изобильный, благодатный; илгэлээх ардах благодатный дождь; илгэлээх олох богатая, полная достатка жизнь.

даҕ., поэт. Илгэлээх, быйаҥнаах. ☉ Несущий благо, радость, благодатный (напр., о весне)
Чурустуура куҥнаахпын Торолутар доҕуһуоллаах, Чарааһаабыт хаһалаахпын Хаҥаталыыр сайбарыыннаах Сайыҥҥыбыт барахсан Сыдьаайбалыы арылынна. С. Зверев
△ Күндү кэһиилээх, күндү кэһии тутуурдаах. ☉ Имеющий, преподносящий дорогие подарки
[Сонордьут] бырааһынньыкка диэри аны хас да күн тиргиччи тыаҕа хаамыа уонна дьэ кылааннаах түүлээх кырынаас кыбыныылаах, …… бэдэр бэлэхтээх, саһыл сайбарыыннаах кыайан-хотон ытынаан өтөхтөрүгэр төннүөхтэрэ. «Кыым»

даҕ., үрд. Дьол-соргу, өрөгөй аргыстаах, дьоллоох; уйгулаахбыйаҥнаах. ☉ Сопровождаемый счастьем, счастливый; благодатный
Дьөһөгөй тойон Уруйдаах суола Тобулунна. Саха фольк. Арылыйа устар Ангара өрүс Ыраас-дьэҥкир Уруйдаах уутунан Утахтана олордум. А. Софронов
Сыламнаах аал уоттаах Алаһа дьиэлэргэ, Сынньанар күөх оттоох Аларга, алааска, Айхаллаах-уруйдаах, Алгыстаах ыһыахха. Эллэй

самаан сайын тёплое, благодатное лето; кыһына суох самаан сайын дойду фольк. страна без зимы с тёплым благодатным лётом.

даҕ.
1. Алгыс этиллэр, анаан-минээн алгыс туһаайыылаах. ☉ Достойный благопожелания; обращенный со словами благопожелания. Былыргы дьон тугу барытын алгыыллар, туох барыта алгыстаах дииллэрэ. Саха фольк.
2. Алгыһы этэринэн биллэр, алгыһа тиийимтиэтинэн аатырар. ☉ Известный своим мастерством говорить слова благопожеланий; славящийся действенностью своих благопожеланий. Эллэй Боотур тимир, мас ууһа, алгыстаах, бары үрүҥ айыылары алҕааччы. Саха фольк.
3. көсп. Дьоллоох, уйгулаах; бары өттүнэн санаабыт курдук үчүгэй. ☉ Благословенный, благодатный
Эрэйдээх-буруйдаах Икки атахтаах Эрэли-итэҕэли эргитиэҕэ, Алгыстаах олоҕу аҕалыаҕа, Аан дойдуну абырыаҕа. П. Ойуунускай
Ыалдьыбыты чэбдигирдэр сыралҕаннаах күннээх, аан дойдуга аатырбыт, алгыстаах дойду Крым кытыла буолар эбит. Амма Аччыгыйа
Баай-тойот былааһын сууһаран, Батталы-албыны суулларан, Аан дойду алгыстаах үйэтин Аан бастаан биһиги аспыппыт. Күннүк Уурастыырап

переставать; уменьшаться, ослабевать; хараабат кэҕэлээх дойду фольк. место, где без умолку кукуют кукушки (благодатная сказочная страна); бу ат уоҕа дьэ хараата эта (норовистая) лошадь наконец-то стала смирней.

даҕ.
1. фольк. Абыраллаах, өрүһүлтэлээх (үрдүк айыылар араҥаччылыыр буоланнар). ☉ Спасительный, благодатный (покровительствуемый высшими духами)
Айхаллаах араҕас маҥан халлаан диэкиттэн уоттаах Дьөһөгөй үрүҥ түүлээҕинэн олохтоотун. Саха фольк. Кинилэргэ аҕаларын, эһэлэрин айхаллаах алгыһа тиийиэхтин, оттон кырдьаҕастар, кинилэр дьоллорун көрөн, үөрдүннэр-көттүннэр, үлэнэн үлүһүйдүннэр. Ф. Софронов
2. Дьоллоох-соргулаах, үтүө туруктаах, кэскиллээх (олох-дьаһах, төлкө эҥин). ☉ Полный счастья, благополучия, надежд на будущее (напр., жизнь, судьба)
[Манчаары:] Аан дойду айхаллаах олоҕуттан амсайан, Улуу дойду Уруйдаах олоҕор олорон, Санаам туолан, Сүрэҕим үөрэн бардым. А. Софронов
Үүнэн бүппэт үрүттээх, Харыастан бараммат саргылаах Айхаллаах олохпут Арыллан таҕыста. С. Зверев
△ Үөрүүлээх-көтүүлээх, өрө күүрдүүлээх, өрөгөйдөөх (хол., олох, ырыа эҥин). ☉ Торжественный, радостный, ликующий (напр., о жизни, песне и др.)
Илии баттаатыбыт: Биһиги — Аан дойду айылҕатын саҥалыы айааччылар, Айхаллаах ырыанан, үрдүк үөрүүнэн уруйдааччылар. С. Васильев
Буускалар айхаллаах дарбааннарын истээт, хаайтаран олорбут геройдар дэриэбинэттэн ойон тахсаннар, куотан эрэр өстөөхтөр үрдүлэригэр түһүспүтүнэн бардылар. Амма Аччыгыйа

