Якутские буквы:

Якутский → Русский

баҕарах

уст. низкий с широким горлом горшок (для кипячения молока и варки рыбы).

Якутский → Якутский

баҕарах

аат., эргэр.
1. Киэҥ айахтаах намыһах күөс (үксүгэр үүт үрүмэлиир). Низкий горшок с широким верхом (обычно для молока)
Үрүмэ үрүмэлиир баҕарах. Балык баҕараҕа. ПЭК СЯЯ
2. көсп. Төгүрүк кэҥэс хотоол сир. Округлая довольно обширная низменность
Улуу Сайылык уораҕайа биирдэ көстүбэт, бардаҕыҥ аайы бииртэн биир баҕарах нэлэһийэн, арыллан иһэр. Багдарыын Сүлбэ
Хахсыҥа үрэҕин баранар баһыгар, кыараҕас үрүйэ кэлэн холбоһор кэҥэс баҕараҕар сүүнэ улахан туруорбах хотон ыраахтан саһаран көстөр. Г. Колесов
Эн бэйэлээх [туундара] Сайдам киэҥ эйгэлээх Сай күдүө баҕарахтарыгар Сайыҥҥы да сахтарга Босхо бастаах Бороҥ урааҥхай Чугаһыа баара дуо? Күннүк Уурастыырап
Баҕарах күөл көр күөл. Баҕарах саадьаҕай – саннын диэки өттө лаппа кэтириир үрүҥнээх саадьаҕай (сүөһү дьүһүнэ). С расширяющимся к лопаточной части белым чепраком вдоль хребта (о масти рогатого скота). Баҕарах үрүмэ эргэр. – ыаммытынан үүтү баҕарахха оргутан оҥорор үрүмэ. Пенка, получаемая кипячением цельного молока в специальном горшке
Итини таһынан, хатарба, хатта үрүмэ, баҕарах үрүмэ, субай, хатта, быар курдук эгэлгэ саха астарын аһаабыттара. АНХ СС. Баҕарах ыал – сирин батыһан бөлөҕүнэн тарҕанан олорор ыал. Дворы, расположенные на низменной равнине.


Еще переводы:

акаарыллай

акаарыллай (Якутский → Якутский)

көр акаарычаан. Өрт турааҕын оҕото көтөн кэллэҕинэ куруппа кутан биэрэбин уонна ыйытабын: «Хааһы сиэххин баҕараҕын дуо, акаарыллай?» М. Пришвин (тылб.)

таҕа

таҕа (Якутский → Якутский)

аат., эргэр. Көһүйэ атаҕа. Ножки у горшка
Баҕарах таҕатын курдук олоробут (оннук чугас-чугас, төгүрүччү). ПЭК СЯЯ
ср. уйг. така ‘подкова’

тайахтыы

тайахтыы (Якутский → Якутский)

сыһ. Тайах курдук. Как лось, подобно лосю (вести себя)
Бааһырбыт тайахтыы, Нэһиилэ соҕотоҕун кытылы буллум. И. Гоголев
Хойобул буолбут атыыр тайахтыы, миигин хаһыҥырыы-хаһыҥырыы ибили тэпсиэххин баҕараҕын. И. Гоголев
Тайҕа халыҥ тыаларынан Эдэр тайахтыы сүүрэрим. С. Гольдерова

боспуйа

боспуйа (Якутский → Якутский)

I
көр боскуйа
Урут бугул бөҕө бачыгыраабыт, от бөҕө лөглөрүспүт баҕарахтарыгар биирдии-иккилии боспуйалар чөрөспүттэр. «ХС»
II
даҕ., түөлбэ. Дьоҕуһунан, бүөмчүтүнэн үчүгэй; дьоҕус, чөкө. Подходящий своими небольшими размерами или уютностью, хороший, ладный. Боспуйа дьиэ. Боспуйа сир
Баадаҥнас эр киһиэхэ холоотоххо, кини, оҕо курдук кыракый боспуйа дьахтар, ити ууну кырыйа көтөн, саҥата суох бултуур тыыраахылартан биирдэстэрин кэриэтэ. Н. Габышев

диэбиккэ дылы

диэбиккэ дылы (Якутский → Якутский)

