нареч. 1) очень туго, очень плотно; битком; ыгыччы аһаа = плотно поесть; таҥаһы куулга ыгыччы хаалан = плотно набить мешок вещами; 2) сильно; ыгыччы кыыһыр = сильно рассердиться.

сыһ., кэпс. Элбэхтик ыга симэн. ☉ Набивая что-л. чем-л. битком (напр., ведро рыбой при варке). Күөс тухары лыскыччы балык буһардыбыт

туохт., кэпс. Быыһа суох ыга симис. ☉ Скучиваться, сбиваться в кучу очень плотно, тесно, набиваться битком
Доруоптаах, субуйааҥкылаах, бэрдээҥкэлээх дьоннор …… дьиэҕэ батыспакка үтүрүһэ-үтүрүһэ киирэн лыыктас тылар. И. Никифоров

лыык курдук к э п с. — быыһа суох ыга (симэн, симсэн), быыһа суох, толору. ☉ Очень плотно, тесно, битком (набивать, набиваться)
Уһаакка лыык курдук тууһаммыт балыгы симэн аҕалла.  Оҕолор элбэхтэр, балаакка иһэ лыык курдук. В. Яковлев
Биһиги лыык курдук толору киһилээх «Трудовая» баар саҕа олорон айаннаабыппыт. И. Никифоров
Тырыбыына иннинээҕи ыскамыай каларга үөрбүт-көппүт дьон лыык курдук олорбуттар. «ХС»
ср. кирг. лык ‘полно, полностью’, кум. лыкъы-лыкъы ‘переполненный’, уйг. лик ‘полный, битком набитый’

1. аат., түөлбэ. Сугуну охсон хомуйарга аналлаах томторукка маарынныыр туос иһит. ☉ Небольшой берестяной сосуд на ободке для сбивки голубики с кустов
   Сугуну охсон ыларга аналлаах куйаабыл диэн тутаахтаах туос иһиттээх буолаллар эбит. С. Руфов
   Бу сугун хомуйар «куйаабыл» диэн тэриллэрэ. С. Васильев
   Сугуну куйаабыл диэн аналлаах туос иһитинэн охсон кууһуннаран, начаас үлүгэр наһаа элбэҕи хомуйаллара үһү. «ХС»
2. Уһун синньигэс ураҕас. ☉ Длинный тонкий шест
   Куйаабыл ылла. — Куйаабыл курдук уһун атахтаах киһи оргууй аҕай акыҥнаталаан ааһа турда. Амма Аччыгыйа
   Боря буоллаҕына куйаабыл курдук уһун уҥуохтааҕа. Софр. Данилов
   ср. эвенк. гуявун ‘берестяная посуда, биток для ягод’

сыһ.
1. Наһаа толорутук, төһө батарынан ыга симэн. ☉ Очень туго, плотно, битком
Киэһэ эбэм муҥха эмис соботун киллэрэн алтан күөскэ ыгыччы буһарда. С. Маисов
Туумба иһэ саҥа дьыллааҕы бадаарагынан ыгыччы туолара. Айысхаана
Куусапка кыыл этэ ыгыччы тиэйиллэ сылдьыбыта. ПИП ОТ
△ Олус хойуутук, бэйэ-бэйэлэригэр сыста (хол., үүн — от-мас туһунан). ☉ Очень густо, плотно (напр., расти — о растениях)
Балаҕан оннун тула сылын аайы араас сыыс от ыгыччы үүнэр. И. Сосин
Манна урукку холкуос солооһун бааһыналарыгар моонньоҕон ыгыччы үүнэр буолбута ыраатта. «ХС»
Элбэх сыллаах от сатыы дьон киирэн кыайан хаампат гына ыгыччы үүнэн турдаҕына, ханнык да бэйэлээх киһи хараҕа астынар, халтарыйар көстүүтэ. «Чолбон»
△ Элбэхтик, халыҥнык (хол., хаар түһэрин туһунан этэргэ). ☉ Обильно, глубоко (напр., о выпадении снега)
Ааны аһаат, хараҕа саатан чарапчылана түспүтэ: тула туох барыта муус маҥан буолбут, хаар ыгыччы түһэн кэбиспит этэ. Далан
Биир олус халыҥ хаардаах кыһын хаар ыгыччы түһэн, ол былаахы мутугунан тостон, тэрээсэ үрдэ сууллубут. КК
Кыһалҕатыгар, ол күһүн бурдугу охторо сырыттахтарына хаар ыгыччы түһэн кэбиспитэ. БТУоТ
2. Ыга тотор гына, астына тото-хана (аһаа). ☉ Сытно, плотно (есть)
Мин бэйэм дьиэбэр-уоппар сарсыарда тотохана ыгыччы аһыыры сөбүлээччибин. В. Протодьяконов
Ыгыччы аһаан баран утуйарга бардым. ЕМП БС
Ыарыһах ыгыччы аһыа суохтаах, күҥҥэ түөртбиэс төгүл олус топпот курдук аһыахтаах. АВТ ГСЭ
3. Олус күүскэ. ☉ Очень сильно (напр., натопить печь)
Холку бэйэлээх Арассыыйа успуорт кэмитиэтин бэрэстэбиитэлэ В.В. Скоков ыгыччы кыыһыран хаалла, мөҕүү бөҕөтүн мөхтө. ВВ ТТ
«Хата, оҕонньоор, икки сыллааҕыта оһохпун ыгыччы оттон баран сабан хаалларбытым, онон бырылас сылаас дьиэҕэ тиийиэҥ диэбэккин дуо?» — диэбитэ. Георг. Васильев