даҕ.
1. Өрө күүрдүүлээх, киһини дуоһутар, таһаарыылаах. ☉ Вдохновенный, высокопроизводительный, приносящий моральное удовлетворение
Айымньылаах үлэ эрэ Дьон дууһатын үрдэтэр! С. Данилов
Айымньылаах үлэ диэн — үксүгэр бэйэни, бэйэ мөлтөөһүннэрин кытары күрэс былдьаһыы. Н. Лугинов
Саҥа экскаваторщик дууһатыгар айымньылаах үлэ умуллубат уота умайара. И. Данилов
2. Саҥаны булар, айар кыахтаах, айардыы сыһыаннаһар кыахтаах. ☉ Способный к творчеству, склонный к творческому мышлению
Максимҥа айымньылаах толкуй суох. Кини «көстүбэти» көрбөт. Н. Лугинов
Толору дуоһуйуу диэн кинилэргэ [талааннаахтарга] инники угуйар уот умуллуута, айымньылаах аартык сабыллыыта буоллаҕа. Амма Аччыгыйа
3. Тугу барытын баар гынар, абыраллаах, өрүһүлтэлээх (хол., күн туһунан). ☉ Благодатный, спасительный, дающий жизнь всему сущему (напр., о солнце)
Кини [күн] айымньылаах сардаҥата бу сир ийэни угуттуур, сырдатар буолан, бу биһиги Ийэ дойдубут …… кэрэ мичил дьүһүннээх буолбат дуо, доҕотторуом! Суорун Омоллоон

даҕ. Байанайа көмөлөһөр, ордук табыллар, баартаах. ☉ Имеющий своего Баяная, покровительствующего охоте, удачливый в охоте
Байанайдаах тыа. Байанайдаах сааһыт. Байанайдаах эбэ. —Николай Николаевич булка улахан дьоҕурдаах, байанайдаах киһи. «Кыым»
Билигин мин үөлээннээхтэрим буспут-хаппыт, баараҕадыйбыт баай байанайдаах сонордьуттар. «Кыым»
♦ Байанайдаах булчут – табыллымтыа, соргулаах булчут, балыксыт. ☉ Удачливый охотник или рыболов
Баһылаас эдэригэр байанайдаах булчут эбитэ үһү. НАГ ЯРФС I
[Ичээнэп оҕонньор – Миичээҥҥэ:] Эн эһэҥ, аҕаҥ байанайдаах барахсаттар этилэр. Эн даҕаны кинилэр курдук байанайдаах булчут буолсуккун. А. Кривошапкин (тылб.)
◊ Байанайдаах баай хара тыа поэт. – дэлэй булду-алды тэбэн биэрэр аһатынньаҥ тыа. ☉ Богатый промыслами благодатный лес, щедро одаривающий людей
Наарынан холбуу бааллыбыт саһыллар уонна саарбалар, кырсалар уонна тииҥнэр – байанайдаах баай хара тыа үрүҥ-хара кылааннааҕын эгэлгэтэ биир сиргэ кырыытынан кыстаммыт. Л. Попов
Байанайдаах баай хара тыам Бастыҥ булда дьэ бултанна. С. Зверев

даҕ.
1. Быйаҥнаах, баайталыы. ☉ Изобильный, благодатный
Илгэлээх олохпут кэлбитэ. Эллэй
Таптыыбын …… уоҕурбут кымыһы, Оһуокай ырыатын, Илиҥҥи сарыалы, Илгэлээх самыыры. Күннүк Уурастыырап
Кини даҕаны [Бүлүү өрүс] икки атахтаах иитимньитин тэринэр илгэлээх уутун икки хаатынан бычалыччы толорон, быйаҥы тарҕата, уйгуну олохтуу дохсун сүүрүктэнэн доллоһуйа устар кэмнээҕэ буолуо. П. Филиппов
2. Аптаах; эмтээх. ☉ Волшебный; целебный
Мин ыллыахпын баҕарабын,- Үлэҕэ, охсуһууга киирсэр күҥҥэр, Ыҥырар ырыам илгэлээх тыла Көтөҕөр чэбдик сэниэ буолан, Эккин-хааҥҥын сайар гына. С. Данилов
Иитиллибит алааһым Илгэлээх салгынынан тыынабын, Ленам эмтээх уутунан Бааспын оһоробун. Т. Сметанин
Эмиийиҥ илгэлээх үүтүнэн, Этиҥ-хааныҥ сүмэтинэн - Ол өлбөт мэҥэҥ уутунан Оҕоҕун иитэҕин, оо, барахсан! Ф. Софронов
3. Минньигэстик, уоскутардыы сайа биэрэр (салгын, тыал туһунан). ☉ Приятно, успокаивающе обдающий теплом, благостный (о воздухе, ветерке)
Түөспэр дьикти сылаас туолла, ахтылҕаннаах төрөөбүт кыраайым илгэлээх ичигэс тыына сүрэхпин кууһарга дылы гынна. Софр. Данилов
Ириэнэхтиир илгэлээх Иллэҥниирэ тыалынан Эйээрбэхтии салгыйар, Арыы-саламаат сытынан Арылыйа мэҥиэхтиир. С. Зверев