блестеть, сверкать; блистать; мрамор килбэйэр мрамор блестит.

ярко вспыхивать; блистать, сверкать, переливаться; алмаастыы күлүмүрдээ = засверкать алмазом.

1) искриться, сверкать; кутаа уота умайан тырыбынаан таҕыста костёр заиграл ярким пламенем; 2) трепыхаться, трепетать (о птичках); 3) перен. блистать молодостью, красотой (о девушке).

дьүһ. туохт. Дьэрэлийэ оонньуур, дьэрэлийэр. ☉ Виться, сверкать, блистать
Эрэлийэрдьэрэлийэр долгуннар Ирибинии-дьирибинии сырсаллар, Кылыгыраан-кылыгыраан тахсаннар, Кытылга кыыгыныы ыллыыллар. Л. Попов

страд. от сах = сыпаться (об искрах), блистать, сверкать (о молнии); халлааҥҥа чаҕылҕан саҕыллар на нёбе сверкали молнии; харахпыттан уот саҕылынна перен. из глаз у меня искры посыпались (от сильного удара).

туохт. Сып-сырдык уотунан умайан күлүмнээ. ☉ Блистать, сверкать, вспыхивать ярким светом
Уот умайаат, күөдьүйэн күллэ-салла, күлүмүрдээтэ. Суоһа-суодала сүрдэннэ. Суорун Омоллоон
Чаҕылҕан быһыта курбуулаан күлүмүрдээтэ, ол кэнниттэн сүллэр этиҥ халлаан уорҕатын устун лүһүгүрээтэ. В. Протодьяконов
Ламма дьиримниир долгунугар күн кыһыл көмүс кыырпаҕын кутар. Бары-барыта күлэрүөрэр, күлүмүрдүүр. М. Доҕордуурап
△ Чаҕылый, толбоннура оонньоо. ☉ Блистать, сверкать, искриться, переливаться ярким светом
Күн хайаан да күлүмүрдүөҕэ, хараҥа былыт уостуоҕа. Амма Аччыгыйа
Муоста лаахтаах кыраасканан күлүмүрдүүр. П. Аввакумов
Чоҥкуйа кырыарбыт куорат сэдэх мастара көмүс аалыытынан күлүмүрдүүллэр. И. Федосеев

несов. 1. (сверкать) килбэчий, кылбай, кылбачый, чаҕылый; роса блестит на солнцесииккүнуотугар кылбачыйар; 2. перен. (отличаться) күлүмүрдээ, уһулуччу чаҕылый, уһулуччу буол; он блещет многими талантами кини үгүс талааннарынан уһулуччу; он не блещет умом кини өйүнэнуһулуч-чута суох.

туохт.
1. Күндээриччи, чаҕылыччы көр (күн туһунан). ☉ Сиять, блистать (о солнце)
Күммүт алайан тахсан истэҕэ үчүгэйин, оҕолор! ПЭК СЯЯ
Олесь Дударь тураҕас ата Тыаһыт уонна Эһэр маҥан аттара күн халлаан хаба ортотугар алайан тахсыыта, мөлтөөтүлэр, күүстэрэ күлгэдийдэ. Л. Попов
2. Айаххын атан баран, аҥалатык киэҥник көр. ☉ Принять добродушно-глуповатый вид; непонимающе глядеть широко раскрытыми глазами, полуоткрыв рот. Иһиллээбитэ буолан алайан олорор. Үөрэн алайан хаалбыт

дьүһ. туохт.
1. Ыраас, кылааккай, үчүгэй көстүүлэн. ☉ Сиять чистотой, свежестью, светиться радостью, блистать красотой
[Куорат кыыһа] Күн курдук куоҕайан-нуоҕайан, Кыл курдук сыыйыллан ньылбаарыйан …… Остолобуой хоско олоро ньургуйда. Өксөкүлээх Өлөксөй
Ньукуу дьэ кэҥээн, мичээрдээн ньылбаарыйа олорор. И. Гоголев
Айылҕа түүҥҥү ууттан уһуктан суунна, тараанна, ньылбаарыйда, чыычаахтар киһи этин сааһынан киирэр курдук кэрэтик тойук туойан дьурулаттылар. «ХС»
2. көсп. Албыннаһан бэрт буола сатаа. ☉ Стараться польстить, подкупить кого-л. лестью
Абыраамап саҥата ньылбаарыйар: «Эн биһикки биир быанан бааллыбыт дьоммут, биир өлүүгэ өлүөхпүт, биир ииҥҥэ көмүллүөхпүт». Л. Попов
Ньуолбар, албын сымыйа Үөмэр-чүөмэр үктэнэр, Солко курдук ньылбаарыйар, Арыы курдук чөмчөөрүйэр. И. Гоголев
[Лэкиэһэп] эмиэ ньылбаарыйан, бэрт буола сатаан, саҥаран барар. «ХС»

туохт.
1. Олус сырдыктык, чаҕылхайдык күлүмнээ, кылабачый. ☉ Сверкать, блестеть, блистать
Окко-маска сиик таммаҕа Оҕуруолуу чаҕылыйар. Баал Хабырыыс
Күн сардаҥата сыа хаарга чаҕылыйара. Н. Лугинов
[Мартын] улахан хонтоҕор муннун сүһүөҕэр иилиммит ачыкыта күн уотугар чаҕылыйара. П. Филиппов
2. көсп. Үөрэн-көтөн мичилий, үөрүүнэн-дьолунан сыдьаай. ☉ Светиться (радостью, счастьем), сиять. Мин сэргэх ыалым, куолутунан, ыйыталаһан чаҕылыйа түстэ: «Табаарыс, эн хаһан кэлбиккиний?» Амма Аччыгыйа
Коля эмиэ үөрэн чаҕылыйа түстэ. Эрилик Эристиин
ср. др.-тюрк. чоҕ ‘блеск, сияние’, чоҕлан ‘сиять, блестеть’, каракалп. шаҕылысыу ‘сверкать’, монг. цахих ‘сверкнуть, блеснуть (о молнии), высекать (огонь)’