Якутские буквы:

Якутский → Русский

борбуй

подколенки # борбуйун көтөҕөн эрэр прям., перен. он начинает вставать на ноги; борбуйгун көтөх = возмужать, физически окрепнуть.

Якутский → Якутский

борбуй

аат. Киһи-сүөһү такымын үөһээ өттө, куҥун алын уһуга. Начало толстых бедренных мышц с обратной стороны колена у человека и животных
Ааһар дьон борбуйугар Түһэ сылдьар ыт уордааҕа Хаһан эрэ, биллэн турар, Иччитин да ытырыаҕа. И. Гоголев
Дыгын сэрииһиттэрэ оҕону эккирэтэн, толоон уҥуор ситэн, борбуйун иҥиирин батыйанан быһа быраҕан ылан, өлөрөн, хол-хол, буут-буут араартаан, үҥүү төбөтүгэр иилэн, дьиэҕэ сырсан кэлэн, чуолҕан үүтүнэн симмиттэр. Эрилик Эристиин
Отох убаһа Өрөҕөтүн тириитэ ыстаана, Сулбу түһэн, Борбуйугар чугаһаан эрдэҕинэ, Өрүһүйэ соҕус Өрө тардынан Өкчөрүс гынан кэбистэ. Күннүк Уурастыырап
[Бөрөлөр] миинэн иһэр аттарын кэлин борбуйугар олорбутунан бардылар. ПЭК ОНЛЯ I
ср. казах. борбай, борпай ‘пах, ляжка’
Борбуйа сонуур кэпс. — улаатан ситэр-хотор, баараҕадыйар. Достигать полной физической зрелости, возмужать
Бачча сааскар дылы иитиллэн, борбуйуҥ соноон баран, аны киһи тылын истибэт буолууһугун дии. А. Софронов
Арай Томторук кумалаан уола Уйбаан Дууһа, бэйэм аспар борбуйа соноон баран, түөспүн дьөлө анньан кэбистэ. Бар дьон көрүҥ. Эрилик Эристиин. Борбуйгун көтөх (уй, уйун, кыан) — улаатан арыый кыанар буол. Немного подрастать, начинать крепче держаться на ногах (о ребенке и детеныше животного)
«Бэйи, уолчааннара, хата, борбуйун көтөҕөрө буолбут, ол иһин сүгүн сылдьыбат эбит», — диэн хамначчыттар Болоту хайгыыр саҥалара онтон-мантан бытарыйан иһилиннэ. Н. Заболоцкай
Оол логлойон олорор кэбиһиилээх оттору, охсуллубут от сытын — барытын Тордоохоп борбуйун көтөҕүөҕүттэн олус сөбүлүүр, таптыыр. С. Никифоров
Уол улаатан борбуйун кыанар буолан истэҕин аайы сытыы-хотуу, чобуо быһыыта өтө биллибитэ. П. Филиппов
Саха борбуйун уйда да тустубутунан барар идэтэ. «ХС». Тэҥн. атаххар (сүһүөххэр) тур.


Еще переводы:

бойбур

бойбур (Якутский → Русский)

см. борбуй

боччоһуй

боччоһуй (Якутский → Якутский)

боччой диэнтэн хамс
көстүү. Муҥу муннубунан тыыран, эрэйи эҥээрбинэн тэлэн, борбуйбун көтөҕөн боччоһуйан баран, баай дьаамын сүүрдээччи буолабын. П. Аввакумов

тардыалаамахтаа

тардыалаамахтаа (Якутский → Якутский)

тардыалаа диэнтэн тиэт
көрүҥ. Хайыы үйэҕэ кэтэн бүппүт ыстаанын хат кэтэрдии икки борбуйуттан ылан өрүтэ тардыалаамахтаата. Н. Заболоцкай
Иҥэ тардыалаамахтыыр, бааһын онно түрүтэ тыытар. МАС ТК
Кини …… кумааҕы ылан, суруйан тардыалаамахтаан биэрдэ. ЛТК

соноо

соноо (Якутский → Якутский)

