брызгать(ся); уу бырдаҥалаата вода брызжет.

1) плескать, брызгать; ууну чалбааттаа = плескать воду; 2) перен. пировать (обычно с употреблением большого количества жирной пищи).

несов. 1. чем. ыһыахтан, ыһыахтаа; 2. (брызгать друг на друга) ыһыахтас, ыһыс, ибиирис; брызгаться водой уунан ыһыахтас, уунан ыһыс.

многокр. от тык= 1) пощёлкивать; тарбаххынан тыгыалаа = пощёлкать пальцами; 2) ужалить (несколько раз); 3) бить, брызгать струйкой (во многих местах).

брызгать; моросить (о дожде); өтүүктээри таҥаһы уунан ибиирдэ она спрыснула водой одежду, собираясь гладить; самыыр ибиирэр моросит дождь.

сов. 1. кого-что (покрыть брызгами) саба ибиир, дэлби бырдаҥалат; 2. (начать брызгать) ибиирэн бар, ибиир; забрызгал дождь самыыр ибиирэн барда.

1) разбрасывать, раскидывать; рассеивать; оту ыс = раскидать сено; оонньууру ыс = разбросать игрушки; 2) сеять; сажать; бурдукта ыс = посеять хлеб; хортуоппуйда ыс = посадить картофель; 3) брызгать; опрыскивать; уунан ыс= брызгать водой; 4) перен. срывать, нарушать; мунньаҕы ыс = сорвать собрание; демонстрацияны ыс = разогнать демонстрацию; оонньууну ыс= сорвать представление # ыһыах ыс = устроить кумысный ысыах .

несов. 1. чалымнаа, чаллырҕаа; волны плещут о берег долгун биэрэккэ ох- суллан чалымныыр; 2. (брызгать) ыһыахтаа; дети плескали друг на друга оҕолор бэйэ-бэйэлэрин уунан ыһыахтаспыттара; 3. что (проливать) тоҕо дьалкыт; плескать на пол сиргэ тоҕо дьалкыт; 4. перен. (реять) тэлибирээ; паруса плещут баарыстар тэлибириил-лэр.

туохт.
1. Бытархай таммахтарынан таммалаа, түс (ардах туһунан). ☉ Моросить (о мелком дожде)
Самыыр ибиирдэ.Лоскуй былыт халыйан тахсан сылаас самыырынан ибиирэн ааспытыттан от-мас күөҕэ ордук чэлгийбиккэ дылы буолбут. Амма Аччыгыйа
Үчүгэйкээн самыыр ибиирэригэр Үөрэммин тоһуйдум иһиппин. Күннүк Уурастыырап
Кэлэн истэхпитинэ быстах былыт ибиирэн, таҥаспытын илитэн, тоҥон бардыбыт. Н. Габышев. Тэҥн. ибиирдээ
2. Уу бытархай таммахтарынан ыс. ☉ Брызгать, обрызгивать, опрыскивать
Өтүүктээри таҥаһын уунан ибиирдэ. Икки-үс таммаҕы Ибиирдэргин эрэ ойон туруоҕум. П. Ойуунускай
Фонтаммыт ибиирэр таммаҕа чуумпу түүн ньууругар чоккуруур. А. Абаҕыыныскай
3. көсп. Дэлэччи ыс. ☉ Обливать, поливать чем-л. обильно
Ириэнэх илгэнэн ибиирэр. С. Зверев
Ыт Халчаак киэҥ Сибиир үрдүгэр Бүтүннүү хаанынан ибиирбит. Эрилик Эристиин
Күн уота улуу куруҥу саба ибиирэ турар. Күндэ
◊ Сиэллээх ибиир хамыйах көр хамыйах
Алгыыр киһи сиэллээх ибиир хамыйаҕы ылар. Саха нар. ыр. II
ср. тюрк. сэп 'сыпать, сеять, брызгать'

