аат.
1. Киһи тириитигэр үөскүүр (үксүгэр хара) чуоҕур, төгүрүк быһыылаах бээтинэ. ☉ Родимое пятно, родинка
Сүөдэр мэҥнэрдээх к уб аҕ а й с и рэ й э барыта хайдах эрэ сымыыт иччитигэр маарынныырга дылы. Амма Аччыгыйа
«Пахай-быын, бу туоххунуй», — диибин күлэн чачыгырыы түһээт, уҥа иэдэһигэр суокур хатырыга сыстыбытыныы, хараара сылдьар мэҥин тарбахпынан ыйа-ыйабын. Нэртэ
△ Киһи кыы һырдаҕына, долгуйдаҕына тахсар кыһыл чуоҕур. ☉ Красные пятна, появляющиеся на теле человека в состоянии крайнего возбуждения или волнения
Сыллай баҕыстыгас хоҥуруутугар чуоҕур мэҥнэр тахсыталаатылар, быллаҕар уоһа титирээтэ. Амма Аччыгыйа
Никифоров кинээс сирэйигэр чиэрбэ хаарты ойуутун курдук кыһыл мэҥнэр өтөн таҕыстылар. М. Доҕордуурап
2. кэпс. Куһаҕан адьынат, кэмэлдьи, киһини кэлэтэр көстүү. ☉ Нечто позорное, крайне неприятное
Дэлэкэлээх өссө дэлэгэй олоххо, өссө үрдүк култуураҕа тиийбит буолуохпут этэ дуо, аан дойду иэнигэр фашизм диэн хара мэҥ суоҕа эбитэ буоллар? Амма Аччыгыйа
Соҕотох оҕонньорго эрэ ол хараҥа үйэ мэҥэ сыстан хаалбыт үһү дуо? Н. Заболоцкай
Уопсастыбаҕа туһалаах буолар киһини иитииттэн туора туруу төрөппүттэргэ саас-үйэ тухары хара сууйуллубат мэҥ, ыар моральнай буруй. «Кыым»
ср. др.-тюрк. меҥ, уйг. мэҥ, алт. меҥ

халы мааргы — 1) салаҥ, мөлтөх, олус судургу оҥоһуулаах (оҥоһук, тутуу туһунан). ☉ Грубый, топорный (об изделиях, сооружениях)
Ол эрээри ох саа таһыгар олус халы мааргы оҥоһуулаах гынан баран, бөдөҥ-садаҥ үҥүүнү, эһэ тайыытын, онтон да атын булт сэбин-сэбиргэлин көрөн баран, бары даҕаны хайдах эрэ саҥаларыттан маппыттара. Далан
Халы мааргы моонньохтоох сэргэҕэ ханнык эрэ тыҥырахтаах кыылы маһынан оҥорон олорпуттар. М. Доҕордуурап
Саад улаҕатыгар икки мэндиэмэннээх халы мааргы оҥоһуулаах сарай баара. А. Гайдар (тылб.); 2) куһаҕан көрүҥнээх, томороон (сирэй быһыытын этэргэ). ☉ Невзрачный, некрасивый (о лице)
Мардьааһай сирэйинэн халы мааргытын иһин, баай-тот киһи оҕото. Т. Сметании. Халы мааргы, кып-кыһыл, баҕыстыгас сирэйдээҕин иһин Баҕыстар Баһылай диэн ааттаммыт. Р. Кулаковскай
Маарыйа дьүһүнүнэн халы мааргы, хата, ол оннугар куруутун киэргэнэр. ССЛИО; 3) тоҥкуруун, куруубай, толоос. ☉ Чёрствый, грубый, непристойный
Халы мааргы, кэрэгэй дьоннор, хомойуох иһин, билигин олус кэмчитэ суохтар. Софр. Данилов
Инсэньиэрбит үс тыллаах этиини сатаан оҥорбот халы мааргы тойооску буолан биэрдэ. И. Бочкарёв
Сорох табаарыстар тыллара-өстөрө халы мааргы, култуура өттүнэн намыһах буолар. В. Титов; халы мааргытык — модорооннук, толоостук. ☉ Топорно, грубо
Халы мааргытык баллырдаан суоруллубут сыҥаһалардаах хас да оронноох. Г. Колесов
Ол тугуй даа?! Дьүөгэм, бэйэҕинэн Халы мааргытык ыйыттаххын даа! Р. Баҕатаайыскай
Тылы-өһү мээнэ халы мааргытык туттар дьону хас биирдии киһи тута билиэн сөп. В. Кондаков