прил. быйаҥнаах, илгэлээх, үтүөкэн; благодатный край быйаҥнаах кыраай.

прил. күүс биэрэр, илгэлээх, айымньылаах; животворное действие сна утуйуу күүс биэрэр дьайыыта, утуйуу күүс биэриитэ.

сыһ. Илгэлээхтик, дэлэйдик, баайдык-тоттук. ☉ В достатке, безбедно, вольготно
Курааны кыайыахпыт, Уйгулаахтык олоруохпут. М. Доҕордуурап

даҕ. Нүөл, илгэлээх. ☉ Насыщенный влагой
Үрүҥ Улантаайы обургу Үрүҥ ньүөрсүн былыттан Үөһүн таттараат, үөгүлээбитинэн …… Орто дойду улай ньууругар Тойук туойан Дууллайа турда. П. Ядрихинскай
ср. халх. ноорас (нуҕарсун) ‘пух, пушок’

аат. Хатыылаах уктаах, тэтэркэй элбэх эминньэхтээх сибэккилээх сэппэрээк үүнээйи уонна кини сибэккитэ. ☉ Роза
Көмүс хочолорун иэнигэр, Илгэлээх халлаан анныгар Ордук төлөһүйэн үүнэллэр Онно умайар оруосалар. С. Данилов
Олохпун Ортолоон иһэн биллим Оруоса сибэкки Орто дойду сибэккилэриттэн Ордугун. В. Гольдеров

даҕ. Киһини курдаттыы тардар; хаһан да умнуллубат. ☉ Незабываемый, незабвенный; вызывающий тоску по себе
Дьахтар астаабыт аһа сүрдээх ахтылҕаннаах, олус минньигэс, ордук сылаас буолар. Амма Аччыгыйа
Түөспэр дьикти сылаас туолла, ахтылҕаннаах төрөөбүт кыраайым илгэлээх ичигэс тыына сүрэхпин кууһарга дылы гынна. Софр. Данилов
Ахтылҕаннаах алааһыҥ буруота кэҥэриигин кычыгылатар, хараххыттан уу ыгар. Л. Попов

сыһ. Олус толору, тобус-толору. ☉ Чрезмерно полно
Оҕуһа уу-хаар баспыт хараҕынан кини диэки бычалыччы көрөн кэбистэ. Н. Түгүнүүрэп
Бүлүү илгэлээх уутун икки хаатынан бычалыччы толорон, быйаҥы тарҕатта — дохсун сүүрүктэнэн доллоһуйа устар кэмнээҕэ буолуо. П. Филиппов
Тулуйбаттар оҕолор, Сырсаллар ууну баһа. Бычалыччы толороллор Каасканы, куоталаһа. С. Тарасов

даҕ., поэт. Илгэлээх, быйаҥнаах. ☉ Несущий благо, радость, благодатный (напр., о весне)
Чурустуура куҥнаахпын Торолутар доҕуһуоллаах, Чарааһаабыт хаһалаахпын Хаҥаталыыр сайбарыыннаах Сайыҥҥыбыт барахсан Сыдьаайбалыы арылынна. С. Зверев
△ Күндү кэһиилээх, күндү кэһии тутуурдаах. ☉ Имеющий, преподносящий дорогие подарки
[Сонордьут] бырааһынньыкка диэри аны хас да күн тиргиччи тыаҕа хаамыа уонна дьэ кылааннаах түүлээх кырынаас кыбыныылаах, …… бэдэр бэлэхтээх, саһыл сайбарыыннаах кыайан-хотон ытынаан өтөхтөрүгэр төннүөхтэрэ. «Кыым»

туохт. Тугу эмэ бэйэҕэр иҥэр, иҥэринэн ыл. ☉ Впитать, вобрать в себя
Итии илгэлээх ол сыдьаайга Иҥэрин ийэ буор уот сүмэтин, Сүдү тымныыга сойбот туһугар Сүһүй хааҥҥар эдэр саас эрчимин. В. Миронов
Бары үчүгэйи, кэрэни бэйэтэ да билбэтинэн түргэнник сүһүйэр киһи кэлин үлэ үлэлииргэ, олох олорорго бэрт үгүскэ үөрэнэр. ЫКТ
◊ Сүһүйэн ыл — сүһэн ыл диэн курдук (көр сүс)
Хаппытыан ити киһи этэр тылларын сүһүйэн ылар кыаҕа суоҕуттан абарар. А. Сыромятникова
Ырыаһыты үтүктэн, үүт-үкчү сүһүйэн ылар олус ыарахан, илистиилээх үлэ буолуохтаах. «Кыым»

аат. Саас эрдэ, хаар хараарарын кытта аһаҕас томтор, кырдал сиргэ, киллэм хонууга хойуутук тахсар араҕас эбэтэр чэрэниилэ күөҕэ өҥнөөх сибэкки. ☉ Первый весенний цветок, подснежник, прострел
Саас онно харалдьык тахсара, Үрэх хааһыгар ньургуһун үүнэрэ, Ааһар этилэр айан хаастара, — Оннук усталлара оҕо саас күннэрэ. С. Данилов
Саас ахсын күөҕүнэн суугунуур тыа саҕатыттан ыла Амма илгэлээх уутугар тиийэ үүнэр үп-үрүҥ ньургуһун долгулдьуйа хамсыыр. В. Титов
Көрбөккүөн, бу тоҥ буору тобулу үүнэн тахсыбыт самаан сайын сааскы илдьитин — ньургуһун сибэккини. П. Филиппов
◊ Сылгы ньургуһуна — ньургуһуҥҥа маарынныыр буолан баран, ып-ыраас маҥан сибэккилээх, бэс-от ыйдарыгар сибэккилэнэр от. ☉ Ветреница лесная
Үөмэхтэһэ үүммүт үп-үрүҥ сылгы ньургуһуна ыраахтан тунааран көстөр. «ХС»
ср. бур. ургуй, ургы ‘подснежник’