Якутские буквы:

Якутский → Якутский

бахсырый

I
бахсый диэнтэн хамс
көстүү. Сыарҕалар тастарыгар кулахачыйа сылдьар Тумара Киргиэлэй аттыгар бахсырыйан тиийдэ. Болот Боотур
II
туохт.
1. Иҥсэлээхтик, тыастаахтык уобалаа; омурдуталаа. ☉ Есть с жадностью, громко чавкая, захлебываясь
Лөгөнтөй аһаан бахсырыйа олорор уолун Баҕыстайы сэмэлээтэ. Р. Кулаковскай
Эһэ тоҕо-хоро сиэн бахсырыйа испитэ, айаҕын тыаһа ньамыгырас буолбута. Суорун Омоллоон
Миини тэриэлкэтиттэн чэй курдук киллиргэччи иһэрэ, ол аһаан-сиэн бахсырыйа олороро көрүөххэ дьулаан этэ. И. Гоголев
2. Тыастаахтык, хаһыҥыраан эрэр курдук муннугунан тыын. ☉ Судорожно, шумно втягивать воздух носом (напр., всхлипывая)
Кэннилэригэр сытырҕаан бахсырыйар мурун тыаһа иһиллибитэ. Р. Кулаковскай
Эмээхсин бүтүн бэйэтэ көбүөхтээн ытаан бахсырыйан барда. М. Доҕордуурап
Графиня ытаан бахсырыйбытынан кыыһын түөһүгэр бүк түспүтэ. Л. Толстой (тылб.)

Якутский → Русский

бахсырый=

образн. 1) есть с жадностью, громко чавкая, захлебываясь (полужидкую пищу — обычно о собаке); 2) громко всхлипывать.

Еще переводы:

бахсырыт

бахсырыт (Якутский → Якутский)

бахсырый II диэнтэн дьаһ
туһ. Кыыһы ытатан бахсырыппытынан нөҥүө кирилиэс аннынааҕы дьыбааҥҥа тиийэн олорто. Н. Босиков

бахсырыс

бахсырыс (Якутский → Якутский)

бахсырый II диэнтэн холб. туһ. Икки суор тэлээрэн түһэн, ый-күн ыһыаҕын ыһан, аһаансиэн бахсырыспытынан бардылар. Н. Лугинов

барсымахтас

барсымахтас (Якутский → Якутский)

барсымахтаа диэнтэн холб. туһ. Кини, Бахсырыйа даҕаны, таҥара көмөтүнэн хороҕор муостааҕын, сыспай сиэллээҕин ахсаанынан аатырбыт баайдары кытта барсымахтаһар ини. Софр. Данилов
Хара дьай, куһаҕан быһыы араас кубулҕатын ойуулааһыҥҥа үрүҥҥэ утары өйдөбүллээх хара өҥ барсымахтаһар буолуохтаах. ФЕВ ДьС

ньамырҕас

ньамырҕас (Якутский → Якутский)

I
ньамырҕаа диэнтэн холб. туһ. Эмискэ ыттар үрэн ньамырҕастылар
II
даҕ. «Ньам-ньам» тыастаах. ☉ Чавкающий, подобный быстрому звукоподражанию «ням-ням-ням»
[Эһэ] тоҕо-тоҕо сиэн бахсырыйан испитэ, айаҕын тыаһа ньамырҕас этэ. Суорун Омоллоон

сырыырҕат

сырыырҕат (Якутский → Якутский)

сырыырҕаа диэнтэн дьаһ
туһ. Сыһыы-сыһыы муҥунан Сыспа сиэллээҕи Сытаан сырыырҕат. Өксөкүлээх Өлөксөй
[Бахсырыйа Баай] былыр былыргыттан сыһыы муҥунан сыспай сиэллээҕи сырыырҕаппытын, хонуу муҥунан хороҕор муостааҕы холбообутун да иһин, урукку өттүгэр кулут-чаҕар дьонун аһатан абыраабыта суоҕа. Софр. Данилов

ыгдаҥнат

ыгдаҥнат (Якутский → Якутский)

ыгдаҥнаа диэнтэн дьаһ. туһ. Саннын ыгдаҥнатар
□ Саннын ыгдаҥнатан көрөн баран, төтөлө суох ытаан бахсырыйан барда. П. Филиппов
Санныттан субуруйан түһэ турар сонун, саннын ыгдаҥнатан көннөрөн биэрэ-биэрэ, биир кэм хаама сырытта. К. Симонов (тылб.)

