Якутские буквы:

Якутский → Русский

биирдээх

1) имеющий, содержащий одну единицу чего-л.; биирдээх харчы однокопеечная монета, копейка; 2) годовалый; биирдээх кыыс годовалая девочка.

Якутский → Якутский

биирдээх

I
даҕ.
1. Биир сааһын туолбут. ☉ Годовалый
Уот иннигэр Марба биирдээх оҕону көтөҕөн олорор. Күндэ
2. көсп., кэпс. Тугу эмэ оҥоруон сөп, дьоҕурдаах. ☉ Могущий, способный что-л. делать. Хабырылла өрөһөлөнөн турда: «Мин да, оттон, киһи биирдээҕэ инибин!» А. Сыромятникова
II
аат., мат.
1. Нуултан ураты уон иһинэн сыыппаралар (ханнык баҕарар эрэсэрээт). ☉ Единицы (любого разряда)
Ханнык эмэ разряд биирдээҕэ суоҕа нуул сыыппаранан бэлиэтэнэр. ВНЯ М-5
2. Элбэх эрэсэрээттээх ахсааҥҥа саамай бүтэһик кэккэҕэ суруллубут нуултан ураты сыыппаралар. ☉ Единицы (цифры последнего разряда многозначных чисел)
Биирдээхтэр ураты хаҥас диэки бастакы миэстэҕэ суруллаллар. ВНЯ М-5
3. Ахсаан саамай кыра үллэһигэ. ☉ Единица (первое, наименьшее число в десятке)
Ханнык чыыһылаларын ааттаа: үс уоннаах, икки биирдээх. ВНЯ М-4
◊ Биирдээх харчы – харчы саамай кыра өлүүскэтин көрдөрөр манньыат. ☉ Однокопеечная монета.

Еще переводы:

годовалый

годовалый (Русский → Якутский)

прил
биирдээх, биир сылла

годовалый

годовалый (Русский → Якутский)

прил. биирдээх, биир саастаах; годовалый ребёнок биирдээх оҕо.

энчирээ=

энчирээ= (Якутский → Русский)

теряться, расходоваться; көмүс биирдээх энчирээбэтэ ни копейки не потеряно.

аҕыстыыта

аҕыстыыта (Якутский → Якутский)

сыһ. Кимиэхэ, туохха эрэ аҕыс төгүл эбэтэр аҕыс биирдээҕинэн (оҥор, үллэр эҥин). ☉ По восемь (раз); по восемь (штук — давать, брать и т. п.).

грош

грош (Русский → Якутский)

м. 1. уст. (монета) харчы аҥардаах, болууска; 2. грошй мн. разг. (маленькая сумма денег) дуона суох; я купил эту вещь за грошй мин бу малы дуона суохха атыыластым; # грош цена или гроша ломаного не стоит алтан биир харчыга наадата суох; ни в грош не ставить холооннооххо уурума; ни на грош нет чего-л. алтан биирдээх да суох, оннуттан суох.

биирис

биирис (Якутский → Якутский)

кэр. ахс. аат. Уон, сүүрбэ уо. д. а. кэнниттэн кэлэр ахсаан маҥнайгы единицатын көрдөрөр, ол кэккэҕэ баары, сылдьары бэлиэтиир (биирдээхтэргэ тут-бат, уоннаахтартан үөһэ сыыппараларга тут-лар.). ☉ Употребляется (для чисел больше 10) в значении порядкового числительного – одиннадцатый, двадцать первый, тридцать первый и т. д. Бэс ыйа
Түөрт уон биирис сыл. Р. Баҕатаайыскай
Кини ыал уон биирис оҕото. С. Федотов

мэлий

мэлий (Якутский → Якутский)

I
туохт.
1. Суох буолан хаал, сүтэн хаал. ☉ Исчезнуть бесследно; пропасть, скрыться (из виду)
Былыт быыһынан күн уота тыга түһэн баран мэлийэн хаалла. Н. Неустроев
Биирдээх оҕотун эмээхсин балаҕаныгар хаалларан баран, ууга тааһы бырахпыттыы мэлийбитэ. И. Гоголев
2. Туга да суох хаал; туохха да тиксимэ. ☉ Быть обделённым чем-л. (напр., при разделе, раздаче чего-л.); остаться ни с чем
Күһүн өрүс арыытыгар кустаан бараммын, мэлийэн, олус сылайан Тыл инс титутугар арыычча тиийбитим. Амма Аччыгыйа
Уол эдэр буолан олус оннук үлүскэлэспэккэ, бултуйдаҕына — үөрэн, мэлийдэҕинэ — хомойон сылдьыбыт. Далан
Харчы дохуотуттан букатын мэлийдэ. М. Доҕордуурап
3. кэпс. Ким, туох эмэ аһыылааҕы сүтэр, кимтэн, туохтан эмэ мат. ☉ Лишаться кого-чего-л., терять, утрачивать ко го-что-л.
Хаарыан бэйэлээх оҕолоруттан мэлийбит ийэлээх аҕа соҕотох хаалбыт оҕолоругар олус ыллараллар. И. Федосеев
[ Уһун Лөгөнтөй] оҕонньор кырдьык уһун, баабый кырдьаҕас эбитэ үһү да, эрдэ икки хараҕыттан мэлийэн, оттообот-мастаабат буолан хаалла. «ХС»
4. Тугу эмэ көрдөөн баран булума. ☉ Не добиться результата в поисках
Күн ортото ааһыар диэри сир-сири кэрийэн баран мэлийдилэр. Н. Заболоцкай
Сиэнньэ табаарыһынаан Сэргэйдиин, тэл лэйи батыһан мээнэ кый-бырах барбыт пиэрмэ ыанньык ынахтарын көрдөөн, …… булбакка мэлийэн иһэллэр. В. Миронов
ср. эвенк. малии-мии ‘лишаться ч его-л.; ничего не добыть на охоте’
II
туохт. Тугунан эмэ хабырыйан мээккэлээ эбэтэр үлтүрүт, кумалаа. ☉ Молоть, толочь, размельчать
Тоҥ туорааҕы тааска мэлийбитинэн барда. Амма Аччыгыйа
Хаппыт сардааны үлтү мэлийэн суоракка булкуйдахха үтүө ас. Сэмээр Баһылай
Эһэ икки баппаҕайдарынан [туораахтары] үлтү мэлийэн, эриэхэтин тылыгар сыһыаран сиир эбит. Я. Семёнов
ср. эвенк. бурдуква мели-мии ‘обмолот’, монг. мэлү ‘быть гладким, полированным’