эб. Этиллэр санааны эбиискэ сыстар тылыттан өйдүү биэрэн ону кытта холбоон сибээстээн этиини көрдөрөр. Выражает припоминание по ассоциации со значением слова, к которому примыкает данная частица
Араадьыйанан тыл этии диэбиккэ дылы, били кэпсэппиппитин хайыыбыт. Т. Сметанин
Хата, ас диэбиккэ дылы, эн аһыаххын баҕараҕын дуо? Мин ас бэлэмниим эрэ. С. Ефремов
Кырдьык да, алта киилэлээх диэбиккэ дылы, алта киилэлээх куобаҕы өлөрбүтүм. КН ТДь

күдүө

күдүө (Якутский → Якутский)

аат. Буруо, буруо-тараа, быыл. Дым, пыль, мгла
Улуу ойуун туойбут тойуга тохтообот туман күдүө буолбут. ПЭК СЯЯ
Сай күдүө — киэҥ уонна тымныы (тула өттүттэн аһаҕас, үргүйэр — дьиэ туһунан). Просторный и холодный (о доме, который продувается со всех сторон)
Сай күдүө сайылыктаах. ПЭК СЯЯ
Эн бэйэлээх Сайдам киэҥ эйгэлээх Сай күдүө баҕарахтаргар …… Босхо бастаах Бороҥ урааҥхай Чугаһыа баара дуо? Күннүк Уурастыырап

салыннар

салыннар (Якутский → Якутский)

I
салын I диэнтэн дьаһ
туһ. Эн ыарахан үлэнэн оҕолору салыннарыаххын баҕараҕын. Н. Габышев
[Ааныка:] Бэҕэһээ Чабычах [киһи аата] оҕонньорбун улаханнык салыннарбыт быһыылаах. С. Ефремов
II
салгыт диэн курдук
Өндүрүүс үһэ буолан эрэр. Дьэ, туох да диэбит иһин, мээри табаарыс. Салыннарар. Багдарыын Сүлбэ

чөрөс

чөрөс (Якутский → Якутский)

чөрөй диэнтэн холб. туһ. Бойбоспут, чөрөспүт ыттарбыт Бокуойа суох мөхсө турдулар: Ол ыраас куйаарга ымсыырбыт, Бултарын куоттарбыт курдуктар. С. Данилов
Күөл уҥуор …… икки куобах бүкүчээллэһэн киирэн, уу кытыытыгар тыыллан, чөрөһөн олордулар. Н. Габышев
Урут бугул бөҕө бачыгыраабыт, от бөҕө лөглөрүспүт баҕарахтарыгар биирдии-иккилии боспуйалар чөрөспүттэр. «ХС»

айыылыы

айыылыы (Якутский → Якутский)

сыһ. Айыы киһитинии (иһирэхтик, үтүөтүк, үтүөнү-дьолу баҕарардыы, эбэтэр сахалыы, үтүө саха киһитинии эбэтэр үтүө саха тылынан). По-человечески, по-доброму; как добрый якут; на добром якутском языке
Билиги дьахтар хаана-сиинэ кытара кыыһан барда …… үс төгүл айыылыы туойан дьалыһыйда. ПЭК ОНЛЯ III
[Хаһыҥнаах лабыкта] Күн айыылыы, ырыалыы Өлбөт-сүппэт үөстээххин, Эйигин кыайбат тымныы, Уот куйаастан ииммэккин. И. Гоголев
Айыылыы баҕараҕын барыга!.. Үөрүү үрдүктэн үрдүк өрөгөйүгэр, Таптал хааччаҕа суох алыбыгар, Ахтыы үрдэ суох үлүгэригэр. М. Карим (тылб.)

кэргэннээх

кэргэннээх (Якутский → Якутский)

даҕ.
1. Ойохтоох; эрдээх. Женатый; замужняя
[Мэхээлэ:] Аны аҕыйах хонон баран кэргэннээх, дьиэлээх киһи буолуом буоллаҕа. А. Софронов
Ол Өндөрөй нуучча Төкүөйэ диэн саха дьахтара кэргэннээҕэ. Суорун Омоллоон
[Өлөөнө:] Билигин үөрэхтээх, кэргэннээх дьахтар. Аны бэйэбин иитэр киһи. С. Ефремов
2. Дьонноох, элбэх киһилээх (биир кэргэн ыал дьонун туһунан). Имеющий большую семью, много домочадцев
Сөдүөт оҕонньор элбэх кэргэннээх. Н. Габышев
[Казанов — Киириккэ:] Эн элбэх кэргэннээххин. Эн үчүгэй, сынньалаҥ олоххо эмиэ баҕараҕын. С. Ефремов