сущ
боруоҥка

ж. 1. (для жидкостей) боруоҥка; 2. (от взрыва снаряда) боруоҥка, хаспах.

көр кимистигэстээх
[Кыһыл тэллэй сэлээппэтин] ортотугар кыра боруоҥканы маарынныыр чөҥөрүйэн киирбит кимистэҕэстээх. УГС ССКОТ

даҕ., бот. Тыл курдук быһыылаах, тылга майгынныыр. ☉ Похожий на язык (по форме)
Уустук сибэккилээх үүнээйилэр сибэккилэрэ тыллыҥы, туруупкатыҥы уонна боруоҥкатыҥы буолаллар. КВА Б

тыктар диэнтэн хай
аата. Эрэнгиэн сардаҥатынан тыктарыы эмиэ итэҕэстэрдээх. А. Фёдоров
А. Кулаковскай саха литературатыгар миэстэтэ, оруола, суолтата аан бастаан ленинскэй тыктарыы (отражение) түөрүйэтигэр олоҕуран быһаарыллыбыта. АЕЕ ӨӨ
Мантия көҥдөйүн уунан толоруу уонна боруоҥканан ууну тыктарыы быыстала суох хатыланар буолан, кальмар чааска биэс уон килэмиэтири устуон сөп. ББЕ З

алдьан диэнтэн хай
аата. Боруоҥҥа чугаһаан кээлтэрэ: Боруоҥка ииннэрэ, буускалар, Свастика бэлиэлээх тааҥкалар, Умайбыт, күл буолбут селолар. «Урусхал, алдьаныы барыта». Күннүк Уурастыырап
Оҕолор саас хаар алдьаныытыгар уонна сайын аччыктыыр эрэ кыһайдаҕына дьиэлэригэр кэлэллэрэ. Дьүөгэ Ааныстыырап
Билигин Биһиги Алдьаныыбытын ааҕан Абырахтыырга чуоҕуһабыт. С. Васильев
◊ Аат-суол алдьаныыта көр аат суол
Ис-иһигэр киирдэххэ аат-суол алдьаныыта да үйэ-саас тухары буолбат эбээт. С. Курилов (тылб.)
Санаа алдьаныыта көр санаа. Бал буолуоҕуттан ыла санаа алдьаныытыгар ылларбытын күүһэ баарынан кыатана сатыыр этэ. Л. Толстой (тылб.)
Эт-хаан алдьаныыта көр эт-хаан. [Манчаары — Бакыыһа кинээскэ:] Эт-хаан алдьаныытын биллиҥ дуо? Көр, биһиги эмиэ ити курдук эт-хаан алдьаммыт абатыттанкыһыытыттан бу айылаах буола сылдьабыт. Эрилик Эристиин

I
аат. Куурусса уонна мас көтөрүн куолайыгар ыйыстыбыт аһылыга тохтоон ааһар хабах курдук култаҕара. ☉ Зоб
Ахпа-дьахпа курдук Аҥал-саҥал айаҕын Атан биэрдэҕинэ, Куолайын төрдүгэр, Куолаҕын иһигэр Топ гына түһэрэн …… биэрэллэр. П. Ойуунускай. Оҥоло куолаҕар алта уон-сэттэ уон устуука сиэмэни хаалаан баран сиргэ түһэр, ол сиэмэлэрин уон иккилии-уон биэстии устууканан көппөх анныгар кистэтэлиир. Я. Семенов
II
Бытыылка айаҕа. ☉ Горлышко (бутылки)
Хоонньуттан иһит аҥаара арыгыны хостоон куолаҕыттан ыйырбахтаата. И. Гоголев
Толору уулаах бытыылканы уу анныгар түҥнэри тутуллар уонна гаас бырдьыгыныыр сиригэр бытыылка куолаҕар боруоҥканы уган, бытыылка иһинээҕи уу сороҕун гааһынан ыктаран таһаарар. ДНА СХБКК

аат.
1. Ис өттө эмэхсийэн тохтон, бүтэйдии уһуллан хаалбыт хатыҥ туоһа. ☉ Оставшийся от прогнившей березы полый цилиндр бересты. Хатыҥ көҥкөлөйө
2. кэпс. Туох эмэ көҥдөйө. ☉ Полость, полое пространство, пустота в чем-л. (напр., дупло, пещера)
Туруук таас тэллэҕэр хоспох иһин саҕа киэҥ көҥкөлөй баар эбит. И. Гоголев
Тыһы носорог-чыычаах сымыыт баттыыр бириэмэтигэр атыыра мас көҥкөлөйүгэр бүөлээн кэбиһэр. ДьДьДь
Сир аннынааҕы көҥкөлөйгө киирэн кэллибит. А. Беляев (тылб.)
3. эргэр. Кыараҕас айахтаах иһиккэ убаҕас аһы (үксүн кымыһы) кутарга туттуллар көҥдөй мас моой, боруоҥка. ☉ Воронка кумысного меха (деревянная труба, вставляемая в отверстие шейки кумысного меха)
Мин оҕуруонан, көмүһүнэн симээбит-таҥаабыт таҥаспынсаппын көрө-көрөлөр, баҕар, кэнэҕэски ыччаттар кэрэтин бэркиһиэхтэрэ, мин оҥорбут-туппут, ойуулаабыт-бичиктээбит чороон айахпын, …… сиэллээх эбир-маҥан хамыйахпын, күөгүлээх көҥкөлөйбүн көрө-көрөлөр күндүтүк саныахтара. Суорун Омоллоон
4. түөлбэ. Хабарҕа. ☉ Верхняя часть горла.
5. муус. Саха национальнай музыкальнай инструмена: хайаҕастардаах, уҥуохтан эбэтэр мастан оҥоһуллубут үрэн оонньуур тэрил. ☉ Старинный якутский музыкальный духовой инструмент, сделанный из кости или дерева в виде трубки с отверстиями
Биир уҥуох көҥкөлөйү археолог А.П. Окладников көмүүттэн булан турар. Ол куба сототуттан оҥоһуллубут хас да хайаҕастаах тэрил эбит. «ХС»
Сааскы ыһыах саҕаланна: этигэн хомус имэҥирэр, Көҥкөлөй лүҥсүйэр. «ХС»
6. муус. Хомус тардар ньыма: куолай, бэлэс эркинин кытаатыннара тутан -н, -ҥ, -м дорҕооннору этэн үөскэтиллэр тыас. ☉ Прием игры на хомусе: звук, образуемый в результате подъема мягкого неба при артикуляции звуков -н, -ҥ, -м и остановки дыхания, напряжения стенок глотки, гортани.

