батрак || батрацкий.

уст. работник, батрак; слуга; хамначчыттар союзтара ист. союз батраков; хамначчыт уол мальчик-слуга.

батрачить, быть батраком.

возвр. от батараактаа = иметь, держать батрака.

с. 1. (занятие батрака) бата-раактааһын; 2. собир. батараактар, батараак аймах.

аат., эргэр. Наймыыга үлэлиир дьадаҥы дьон. ☉ Батрак (наёмный работник)
Салайан олорор былаас өттүттэн баттыгастаах сокуон бэрээдэк баарыттан үлэһит-хамначчыт араас муҥу көрөрүн чуолкай өйдөөбүтэ. Эрилик Эристиин
Чоочо бары дьону үлэһит-хамначчыт оҥостон, наһаа барҕатык байарын өйдөөбүт. МНН

аат. Тыа сиригэр кимиэхэ эмэ наймыыга үлэлиир дьадаҥы киһи. ☉ Батрак
Ыалдьыт-хоноһо мааны дьон буоллахтарына, батараак Дабыыты …… уонна Микиитэни туспа остуолга, хаҥас диэки аһаталлар. Амма Аччыгыйа
Бу баайдарга өр сылларга хамначчыт буолбут батараак киһи этэ. В. Протодьяконов
Батараактар, дьадаҥылар бука бары биир санаанан, үйэлэрин тухары үлэҕэ чэрдийбит илиилэрин өрө ууналлар. А. Бэрияк

аат., эргэр.
1. Улахан үлэни кыайбат, аҥаардас айаҕын эрэ иһин үлэлиир хамначчыт (оҕо, дьахтар, кырдьаҕас). ☉ Тот, кто работает за пропитание, не получая денег, батрак (обычно дети, женщины, старики)
Ыал хамначчыта умнаһыт олооччох буолбатаххын дуо эн! Амма Аччыгыйа
2. Онно-манна барбат-кэлбэт; дьиэтиттэн арахпат киһи. ☉ Человек, ведущий сидячий образ жизни; домосед
Кеша биһикки, учууталлар, олооччох дьон этибит. Бэркэ муҥутаан оройуон киинин чугаһынааҕы бөһүөлэктэргэ сылдьарбыт. Софр. Данилов

аат., эргэр. Баай ыалга аҥаардас аһыыр, олорор иһин үлэлиир киһи, чаҕар, кыра хамнас иһин үлэлиир, туспа олорор киһи. ☉ Наёмный работник в хозяйстве у богатого господина за невысокую плату или только за жильё и пропитание, батрак, слуга
[Балбаара:] Саҥардыыҥҥа дылы эн эриҥ биһиги диэки ыалларга хамначчыт сылдьыбыта. Амма Аччыгыйа
Ыаллар үгүс өттүлэрэ Соппуруон баай хамначчыттара этилэр. Н. Якутскай
Балаҕан иһигэр баар хамначчыттар бары биирдии табах, хастыы да кутуу чэй түҥэттибиттэрэ. Л. Попов
◊ Хамначчыт дьон көр дьон
Хамначчыт дьон тутуллан кэлбит Болоту одууласпахтаан ылаллар. Н. Заболоцкай
Хамначчыт дьону Хомуйан холбуу, Сылаастык хоһуй, Сырдыкка салай! А. Абаҕыыныскай
[Варвара:] Арай сааспыт тухары, аһыыр баҕатыгар, тыыннаах буолар туһугар баайдарга хамначчыттаабыт дьоммут. С. Ефремов

аат.
1. Туох да бырааба, бас билиитэ суох, бэйэтэ киһи бас билиитэ буола сылдьар киһи. ☉ Раб
Тыыннаах ордубут эр дьон хандалы кэтэн кулут буолбуттара. П. Ойуунускай
Кулуттар уонна колоннар бастаанньаларыттан күүһэ өһүллүбүт Арҕааҥы Римскэй империя 476 сыллаахха «варвардар» сууһарыылаах охсууларыттан самныбыта. АЕВ ОҮИ
2. Көлөһүннээһиннээх уопсастыбаҕа тутулуктаах баттаммыт-атаҕастаммыт киһи. ☉ Зависимый, угнетенный человек (в условиях эксплуататорского общества)
Миэхэ үөрэхтээх разночинецтэр наадата суохтар, миэхэ тыл-өс аахсыбат кулуттар наадалар. И. Тургенев (тылб.)
3. хаарты. Таҥас хаарты саамай кырата. ☉ Валет
Кулут, тойон, хотун хаартылары ылан ыйдаҥарда-ыйдаҥарда, ботугуруу-ботугуруу кулгааҕар даҕайан иһиллэтэлиир. Суорун Омоллоон
Ойоҕоско чиэрбэ кулута сытар, ис диэки — чиэрбэ тууһа, кытыыга буугунай аҕыһа түспүттэр. Г. Угаров
◊ Кулуту бас билээччи истор. — былыргы кулуттааһыннаах уопсастыбаҕа кулуту бас билэр киһи. ☉ Рабовладелец
Кулуту бас билээччилэр кулуту атыылыыр, атыылаһар, кырбыыр, өлөрөр да бырааптаахтара. КФП БАаДИ. Кулут дьахтар — кулут балаһыанньатыгар сылдьар дьахтар. ☉ Рабыня
Кулут дьахтар оҕото кулут төлкөлөнөн төрүүрэ. КФП БАаДИ. Нэктэл кулут — саамай кирдээх, мара, ыарахан үлэни толорор киһи, кулут-хамначчыт. ☉ Батрак, выполняющий самую грязную работу. Нэктэл кулут баайга үлэһит кулут буолуохтаах. БСИ ЛНКИСО. Энньэ кулут — сүктэн барар баай кыыс энньэтин иһигэр киирсэн барсыһар кулут (хамначчыт). ☉ Батрак (раб), входящий в состав приданого богатой невесты. Энньэ кулут диэн кыыс энньэтигэр тоҕус-уон икки оҕоҕо тиийэ барыахтаах. БСИ ЛНКИСО
ср. тюрк. кул ‘раб, холоп’