туохт.
1. Суон буол, модьураа. Толстеть, полнеть; утолщаться
Степан Саввич сааһыгар холоотоххо сүрдээҕин кырдьыбыт, олус сонообут. Н. Лугинов
Кыһын кинилэр илиилэрэ-атахтара, истээх таҥас кэтэннэр, бэрэбинэ саҕа сонуур. Суорун Омоллоон
Хатыҥнар бэҕэһээҥҥилэринээҕэр өссө ордук сонообукка, баараҕадыйбыкка …… дылы буолан иһэллэр. А. Бэрияк
Тэллэгэр соломо сэлээппэлээх, соноон эрэр дьахтар уулуссаны ортотунан аа-дьуо хааман иһэр. Н. Габышев
2. Сөҥнүк иһиллэр буол (саҥаны этэргэ). Становиться басистым (о голосе)
Киһим адьас кыыһыран барда. Куолаһа соноон, күүһүрэн, бардьыгыныы быһыытыйда, тарбаҕын чочоҥноторо чаастатыйда. Софр. Данилов
Кинээс күөмэйэ соноон, үрдээн барда. М. Доҕордуурап
3. көсп., үрд. Улаат, сайын. Возрастать, развиваться, нарастать
Уйгу быйаҥ улааттын, Уруй-тускул соноотун. П. Ойуунускай
Дьоллоох таптал туругурдун, Дьоһун соргугут соноотун! Суорун Омоллоон
Өстөөх төттөрү охсуллан, Өрөгөй, соргу соноото. Күннүк Уурастыырап
Борбуйа сонуур көр борбуй
Уол оҕо үстэ өлө сыһа-сыһа тиллэн борбуйа сонуур, кыната кытаатар баҕайы. В. Иванов
Сааҕа сонуур көр саах. Сиртэн көстүбэккэ сылдьан, мин бэлэммэр сааҕа сонуу-сонуу дибдигириир буоллаҕына, хайа, сатаан да ыал буолан олоруохпут суох дии. А. Софронов. Утар. синньээ

билиҥҥиттэн

билиҥҥиттэн (Якутский → Якутский)

сыһ.
1. Бачча эрдэттэн, туох эмэ буолуохтаах кэмин иннинэ. Так рано, преждевременно, раньше времени
Кини эрин билиҥҥиттэн бу курдук саҥарыа-иҥэриэ диэбэтэҕэ. П. Ойуунускай
2. Бачча эдэриттэн. С такого раннего возраста
Дьэ, атаһым маладьыас киһи, билиҥҥиттэн борбуйун көтөхпүт. Н. Неустроев
Билиҥҥиттэн бардам майгылаах. Сиһин этэ ситтэҕинэ хайыай! И. Гоголев

борбуйдаа

борбуйдаа (Якутский → Якутский)

туохт.
1. Киһини эбэтэр тугу эмэ борбуйуттан ыл, хап. Хватать кого-л. за ноги сзади (напр., собаку)
Сорохторо баҕас тэлгэһэ иһигэр, хата, киһини ньаҥыйарга, борбуйдуурга эрэ бэртэр ини. Кэпсээннэр
2. көсп., үөхс. Киһини туохха эмэ утаран, буруйдаан саҥар. Нападать на кого-л. с придирками, руганью.

сулан-кэлэн

сулан-кэлэн (Якутский → Якутский)

туохт., кэпс. Эрэйгин-кыһалҕаҕын аһара айманан, иэйэн-куойан кэмсинэн кэпсээ. Сильно расстраиваться, плакаться, сетовать, жаловаться
«Томторук кумалаан уола Уйбаан Дууһа бэйэм аспар борбуйа соноон баран, түөспүн дьөлө анньан кэбистэ, бар дьон көрүҥ», — диэн түөһүн сыгынньахтанан көрдөрө-көрдөрө суланна-кэлэннэ. Эрилик Эристиин
«Эстибит-быстыбыт хара сордоох мин баарбын», — диэн сулана-кэлэнэ сылдьааччы. М. Доҕордуурап
[Дьоно] бары өлбүттэр. Гавриил суланна-кэлэннэ, Ытаата-соҥоото. А. Данилов

такалын

такалын (Якутский → Якутский)

такай диэнтэн атын
туһ. Ыраас ырыа үөрэҕэр Татыйыктан такалларым, Олох күүрээн күргүөмүгэр Уйус тыалтан уһулларым. С. Данилов
Сорсуннаах сонордьут кыраһа суругун ааҕары, тайҕа таабырыннарын таайары ийэтин уоһахтаах үүтүттэн иҥэриммитэ, борбуйун көтөҕүөҕүттэн аҕатыттан такаллыбыта. «ХС». Уоллаах кыыс бэрт номоҕон, кырдьаҕастарга кынчарыллыбат гына такаллыбыт, төрүт дьон оҕолоро буолаллар. П. Ламутский (тылб.)

