стать стельной (о корове); стать жерёбой (о кобыле); беременеть (о самках нек-рых животных).

туохт. Уулан, искэр (киэлигэр) оҕолон, буос буол (үксүгэр кыыл, сүөһү туһунан). ☉ Стать стельной (о корове), жеребой (о кобыле); беременеть (о самках нек-рых животных)
Илья этиитинэн, мэнэх [туртас] ахсынньыга иссэн баран муус устарга, киис балаҕан ыйыгар буоһаан баран эмиэ муус устарга төрүүллэр эбит. Я. Семенов. Эмис эрдэ төрөөбүт ынах эрдэ буоһуурун, эрдэ төрөөбүт ньирэй өлүмтүөтэ суоҕун, түргэнник төлөһүйэрин, күһүн тиийэн тыһаҕас саҕа буоларын уопуттаах ынахсыттар билэллэр. ПДН ТБКЭ
Мөлтөх хаачыстыбалаах оттон сүөһү организмыгар каротин саппааһа хаалбат. Ол түмүгэр ынах үүтэ намтыыр, оккураҥ ньирэйи төрөтөр, кэмигэр буоһаабат. САБ

1. уулаа 3, 4, 5 диэнтэн бэй., атын. ту7. Ууламмыт көмүс
   □ Ардыгар сарсыарда эрдэ от үрдүгэр түспүт сииги плащбалаакканан холбуйан ылабыт
   Үс-түөрт төгүл холбуйдахха курууска аҥаара ууланабыт. «Чолбон»
   Гидроэнергиэтиктэр киин сирдэрэ Чернышевскай бөһүөлэк Бүлүүттэн ууланан олорор. «ХС»
   О7оҕор оттор ма7ын бэйэтигэр мастатан киллэртэрэллэрэ, солууругар хаар ууланара. ПНИ ДКК
2. Уунан бүрүлүн; уунан туол. ☉ Обводняться; затопляться
   Чурапчы кэнники ууланна, Куохара үрэҕэ угуттаан. Баал Хабырыыс
   Хантан кэлбитэ биллибэккэ эрэ, былыргытын курдук, маһын саҕатыттан ыла ууламмыт. «ХС»
   Сайын, хайаларга хаар уонна ледник ууллар кэмигэр, өрүстэр ордук толору ууланаллар. КВА МГ
3. Аһара ситэн, сымнаан хаалыаххар диэри хараарчы бус (үксүгэр отон туһунан). ☉ Перезреть до черноты (преимущественно о бруснике). Оҕо сылдьан ыкса күһүн ууламмыт отону тииспит кыйыар диэри үргээн сиир этибит
   □ Күүлэлээх аартыгын ээйигэр сайын окко киирэр саҕана сир аһыттан саамай эрдэ ситээччи болбукта буһан уулана ньолҕойон турарын тотуохпутугар диэри сиирбит. С. Маисов
4. Буоһаа, буос буол (сүөһү, кыыл туһунан). ☉ Оплодотворяться (о скотине, животных): стать стельной (о корове), жеребой (о кобыле), беременеть (о самках нек-рых животных)
   Сорохторун муоһа саҥа саралаан эрэр — олору кыра эбэтэр эрдэ ууламмыт табалар дэстилэр. Я. Семёнов
   «Ынахтарым ыаппат буолбуттара ыраатта, бэйдиэ баран хаалаллар, быйыл ууланаллара биллибэт», — диэн үҥсэргиир. Тускун
   Кыылы иитээччилэр кырсалары ууланалларын саҕана аһатыыга ураты болҕомтолорун уураллар. АВЛ ГСФ
   ◊ Хараҕа ууланна — хараҕын уута таҕыста; уйадыйан, ытыахча буолла. ☉ Его глаза увлажнились; расчувствовавшись, он чуть не заплакал
   Сэмэнчик, ытаама... — Настя хараҕа толору ууламмыт, сэҥийэтэ биир кэм ибигирэс буолбут. Н. Якутскай
   Маша дьааһыгын аһан, сибэкки ойуулаах сиидэс ырбаахыны хостоон таһааран, киниэхэ уунна. — Ыл! Татыйаас икки илиитэ титирэстээтэ, хараҕа ууланна. М. Доҕордуурап