туохт. Дьалхааннаах буол, бааллыр. ☉ Покрываться волной, волноваться (о море, реке и т. д.)
Хааҕынаата, Күүгүнээтэ, Халлырҕаата, Күллүргээтэ, Барылаата, Бэрилээтэ, Балгыһыйда, Билгиһийдэ, Балкыырданна, Дьалхааннанна. Күннүк Уурастыырап

туохт.
1. Айаххынан салгыны күүскэ тыынан ыл. ☉ Втянуть воздух в себя через рот, вдохнуть, сделать вдох ртом
Сымнаҕас окко тиэлийдэ, ахтылҕаннаах сирин илиитинэн имэрийдэ, от-мас сытын түөһүн муҥунан эҕирийдэ. И. Данилов
Кини сөрүүн салгыны түөһүн муҥунан эҕирийэн чэпчииргэ, дьэгдьийэргэ дылы буолла. П. Филиппов
Николай Семёнович кэбиниэтиттэн тахсаат, салгыны күүскэ эҕирийдэ. Дьүөгэ Ааныстыырап
2. көсп. Дьалкыҥнаан, күүскэ балкыырданан үөс диэки илт, илдьэ бар (хол., өрүс долгуна). ☉ Затянуть вглубь, унести течением в воде
Кинини [байыаһы] өрүс баараҕай баппаҕайдарынан кууһан ылан, үөһүн диэки эҕирийэн кэбиспитэ. Софр. Данилов
Кэннибиттэн халҕаһа долгун кэлэн, атахпын өрө күөрэтэн, тааска сиспинэн тиэрэ быраҕар, онтон иһирдьэ муораҕа эҕирийэн киллэрэр. Н. Якутскай
Дьахтары муора иһирдьэ эҕирийэн ылла. Н. Габышев
♦ Үрдэр антах, өҕүрүйдэр (эҕирийдэр) бэттэх көр өҕүрүй
Кинилэргэ үрдэр антах, эҕирийдэр бэттэх, биһиэхэ — кур төҥүргэс. С. Федотов. Эҕирийиэх икки ардыгар — олус түргэнник. ☉ соотв. в мгновение ока
Киһим тугу да хардарбата, эҕирийиэх икки ардыгар тохтуу түһэн, мин диэки кылап гына көрө-көрө, сүүһүгэр бычыгыраабыт көлөһүнүн туора-маары соттумахтаата. И. Никифоров
Эҕирийиэх икки ардыгар …… өйүн сүтэрэн ылбыта. «Кыым»
Эҕирийиэх түгэнигэр (түгэнэ) — эҕирийиэх икки ардыгар диэн курдук. Эҕирийиэх түгэнэ мотуоркабыт уунан туолла. Н. Абыйчанин
Эҕирийиэх түгэнигэр төбөтүгэр урукку умнуллубат күннэр күлүмнэһэн аастылар. «ХС»
<Этэн баран> эҕирийиэх иннинэ (бэтэрээ өттүнэ) көр эт I. Этэн баран Эҕирийиэх иннинэ, Суос-соҕотохто тыас тыаһа Сур гына түстэ. П. Ойуунускай
Эҕирийиэх иннинэ Чурумчуку сордооҕу Тууйа, бобо тутаннар, Чороччу тула сыаптаатылар. Эллэй
[Чыычаах] Этэн баран Эҕирийиэх Бэтэрээ өттүнэ Элэс гынан, Мүччү түһэн көппүтэ. Суорун Омоллоон
ср. кирг. эҥирэй ‘иметь раздутые ноздри (о человеке); петушиться’

туохт.
1. Кимниин эмэ тутуһан охторсорго күүстэ былдьас. ☉ Схватившись друг с другом, стараться осилить противника, бороться
Хайа, бу олохтоохтор, эһиги кылыйар, ыстаҥалыыр, тустар дьонноох буолаайаҕыт? Күннүк Уурастыырап
Оҕонньоттор былыргылыы сири харбаан ылан ытыстарын сотуннулар уонна хапсан ыллылар, тустан бөкөрүстүлэр. И. Данилов
Аҕам оҕо сылдьан Торкуоп тойону кытта Чыыстайга һээдьэлиир кэмҥэ тустубут. «ХС»
2. көсп. Ыарахан, кытаанах үлэҕэ сыралас. ☉ Выполнять тяжёлую физическую работу
Эмиэ үлэлээн, окко умсаахтаан, субурҕалыын тустан бардылар. Н. Габышев
Ноотоҕой сааһын тухары хара үлэни кытта тустан, сүгүн олорбот. Күрүлгэн
Нэһилиэк дьоно бука бары бу былдьаһыктаах күннэргэ хара сарсыардаттан оту кытта тусталлар. «Чолбон»
△ Туох эмэ күүһүн уйарга, тугу эмэ тулуйарга күрэстэс. ☉ Бороться со стихией
Мин хаалабын хоту сирбэр Кыһынныын туруулаһаары, Кыыл табаны көтүтэр Буурҕатыныын тустаары. И. Гоголев
Тыаллартан эрдиибин кынаттаан, Тыыланан ыраахха уһуннум. Ыраас күн уотунан ыһыахтаан, Ырыанан долгуннуун туһуннум. Р. Баҕатаайыскай
Үллэр баалынан балкыырданан өтөр тоҥмокко, чучураан тымныылыын тустар дииллэр. Н. Абыйчанин
♦ Оту-маһы кытта туһун (тутуһан көр) көр от-мас
Оту-маһы кытта тустар эдэр-эрчим саастарым аастахтара. Өрө туһун көр өрө. Үрүҥ долгун үлүмнэһэн Муус хапчаанныын өрө тустар. Р. Баҕатаайыскай
Үрүҥ көмүс ыҥыырдаах Үүт маҥан ат сылгы Үөл тиити кытары Өрө туста хаалбыта. Күннүк Уурастыырап
Оттон үрэх сүүрүгэ кыынньа-кыынньа ат сиэлин кытта өрө тустар. Н. Заболоцкай
Аҕам күнү быһа тирэх мастан хаһыллан оҥоһуллубут тыытын кытта өрө тустан таҕыста. С. Тумат. Стёпа өй булбуттуу, эмиэ уотун кытта өрө тустан барар. «ХС
◊ Өрө туста сылдьар кэпс. — кытаанах, хоччорхой буолан өрө тура сырыт, кыайан кумуллума, сууланыма (хол., тирии). ☉ Быть очень жёстким, грубым, неподатливым (напр., о шкуре, коже)
Сииккэ дэлби сытыйан баран хаччаччы хаппыт, өрө туста сылдьар ынах олооччутун булан кэттэ. Н. Павлов
Уопуттаах дьоннор имиттэхтэринэ, киһини кытта өрө туста сылдьар тирии, хоччорхой тыс солко курдук сымныыр эбиттэр. «Кыым»
ср. бур. тулаха ‘драться, сражаться’