бохтоо

бохтоо (Якутский → Якутский)

туохт., кэпс. Туохха эмэ кыайтаран мөлтөө, кыаххын ыллар (үксүн сэтэрээн этэргэ). Лишаться силы, мощи, будучи одоленным кем-чем-л. (часто с оттенком злорадства)
[Абааһы уола] Суон модун моонньо, Халыҥ ньыгыл борбуйа, Көмнөхтөөх күөх харыйа саҕа Ыар хара санаата бохтоото. Ньургун Боотур
Төлүтэ көтөн тахсар Төлөн хара буруолаах, Кыынньар уот түүтэх Кытыастар кыымнаах, Бохтообот модун күүстээх Борубуос көлө обургу …… Килэккий тимир ыллыкка Кирбиитээн түһэн истэ. Күннүк Уурастыырап

уй

уй (Якутский → Якутский)

I
туохт.
1. Туох эмэ ыарахан баттааһынын, күүһүн, дьайыытын ыарырҕаппакка, туох да буолбакка тулуктас. Выдержать, устоять под тяжестью чего-л.
Дьиэлэр үрдүлэрэ, күл ыараханын уйумуна, сиҥнибиттэр, хорҕойбут дьону хам баттаабыттар. Н. Якутскай
Киһини таба, сүүс киилэ ыйааһыннааҕын да иһин, кэбэҕэстик уйар. ПАК АаТХ
Күһүн муус үчүгэйдик тоҥмутун, киһини уйар буолбутун кэннэ улахан күөллэри муҥхалыыллара. ВПК СОо
2. көсп. Олоххо көрсөр ыарахаттары, моһоллору эрдээхтик тулуй, тулуурдаах буол. Стойко перенести, выдержать что-л. (напр., тяжёлое испытание судьбы)
Кэргэнэ, уруккута бастыҥ суоппар киһи, кэлин дьон хайҕалын уйбакка, арыгыга убаммыт диэбиттэрэ. В. Титов
[Хобороос:] Бу мин кырдьар үйэбэр Дорҕоонноох айан суолун тутустум! Биэс хотойбун сэриигэ былдьатар Баламат аһыыны эмиэ уйтум! И. Егоров
[Василий Васильевич] олох күчүмэҕэйдэрин, ыарахаттарын киһи сөҕүөн-бэркиһиэн курдук кэбэҕэстик тулуйара-уйара. МВВ
Борбуйгун уй (уйун, кыан, көтөх) көр борбуй
Борбуйдарын уйаат, ууга булкуһаннар, икки уол балык курдуктар. Амма Аччыгыйа
Саха борбуйун уйда да, тустубутунан барар идэтэ. «ХС»
Тэппини уйбат (истибэт, көрбөт) көр тэппи. [Арамаан] бэркэ сирдиргээн, киҥэ-наара холлон, тэппини уйбат буолан сылдьар. Амма Аччыгыйа
II
уй курдук истээх <буол, истэн> көр ис IV
Ийэлээх кыыс истиҥник кэпсэтэр доҕордоро арай ити уй курдук истээх, кып-кылгас атахтаах бээгэй ынах. И. Гоголев
[Интэринээт оҕолоро] уй курдук истэнэн, сирэйдэрэ дыгдаччы иһэн, үксүн сыта мээрик буолтара. Күндэ
Уй курдук истээх сыгынньах оҕолор оһох кэнниттэн быгыаластылар. М. Доҕордуурап; уй түс — санааҥ улаханнык түһэн самныбыт дьүһүннэн, сүрүҥ тостубукка дылы буол. Быть, находиться в подавленном, угнетённом состоянии
Кэлин [эбэм] оронуттан турбакка сытара элбээн, күн-түүн улам уй түһэн испитэ. Н. Лугинов
Охоноон туох да үтүө тахсыа суоҕун көрөн уй түстэ. «ХС»
Сергей уота-күөһэ суох имик-самык сүөдэҥниир. Эдэр киһи итинник уй түһэ сылдьара көрүөххэ сүөргү. «ХС»
ср. др.-тюрк. у ‘выносить, выдерживать; мочь, быть в состоянии’, фин. вой ‘мочь’