, сухой; скудный травой, неурожайный
Бэһирик былыт мэччийдэ, кытарах былыт ыанньыйда. ПЭК ОНЛЯ II
Дьыл буоллаҕына кытарах. Бурдукпутун буоллаҕына хаһыҥ оҕуста. М. Доҕордуурап
3. фольк. Оҕолоно илик эдэр дьахтар. ☉ Нерожавшая молодая женщина
Кыдьараҥ өлүү буолбут Кыҥнары табык бэйэлээх Кытарах кыргыттардаах, Дьарык өлүүгэ ылларбыт Умсары табык бэйэлээх Уолан уолаттардаах эбит. П. Ойуунускай
ср. кирг., тув. кызырак ‘молодая кобылица (еще не жеребившаяся)’