1. уст.(свобода, независимость) көҥүл; 2. (развязность, нескромность) бас--баттах быһыыланыы, олус көҥүллүк туттуу; позволять себе вольности бас-баттах быһыылан.

прил. кыһыл көмүс өҥнөөх, көмүс араҕас; золотистые волосы көмүс ара-бас баттах.

айбардаа диэнтэн дьаһ
туһ. Колхуос сайдарыгар кыһаллыбат дьону бас-баттах ыытымыаҕыҥ, көҥүл айбардатымыаҕыҥ. С. Федотов

сыһ. Бас-баттах, баламаттык. ☉ Дерзко, нахально
Киһини өһүргэтэр гына болооччутук тыллаһаҕын. «Чолбон»
Кырдьаҕаскынан туһанан олус болооччутук тыллаһыма. И. Семенов. Буруйдааҕы таһыйара, Болооччутук дьарыйара. М. Тимофеев

сыһ., түөлбэ. Мээнэ, бас-баттах. ☉ Зря, напрасно, бесцельно
Оттон көлгүүр барыынан, куһаҕан холобурунан дьиэгирбит дьону кытта бэлэмҥэ анаан олордон кэбиһэр туох суолталаах буолуоҕай? Л. Толстой (тылб.)

дьаархан диэнтэн хай
аата. Туохтан эрэ дьаарханыы, дьиксинии тымныы күлүгэ сүрэҕин-быарын түгэҕэр баар курдуга ааһан-араҕан биэрбэт. Е. Неймохов
Сэрэнии, дьаарханыы дьону бас баттах барыыттан, олус бардамсыйыыттан быыһаабыт. «ХС»

күлүгүрээ диэнтэн дьаһ
туһ. Ити кэмҥэ — ыт оҕото бас-баттах ыстанан, үрэн үргүтэн, үчүгэйкээн атыыр куртуйахтары өрүтэ көтүтэн күлүгүрэттэ. А. Чехов (тылб.)
[Тыал] тоҥ тириилэри [ураһа киэнин] күөртээн титирэстэтэр, күлүгүрэтэр. Тэки Одулок (тылб.)

туохт., кэпс. Дьоһуна, солуута суохтук, бас баттах быһыылан. ☉ Вести себя легкомысленно, совершать бестолковые действия
[Ат] арыт ситэ баайылла илигинэ сүүрдэрэ, арыт соруйан таҥнаран, хотторор оҥороро. Ол курдук таһымааннана сылдьан, …… атын атыылаан кэбиспитэ. И. Федосеев

аат.
1. полит. Ханнык да былаас, салайыы суоҕа. ☉ Безвластие, отсутствие всякого управления
Дьэ онон дьыала чуолаан тэрээһин бириинсибин халбаҥа суох олоххо киллэриигэ эбэтэр бас баттах барыыны, анархияны ытыгылааһыҥҥа түмүллэр. В. Ленин (тылб.)
2. көсп. Бэрээдэгэ, тэрээһинэ суох буолуу, иитэ-саҕата суох барыы. ☉ Стихийность в осуществлении чего-л., отсутствие организованности, полный беспорядок
Производство анархията бэйэтин миэстэтин хаһаайыстыбаны научнайдык, былааннаахтык салайыыга туран биэрбитэ. Л. Брежнев (тылб.)

иимэҕэ баппатах түөлбэ. - ылыныллыбыт быһыыны-майгыны тутуспат, бас баттах аһара барбыт (ким эмэ). ☉ Не считающийся с общепринятыми нормами или сложившимися обстоятельствами; не знающий удержу; распалившийся
Иимэҕэ баппатах иирээкилэр, туох буолан ити, киһини сэймэктиир сэриитин тоҕо тартылар? П. Аввакумов
Кинилэргэ оскуола иһигэр иимэҕэ баппатах үөрэнээччилэр сыстан холбоһоллор. П. Аввакумов