несов. дьадай, тутаа, аҕыйаа.
Русский → Якутский
беднеть
Еще переводы:
умнаһыттый= (Якутский → Русский)
нищать, беднеть, становиться нищим.
кураҥхар= (Якутский → Русский)
становиться бедным, скудным; беднеть, нуждаться; ср. курастый= 2.
курастый= (Якутский → Русский)
1) становиться хмурым, суровым, неприветливым; күһүҥҥү халлаан курастыйда осеннее небо становится хмурым; 2) перен. беднеть, скудеть; ср. кураҥхар=.
дьадай= (Якутский → Русский)
1) беднеть, оскудевать; бу күөл балыгынан дьадайбыт это озеро оскудело рыбой; ср. дьадаа =; 2) беднеть, разоряться; дьадайбыт фермер разорившийся фермер; дьадайан баран баайгын кэпсээмэ , кырдьан баран күүскүн кэпсээмэ посл. обеднев, не рассказывай о былом богатстве, состарившись, не рассказывай о былой силе.
кэмчитий (Якутский → Якутский)
туохт. Сөп буолума, тиийимэ, аҕыйаа. ☉ Становиться недостаточным, беднеть, скудеть
Аанньа саата суох хаалан уонна саа да тэрилэ кэмчитийэн, бултан мата сылдьыбыта. Болот Боотур
Дьиэ иһигэр турар-олорор сир кэмчитийбит. Д. Таас
[Сэрии кэнниттэн] эр киһи даҕаны кэмчитийбит кэмэ этэ буоллаҕа дии. С. Федотов
дьадай (Якутский → Якутский)
туохт.
1. Баайыҥ, үбүҥхарчыҥ аҕыйаан мөлтөө-ахсаа, тиийиммэт-түгэммэт буол. ☉ Становиться бедным, неимущим, разоряться, беднеть
[Кууһума:] Бэрт төрүт дьон оҕолоро этэ, ол дьадайан сылдьаахтыыр. А. Софронов
Мин бу дьону кытта уруурҕаһабын диэн, ночоотурдум, дьадайдым даҕаны. Н. Неустроев
Дьукаахтарбыт, уруккута сэниэ ыал, аҕалара эрдэ өлөн, улаханнык дьадайбыттар буолан баран, билигин да мааны дьон ахсааннарыгар сылдьаллар. Амма Аччыгыйа
2. Хайа эрэ өттүнэн итэҕэс, аҕыйах буол, итээ. ☉ Иметь недостаток в чем-л., скудеть
Мин сахабын. Мин ырыам сахалыы сатарыыр. Баай тыл - мин тылым, Ол эрээри, ардыгар... (Ардыгар, атастар) Дьадайар, Тардыастыыр. С. Данилов
«Биир тайах өлбүтүнэн тайҕа дьадайыа суоҕа», - Бааска аахайбаттык саҥаран кэбиһэр. Далан
Уоҕурдууну киллэрбэтэххэ, почва олус түргэнник дьадайар. ФНС ОС
монг. йада
хаҕыстый (Якутский → Якутский)
туохт.
1. Эйэҕэһэ суох, куруубай, тоҥкуруун буол. ☉ Становиться грубым, неласковым, чёрствым
Дэлиһиэй ыалдьар, арыый буолбат, …… Хаҕыстыйар, кирипиистиир. «ХС»
Хайыыр да кыаҕа суоҕуттан Куриль тута бааччы хаҕыстыйа түстэ. С. Курилов (тылб.)
2. Туохха эмэ (хол., аска) олус баҕар, тиийиммэт-түгэммэт буол, дьадай. ☉ Впадать в нищету, скудеть, беднеть. Былыр дьадаҥы дьон астара-таҥастара баранан хаҕыстыйаллара
3. көсп. Тымныы, тыйыс буол. ☉ Становиться жестоким, суровым, морозным
Хаҕыстыйбыт халлаан будук саҕахтара Кистээн кээстилэр айан хаастарын. «ХС»
Таптал суоҕа буоллар, бука, сирдойду бүтүннүүтэ кууруо-хатыа, хаҕыстыйыа …… эбитэ буолуо. КНЗ ТС
аҕыйаа (Якутский → Якутский)
туохт.
1. Аччаан, уостан, куйатыйан ис (туох эрэ ахсаанын, маассатын туһунан). ☉ Становиться меньше, уменьшаться (в количестве, массе)
Бүгүн таһырдьа сылыйан, тумана аҕыйаан, кэм арыый дьэҥкэрдэ. Н. Лугинов
Соҕуруу суол аһыллан биэрбэтэ, хоту, илин, арҕаа да суолларынан сылдьар сөмөлүөттэр аҕыйаан бардылар. Амма Аччыгыйа
[Маабыра:] Бурдукпут аҕыйаан эрэр, бу үлэ күннэригэр сиэн баран уурайыахпыт. А. Софронов
△ Дьадайан, симэлийэн, бүтэноһон ис (хол., баай-дуол туһунан). ☉ Беднеть, истощаться, оскудевать (напр., о богатстве)
Көстөр көмүллүбэт үбэ — Аҥаардас ынах сүөһүтэ, Эрэспиэскэҕэ эриллэн, Нолуокка тутуллан Адьас аҕыйаабыта. А. Софронов
Иккис кууруска сылдьан Люба суруктара улам аҕыйаан, ис хоһоонноро сойдорсойон, тиһэҕэр олох мэлийбиттэрэ. Н. Лугинов
2. Күүскүн, кыаххын сүтэрэн, улам мөлтөөн ис. ☉ Терять силы, постепенно ослабевать
Титирээтэҕим аайы чэпчээн иһэбин, өйүм-санаам умуллан эрэр, уот курдук күлүм гына-гына, аҕыйаан, аччаан иһэр. П. Ойуунускай
Иккиэйэх оронтон үөһээтэ түбэспит. Мин буоллахпына, бэйэбинээҕэр үрдүк ороҥҥо ойон тахсыахтааҕар, сиринэн да хаамар кыаҕым аҕыйаан сылдьар кэмим. Амма Аччыгыйа
сон (Якутский → Якутский)
аат. Былаачыйа, көстүүм таһынан таһырдьа кэтиллэр халыҥ тас таҥас. ☉ Пальто. Истээх сон. Халтаҥ сон. Дьахтар соно
□ Соннорун кэтэн, …… дьиэ кэргэни кытта илии тутуһан баран, Торуой уола аах ураһаттан таҕыстылар. Н. Павлов
♦ Сонун тэллэҕэ кылгаабыт кэпс. — эстэ дьадайбыт, быстыбыт. ☉ Беднеть, оскудевать, разоряться
Киһи санаатын үбүнэн-аһынан сүүйбэт буоламмын, сонум тэллэҕэ кылгаабыт киһи буоллаҕым. Н. Неустроев. <Сонун> тэллэҕэ тэлибириир (салыбырыыр) — титирэстиэр диэри улаханнык куттанар, толлор. ☉ Дрожать, трепетать перед кем-л., бояться кого-чего-л.
Ньукуус сонун тэллэҕэ тэлибирии-тэлибирии, сүрэҕэ быллыгырыы-быллыгырыы, ытыахча буолан баран, сир диэки көрөн турда. Суорун Омоллоон
Урут мин биир иннэни сүтэрдэхпинэ, дьоммуттан куттанан, тэллэҕим салыбырыыра. А. Софронов
ср. др.-тюрк., алт. тон ‘шуба, тулуп; платье, одежда’, эвенк. сун ‘кафтан; пальто; платье’