туохт.
1. Төбөҕүн икки өттүгэр хамсатан дьигиһит. ☉ Мотать, трясти головой (часто в знак неодобрения или отрицания чего-л.)
Эдэр нуучча чачархай куударатын өрө анньынна, хантас гынан илгистэн кэбистэ уонна көхсүнэн уокка олоруна оҕуста. Амма Аччыгыйа
Маадьаҕар атахтаах, салҕатыттан төбөтүн илгистэ-илгистэ килэччи көрбүт киһи саҥарда. Эрилик Эристиин
Бэл харсыылаах оҕустардыын сылаарҕаан, дьулайан, илгистэн кэбиһэ-кэбиһэлэр, кэннилэринэн тэйсэ сылдьаллар. Н. Заболоцкай
2. Бүтүн бэйэҕинэн дьигиһийэн илгэн кэбис, киэр бырах (бэйэҕэр сылдьар тугу эмэ). ☉ Сбрасывать, отшвыривать с себя что-л., сотрясаясь, содрогаясь всем телом
[Ат барахсан] уҥуоргу өттүгэр [үрэҕи] таҕыста да, дьигиһийэн илгистэн кээспититтэн уута уҥуоргу биэрэккэ тиийэ ыһылынна. П. Ойуунускай
Тайах оҕото биэрэккэ тахсан уутун илгистэр, ол-бу диэки көрбөхтүүр. Н. Заболоцкай
[Ыт сиртэн] ойон тураат, буорун-сыыһын тэбэнэн, илгистэн дьигиһийбэхтээтэ. И. Федосеев
3. Илибирээ, тэлибирээ, дьигиһий (үүнээйи туһунан - үксүгэр поэз.). ☉ Дрожать, трепетать, колыхаться (о растениях - преим. в поэз.)
Чуҥкунуу иһиирэн, чуумпу түстэ Манна, дьол төрөөбүт түөлбэтигэр, Чинара сэбирдэҕэ илгистэр. Л. Попов
Элиэнэ көҕөрбүт талаҕа Сөҕөрдүү сүр күүскэ илгистэр, Хааннааҕы булбатах буулдьаҕа Кэлэйэн киистэтин чэлгитэр. Эрилик Эристиин
Солко кур субуллар, суугуна диэбитим Имиллэр сэбирдэх илгистэр эбит дуу. П. Тулааһынап
♦ Баһын (төбөтүн) быһа илгистэр көр бас II
«Суох, биһиги киэһэ барыахпыт», - Петя төбөтүн быһа илгистэр. Н. Лугинов
Биирдэ «хамыһаар ойоҕо», тоһуйбут иһиттэрин көрө тахсан баран, саҥарбат буолуор диэри сөхпүтэ, төбөтүн быһа илгистибитэ. Дьүөгэ Ааныстыырап
Отчуттар кунантан төбөтүн, түөрт атаҕын, тириитин эрэ хаалларбыттар. Кулуба ону истэн баран баһын быһа илгиһиннэ. «ХС». Кутаа уотунан илгистэр кэпс. - уот сиэн эрэрин курдук күлүбүрэччи харса суох саҥарар, кутар-симэр, үөҕэр-этэр. ☉ Будучи сильно раздраженным, разразиться сердитой, гневной тирадой (букв. трястись, метая вокруг искры пламени). Эмээхсин икки модороон харытын ньыппарыммытынан, кутаа уотунан илгистибитинэн барда. Кутаа уотунан илгиһин - уотунан, төлөнүнэн, туох эмэ суостааҕынан уһуур, төлө биэр. ☉ Пылать, обдавать жаром, огнем, пламенем, изрыгать пламя
[«Катюша»] Саҥа позицияҕа тиийэн эмиэ хабырынар, эмиэ кутаа уотунан илгистэр. ПДА СС
Кыһыл төлөнүнэн илгиһин - кутаа уотунан илгиһин диэн курдук. Суостаах тааҥкалар …… кыһыл төлөнүнэн илгистэллэр. С. Никифоров
Аҕыйахта уунаҥнаатын кытта кыра ырааһыйа ортотугар кыһыл төлөнүнэн илгистэ турар кыракый ампаар көһүннэ. «ХС». Хаанынан илгиһин - быыстала суох хаанынан уһун, хаанынан ыһыахтан. ☉ Истекать, брызгать, орошать кровью, иметь большое кровотечение
Оо! Хара ыт, баайдар кутуу чэйдэригэр, хамса табаахтарыгар атыыламмыт дьон баар буоланнар, баҕалаах хааҥҥынан илгистэн эрэр баҕайы, тугу эппэт буолуоҥуй?! Эрилик Эристиин
Бары хаанынан илгистэ турар аты тула үмүөрүстүлэр. П. Филиппов
Суох, хара санаалаах, суох, дьиккэр, Москва палаһын илиитигэр Мэлдьэһэ, хаанынан илгистэ, Иҥиирин тартаран сөрүөстэ, Эн экчи кэмсинэн кырыаҕыҥ. А. Пушкин (тылб.)
◊ Кыыһыран илгиһин - айдааран, силбиэтэнэн, күүскэ хамсанан-имсэнэн кыыһыр. ☉ Громко и резко выражать свой гнев, возмущение чем-л., разъяриться. Киһибит эмискэ кыыһыран илгистэн турда