ытыалаа диэнтэн дьаһ
туһ. Батарыайа хамандыыра инники кэтээн көрөр пууҥҥа олорон, төлөпүөнүнэн хамаанда биэрэн ытыалатыахтаах. Н. Кондаков

даҕ. Дуорааннаах, хатан. ☉ Крепкий, трескучий (о морозе)
Батарыайа уонна теплотрасса торулас тоҥ тымныыга саахалланыыта баар буолла да, ону Мэхээлэтэ суох мүччү түспэккин. «Кыым»

аат. Маҥнайгы көмөнү оҥорорго аналлаах эмтээх хоруопка, холбуйа. ☉ Аптечка
Киэһэлик луохтуур иһиллиир, тоҥсуйар тээбириннэрин, походнай аптечканы ылан «ыарыһахха» барбыт. И. Федосеев. Ындыыга туох-ханнык иннинэ араадьыйа, банаар батарыайалара, аптечка тиэйиллэр. Я. Семенов

1. иит II диэн курдук. Ботуруоннарын сэрээттээтилэр
2. Туох эмэ батарыайатын, өкүмүлээтэрин уо. д. а. элэктэриичэстибэ көмөтүнэн иит. ☉ Зарядить (напр., батарею, аккумулятор). Төлөпүөҥҥүн сэрээттээ. Массыынатын өкүмүлээтэрэ олорон хаалбытын сэрээттээтэ

эрэспиэскэлээ диэнтэн дьаһ
туһ. Ньукуолускай сэриитин аҕыйах хонук иннинэ, уон аттаах киһини өрүс илин эҥээринээҕи бандьыыттары эрэспиэскэлэтэ ыыппыта. Р. Кулаковскай
Батарыайа хамандыыра табаарыс Матюшин ону [иннибитигэр уот кылайарын] эрэспиэскэлэтэ миигин ыытта. ССХУо

сыһ. Такыппыт эбэтэр маадьаҕар атаххын аччатан (туох эмэ ыараханы көтөҕүүттэн). ☉ Широко расставив согнутые в коленях или кривые ноги (поднимая что-л. тяжёлое)
[Кустук] сотору соҕус буолаат, элбэх тоҥ балыгы хардаҕас мастыы махчаччы көтөҕөн киллэрэн, мас кыстыыр таһыгар тэлгэтэ уурда. В. Протодьяконов
Биһиэхэ батарыайанан үлэлиир араассыйа биэрбиттэрэ. Ону икки адъютаҥҥа махчаччы сүктэрэн кэбиспиттэрэ. ВА

аат.
1. Бойобуой сэп иитиитэ (хол., сэнэрээт, ботуруон). ☉ Боевой заряд огнестрельного орудия (напр., снаряд, патрон). Бүлүмүөт сэрээтэ
□ Чымадааҥҥа үс киилэлээх динэмиит сэрээтэ угуллубут. Н. Якутскай
2. кэпс. Батарыайа, өкүмүлээтэр уо. д. а. (элэктэриичэстибэ көмөтүнэн барар тэрил) иитиитэ. ☉ Заряд (электрического механизма, устройства). Өкүмүлээтэр сэрээтэ. Төлөпүөнүн сэрээтэ бүппүт

I
иит диэнтэн хай
аата. Сопхуос сүрүн дьарыга: табаны уонна күөх кырсаны иитии, балыктааһын, кыыл кырсалары бултааһын. Н. Якутскай
Кинилэри [оҕолорбутун] иитиини биһиги ийэбитигэр найылаабыппыт. Далан
Ыччаты патриотизм, интернационализм тыыныгар иитиигэ үгүс үлэ ыытыллар. ПДИ КК
II
иит диэнтэн хай
аата. Өкүмүлээтэри иитии. Элэктэриичэскэй батарыайа иитиитэ бүппүт.  - Коробейников бэстилиэтин иитиитин көрүнэр. Н. Якутскай
«Тохтоо! Ким иһэр?» - уонна эргэ баҕайы, эбиитигэр иитиитэ суох саатын бэлэмнии тутта. М. Шолохов (тылб.)
III
аат. Кымыс аһытыыта. ☉ Закваска для кумыса. Кымыс иитиитэ

1. даҕ. Таһырдьа баар. ☉ Находящийся снаружи, на улице, наружный, внешний
   Хамначчыт уолаттар, кыргыттар таһырдьааҥҥы туруорбах балаҕантан киирдилэр. Н. Якутскай
   Таһырдьааҥҥы турбалар тоҥмуттарыгар батарыайалартан ууну сүөкүүргэ күһэллибиттэр. «Кыым»
2. аат. суолт. Таһырдьа баар кимнээх эмэ (э. ахс. ф-гар). ☉ Кто-л., находящийся на улице (употр. только во мн
   ч.). Бэриниэхтээх дьон хайыы-үйэ утарылаһан барбыттарын быһыытынан таһырдьааҥҥылар тутуу былдьаһаллара наада буолбут. Эрилик Эристиин
   Бээ, таһырдьааҥҥыларбыт тоҕо сүттүлэр? А. Сыромятникова
   Иһирдьээҥҥилэр тахсыбат, таһырдьааҥҥылар киирбэт буолан хааллылар. «ХС»

туохт.
1. Ытан, быраҕан, о. д. а. табар туһугар ол диэки көнөтүк туһаай. ☉ Целиться, прицеливаться
[Тогойкин] ойон туран, хайыһарын төттөрү тардан ылан баран, санныттан быатын сүөрүннэ уонна аллара диэки сыаллыы тутан, анньан кэбистэ. Амма Аччыгыйа
Саабар эрэ иитиим баар. Биирдэ эрэ ытан хаалыыһыбын. [Чучунааны] тордоххо киирэн истэҕинэ сыаллыыһыбын. Н. Абыйчанин
Салайааччы Кешабыт Тэргэн саатын иитинээт, Мүлүр-халыр кыҥаата Мүччүхаччы сыаллаата. Т. Сметанин
2. Туохха эмэ олоҕуран сабаҕалаа, сылыктаа. ☉ Ориентироваться по чему-л.; судить, полагаясь на что-л. Кини халлаанынан, сир кырсынан сыаллаан хайаан да ыалы булар. А. Софронов
Тыастарыттан сыаллаатахха, үс дуу, түөрт дуу оруудьуйалаах батарыайа ытыалыыр быһыылаах. Н. Якутскай
Ытарыттан сыаллаатахха, биһигини соҕотох ньиэмэс бултаһара. И. Сосин