тарыпынай

тарыпынай (Якутский → Якутский)

туохт. Кынаккынан түргэн-түргэнник, тыастаахтык сапсын, оннук сапсынан көтөн таҕыс (кыра көтөр туһунан). ☉ Взлетая, усиленно замахать крыльями, затрепетать (о мелкой птице)
Бахсырыйа сүрэҕэ, тиргэҕэ иҥнибит чөркөй кынатын курдук, тарыпынайа түстэ. Софр. Данилов
Сүр түргэнник бэйэтин саатын эһэ охсон ылла, ытан бытарытта. Биир кус тарыпынайа түһээт, умса барда. М. Ефимов
Субу үрдүгэр чыычаах кыната тарыпынайа түспүтэ. Н. Заболоцкай

тирэҥсэ

тирэҥсэ (Якутский → Якутский)

аат. Сарыыттан эбэтэр түнэттэн тигиллибит чараас, чэпчэки сайыҥҥы этэрбэс. ☉ Летние лёгкие торбаса, сшитые из ровдуги или замши
Бахсырыйа тирэҥсэтин кэтэн бааныан икки ардыгар эмиэ аан аһылынна. Софр. Данилов
Тэнэко, эйиэхэ Мин тикпит тирэҥсэм Кэрэгэй буолла дуу? И. Чаҕылҕан. Кыыс тирэҥсэни ылан, сирийэн көрөр. Эвен фольк.

дьүгэлий

дьүгэлий (Якутский → Якутский)

туохт., сөбүлээб. Бара оҕус, киэр буол (абааһы көрөн эбэтэр мөҕөн этиллэр). ☉ Уходи отсюда, убирайся, исчезни (говорят в гневе, ругая кого-л.)
[Дьөгүөрдээн - Сүөдэр баайга:] Дьэ, мин тыыннаахпар бу сири аны эйиэхэ былдьатыам суоҕа. Сиргэбуорга булкуйа иликпинэ, киэр буола оҕус мантан!.. Хайа, дьүгэлийэҕин дуу, суох дуу мантан? Амма Аччыгыйа
«Киһи этигэр туус кута турума, түксү, хортуускун кэппит буоллаххына тахса тур, дьүгэлий!» - эмээхсин бүтүн бэйэтэ көбүөхтээн ытаан бахсырыйан барда. М. Доҕордуурап
Разведкаҕа көтө сылдьан, фашистар, биһиги сэриилэрбит охсууларын тулуйбакка, Днепр диэки дьүгэлийэн эрэллэрин үгүстүк көрөрүм. КИ АДББ

ыараханнык

ыараханнык (Якутский → Якутский)

сыһ.
1. Улахан ыйааһыҥҥынан аллара диэки баттаан (хол., үктээ). ☉ Тяжело, грузно (напр., ступать)
Атах тыаһа ыараханнык үктэнэн хостон таҕыста. Амма Аччыгыйа
Пуд Ильич …… ыараханнык түөһүллэн оннуттан турда. Далан
Стёпа аргыый санньыҥнаан киирдэ. Олох маска ыараханнык олордо. М. Доҕордуурап
2. көсп. Киһи өйүн-санаатын баттыыр курдук, ыарыылаахтык, охсуулаахтык. ☉ Больно, тяжело, тягостно (реагировать на что-л.)
Кэпсээни ааҕан баран Микиитэ ыараханнык мунчааран олордо. Амма Аччыгыйа
Сүүрбэччэ сыл бостууктаабыт оҕонньорбун, үлэбиттэн уурайарбын ыараханнык саныыбын. С. Окоёмов
Дьахтартан түөскэ анньыллыбатах буолан ыараханнык да ылынным. «Сэмсэ»
Дьэбдьиэ бэйэтин хоһооннорун ааҕар. Кириитикэни, ыараханнык да буоллар, ылынар. «Кыым»
3. көсп. Улаханнык эмсэҕэлиир курдук, күүскэ (хол., ыарый). ☉ Тяжело, очень серьёзно, опасно (напр., заболеть)
Бэйэтин уончалаах уолчаана ыараханнык ыалдьан [балыыһаҕа] киирдэ. Амма Аччыгыйа
Үс чаас саҕана ыараханнык оһолломмут суоппары милииссийэ массыынатынан аҕаллылар. Н. Лугинов
Ийэбит Татьяна миигин ыараханнык оҕолонон баран хаана баран тута өлбүт үһү. ХБИДК
4. көсп. Күүскэ, ис-искиттэн дириҥник (хол., тыын). ☉ Тяжело, горестно, тяжко (напр., вздыхать)
Суолга сытар киһи сотору-сотору бэрт ыараханнык ынчыктыыр. Н. Якутскай
Татьяна Иннокентьевна кэргэнин санаан ыараханнык үөһэ тыынна. А. Никифорова
Анатоль ыараханнык бахсырыйан ытыыр. Л. Толстой (тылб.)
5. көсп. Ыарахан сыанаҕа, сыаналаахтык. ☉ Дорого
Мин бэйэ дьонугар, доҕотторбор ыараханнык сыаналыыр санаам суох. Суорун Омоллоон