аат.
1. Чаҕылхай өҥнөөх ууһуур уорганнаах от. ☉ Цветок (травянистое растение целиком)
Кулуумбаҕа араас кыһыл, күөх өҥнөөх сибэккилэр долгуһа тураллара. Амма Аччыгыйа
Көрбөккүөн, бу тоҥ буору тобулу үүнэн тахсыбыт самаан сайын сааскы илдьитин — ньургуһун сибэккини. П. Филиппов
Сибэккиттэн сибэккигэ, Сэбирдэх курдук тэлибирээн, Үрүҥ үрүмэччи Үөһэ-аллара тырыбыныыр. С. Васильев
△ Үүнээйи бастаан чопчу курдук бүтэй, онтон ситтэҕинэ аһыллан тэрэйэр ууһуур уоргана: таһынан от күөҕэ чааскы сэбирдэхтэрдээх, ол иһинэн чаҕылхай кэрэ өҥнөөх эминньэхтэрдээх хоруоналаах, хоруонатын иһигэр соҕооччуктаах уонна тычыыҥкалардаах. ☉ Цветок (орган размножения растения). Хортуоппуй сибэккитэ. Оҕурсу сибэккитэ
□ Дуня сирэйэ дөлүһүөн сибэккитинии нарыннык тэтэрбит. А. Фёдоров
Үөтү (иирэни) уонна сиһиги көр. Үөккэ эн үрүҥ көмүстүҥү, оттон сиһиккэ хараҥатыҥы бороҥ ытарҕалары көрөҕүн. Ити үөт уонна сиһик сибэккилэрэ. КЗА АҮө
Сибэккитэ толору сиппит донник от мүөттээх сытыттан мэйии эргийэрэ. Ч. Айтматов (тылб.)
2. көсп. Олох киэргэлин курдук көстөр саҥа үүнэн эрэр ыччат. ☉ Молодёжь как украшение, как цветы жизни. Оҕолор — олох кэрэ сибэккилэрэ
□ Учуутал кылааска киирэр… Кэчигирээн олороллор Олох тыыннаах сибэккилэрэ Быыкайкаан оҕолор. И. Гоголев. Сайаҕас, дьэллэм Саҥа чэчирдэр үүннүлэр: Самаан сайыным сибэккилэрэ — Саҥа кэм үүнэр сүһүөхтэрэ. С. Данилов
[Кыыс] Дьоллоох сэбиэт дойдутун Үүнэр сибэккитэ этэ. Дьоһун олох соргутун, Үтүө көҥүлү билбитэ. Күннүк Уурастыырап
△ поэт. Таптыыр кыыһы тупсаран этии. ☉ Любимая девушка, цветочек, цветок
Сиккиэр тыалым, сибэкким, Ыллыыр-туойар биэбэйим, Эн эрэ эрэлигим, Эн кэрэ сэгэртэйим. Эллэй
Тапталлаах сибэкким, эн миигин Талбааран турдаҕа диэхтээмэ, Ыл аҕал, түөспэр уур илиигин, Эдэр уол этэрин истээхтээ. П. Тулааһынап
◊ Аҥаардам сибэкки бот. — аҥаардастыы соҕооччуктаах эбэтэр аҥаардастыы тычыыҥкалаах эрэ сибэкки. ☉ Цветок, имеющий или только пестик, или только тычинки, однополый цветок. Атыыр сибэкки бот. — наар тычыыҥкалардаах эрэ сибэкки. ☉ Цветок, имеющий только тычинки, мужской цветок. Баархат сибэкки — араҕас уонна кыһыллыҥы араҕас сибэккилээх киэргэл от. ☉ Травянистое декоративное растение с жёлтыми и красновато-жёлтыми цветками, бархатцы. Боруоҥкалыы сибэкки бот. — боруоҥкаҕа майгынныыр быһыылаах сибэккилээх от. ☉ Травянистое растение с цветками, напоминающими по форме воронку, ворончатый цветок. Дэгиттэр сибэкки бот. — соҕооччуктаах да, тычыыҥкалардаах да сибэкки. ☉ Обоеполый цветок. Күн сибэкки — чаҕылхай араҕас уонна кыһыл өҥнөөх сибэккилээх от. ☉ Травянистое растение с ярко-жёлтыми и красными цветками, адонис. Кэлтэгэр сибэкки бот. — сибэкки биир көрүҥэ. ☉ Один из видов цветка, цветковых трав: цветок язычковый. Сүүтүк сибэкки — сүүтүккэ майгынныыр сибэккилээх эмтээх от. ☉ Травянистое лекарственное растение с цветками, напоминающими по форме напёрсток, наперстянка. Тыһы сибэкки бот. — наар соҕооччуктаах эрэ сибэкки. ☉ Цветок, имеющий только пестик, женский цветок.
русск. форма цветки