втянутый, запавший (о губах); эмчигир уостаах со втянутыми губами; беззубый.

образн. иметь беззубый рот и длинный закруглённый подбородок, слегка скошенный в сторону.

быть совершенно беззубым.

дьүһ. туохт. Тииһэ суох айахтаах, энньэйбит төгүрүк сэҥийэлээх буолан көһүн. ☉ Иметь беззубый рот, закруглённый, слегка скошенный набок подбородок. Оһох хаҥас өттүгэр эмээхсин ньолдьойон олорор

даҕ.
1. Сытыыта суох. ☉ Сточенный, лишённый остроты
Соҕоһоонноох чүчүн бэркэ маарыннаһар тэриллэр. Мүлүгүр тиистэринэн тириини тоҕута анньан, …… лаппа сымнаталлар. АНП ССХТ
2. Сылаас икки сөрүүн икки ардынан (убаҕас). ☉ Едва-едва тёплый (о жидкости)
Мүлүгүр уу сибилигин «сылаас душтан» тахсыбыт киһи этин-сиинин сааһын аахтара уоскута имэрийбэхтиир. Е. Неймохов
ср. эвенк. милукий ‘беззубый’, бур. мүлигэр ‘гладкий, ровный’

даҕ. Сирэйин тириитэ сымнаабыт, хорбуйбут; тииһэ-уоһа түспүт (хол., кырдьан, ыран, ыалдьан эҥин). ☉ Вялый, дряблый (о коже лица); беззубый, со впалыми щеками и запавшими губами
Ньамньыгыр киһи. ПЭК СЯЯ
Матаахап ньамньыгыр уоһун ньимиччи туттан, умса көрөн олорбохтоото. Н. Лугинов
[Ааныс эмээхсин] мүчүйэн, ньамньыгыр уоһа үмүрүйдэ. Э. Соколов

образн. 1) иметь воспалённые слезящиеся или гноящиеся глаза; 2) смущённо улыбаться беззубым и слюнявым ртом.

аат., геогр. Ыарҕанан, талаҕынан, сэдэх мастарынан балайда киэҥ сири саба үүммүт, дулҕалаах сир-дойду. ☉ Болотистое кочковатое пространство, поросшее кустарником, редкими деревьями (напр., ивами), марь
Ыарҕа маардары, бадарааннары, күөх халлааҥҥа өрө хороһон турар кубалаҥ куруҥах мастардаах куруҥ тыалары аастылар. Күндэ
Салгын сылыйан, бырдах үөрэ сииктээх маардар отторун, дулҕаларын быыһыттан көтөн тахсан, ат самыытыгар, Маайа, Сүөдэр үрдүлэригэр хара тордох буола мустар. Н. Якутскай
«Харбалаах табыгастаах сир буолбатах. Барыта маар, дулҕа, куобах уоһа, бырыы-бадараан, туох да суола-ии һ э суох туун дара дойду», — дэһии баара. «Кыым»
♦ Маар айах түөлбэ. — айаҕар биир да тииһэ суох киһи. ☉ Беззубый рот (о человеке). Маар айах буолбут оҕонньоттор
◊ Тумара маар — ото-маһа суох, сииктээх, ыарҕанан эрэ саба үүммүт түҥкэтэх сир. ☉ Глухое сырое место, сплошь поросшее ерником. Тумара маарга киһи кэлбэтэҕинии, Туох да суоҕунуу Чуумпу буолуталыыра, Арай хараҥа ойуурга өлүк элбэҕин Хара суор хаһыыта тыллыыра… Эллэй
Туундарам тумара маарыгар Туруйа тойуга чугдаарда, Туус маҥан туманы арыйан Туоһахта төгү рүк күн ойдо. П. Тобуруокап

аат., эргэр.
1. Чараас сарыынан, балык тириитинэн эбэтэр сүөһү хабаҕын имитэн тигиллибит дьоҕус хаа, мөһөөччүк. ☉ Мешок, торба из ровдуги (замши), рыбьей кожи или из мочевого пузыря животного
Тууйас, халаабыс тутуурдаах дьон кэлэллэр-бараллар. Н. Түгүнүүрэп
Тэккээ сордоҥ тириитэ халаабыстан окко сууламмыт өйүөтүн таһааран Чэригэ уунна. В. Титов
Уол куруусканы ыҥыырга иҥиннэрбит халаабыһыгар укта. «ХС»
2. түөлбэ. Табаны угуйар тууһу кутан илдьэ сылдьыллар кыра мөһөөччүк. ☉ Мешочек с солью для приманки оленей
Тоҕо халаабыскын илдьэ барбатыҥ? СТТТ
3. кэпс. Тоноҕостоох харамайдар атыырдарын сымыытын хаата. ☉ Семенник позвоночных.
♦ Халаабыс айах түөлбэ. — тииһэ тононон бүппүт, тииһэ суох айах. ☉ Беззубый рот. Эмээхсин кырдьан халаабыс айах буолбут. Халаабыһа хапсыйда кэпс., күл.-ооннь. — аччыктаата, хоргуйда. ☉ Проголодаться (букв. сума его опустела). «Хайа, халаабыһыҥ хапсыйда дуо?» — диэн эһэтэ сиэнин хаадьылаата
ср. др.-тюрк. хала ‘класть, складывать’

жевать что-л. (беззубым ртом); ыт оҕото куру нэлбийбит щенок сжевал ремень. нэлбит= побуд. от нэлбий=. нэлбэй= широко распускаться, ниспадать (напр. о гриве, хвосте лошади). нэлбэт= побуд. от нэлбэй=. нэлим огромный, громадный; массивный; нэлим хонуу широкое поле; нэлим сэбирдэхтэр огромные листья; нэлим аан массивная дверь # нэлим сиэл густая длинная грива.