даҕ. Күүстээх эҥсиллэр тыастаах (хол., долгун). ☉ Клокочущий, бурливый (напр., о волнах)
Аҕал, муора, күүстэ-уохта Мин ырыам таласта, дьулуста Эн баргыардаах бардам долгуҥҥар Күөн көрсөн хайалыын тустар Көҥүл буурҕаҕар, күүс омуҥҥар. Л. Попов

1. аат.
2. Оргуйар уу курдук ытыллан өрө үллэн тахсыы, улахан дьалхаан, бурулҕан (үксүгэр уу ньуурун этэргэ). ☉ Бурление (воды); водоворот (на поверхности воды)
   Долгун дэбилгэнэ. 1941 сыл сааһыгар үлэхамнас, Суола үрэҕин дэбилгэнин курдук, өрө күүрбүт. С. Федотов
   Дьон, киһи силиитигэр киирэр тымныы ууну харса суох кэһэ сылдьан, хараабыл түгэҕиттэн өрө бирилиир дэбилгэни тохтото сатыыллар. А. Данилов
3. көсп. Сэргэхсийии, күүһүрүү, тэтимирии. ☉ Прилив, подъем сил и энергии, оживление
   [Өлүөнэ Муустаах муораҕа] Ол дойдуттан Туҥуй ыһыаҕын Тунаҕыттан тутуһан, Дэлэй ыһыаҕын Дэбилгэниттэн тииһинэн Илдьэ киирдим көрдүк. Өксөкүлээх Өлөксөй
   Хаһан да сүтэримэ Санааҥ бардам дэбилгэнин. С. Данилов
   Оҕонньор туран тыыллаҥнаат, эмиэ муоратын диэки хаамта, аатырар Сочи күнүскү дэбилгэнэ уоскуйан эрэрэ. «ХС»
4. даҕ. суолт.
5. Дохсун сүүрүктээх, үлүскэннээх, ытылҕаннаах (уу ньуурун этэргэ). ☉ Бурливый, с сильным течением (о реке, ручье)
   Үс үөстээх, үллэр дэбилгэн уулаах Өлүөнэ өрүс, уҥуоргута биллибэт холорук ытыйбытын курдук төттөрү-таары чөмөрүйэ бурулуйбут. П. Ойуунускай
   Муора дэбилгэн баалын Баһыйар дуолан күүспүт, Өлгөм быйаҥы кэскиллии Сири-дойдуну симээтэ. А. Бэрияк
   Лена дэбилгэн уута итиччэ [былырыыҥҥы курдук] бырда быстыбытын кырдьаҕастар да өйдөөбөтөхтөрө буолуо. «ХС»
6. көсп. Үгүс барыылаах-кэлиилээх, дьалхааннаах, тэтимнээх. ☉ Оживленный, ускоренный, с высоким темпом
   Үгүс дэбилгэн куораттар Сир үрдүгэр үүннүлэр, Уонунан хаадыат хааннаахтар, Космоска көттүлэр. С. Данилов
   Ол кэнниттэн саҥа сайдыы, саҥа олох дэбилгэн долгунун кытааппыт, баараҕадыйбыт этинэн-хаанынан көрсүбүт кырдьаҕас көлүөнэ киһи олоҕо. В. Яковлев

учащ.-длит. 1) бурлить, клокотать; уу холлугураан сүүрэр вода течёт бурливо (по узкому руслу); 2) перен. громко и много болтать. холлугурас= совм. -взаимн. от холлугураа=. холлугурат = побуд. от холлугураа=. холо уст. высота, на уровне которой настораживается самострел (в зависимости от предполагаемой добычи); куобах холото насторожка на зайца; эһэ холото насторожка на медведя # суор холото мера, равная высоте кулака до кончика вытянутого большого пальца.

1. аат., кэпс.
2. Туох эмэ киһи тугу да кыайан көрбөтүн эбэтэр сатаан сылдьыбатын курдук өрө ытыллыыта, өрүкүйүүтэ, ытылҕана. ☉ Взвихрение или сильный наплыв, движение какой-л. массы (напр., пыли, тумана, воды и т. п.), мешающие человеку видеть окружающее или совершать какие-л. действия
   Буурҕа хаары көтүтэн күдээритэр будулҕанын ортотугар биир киһи …… кинилэргэ кэлэн иһэр. Н. Якутскай
   Будулҕан бөҕө буолан кэллэ, Буордаах хаар тигинии типтэ. С. Васильев
   Түүҥҥү будулҕан өрүкүйэн Куорат барыгын үллүйэр, Кини үлэтиттэн дьэ кэлэр Чуҥкуйан турар дьиэтигэр. И. Чаҕылҕан
   Оччоҕо, күүстээх сүүрүктээх үрэх будулҕаныгар түбэһэн баран, икки биэрэктэн биирдэригэр тиксиэхтээххин. Суорун Омоллоон
3. Киһи өйүн-төйүн кыайан булуммат ытылҕана, аймалҕана, быһылаана. ☉ Большая суматоха, неразбериха, в которой человеку трудно разобраться
   Дьоннор охсуһуу будулҕаныгар төһө бириэмэ ааспытын олох да умнан кэбистилэр. С. Никифоров
   Дьоннор будулҕаннарыгар буолан кини тылын үгүстэрэ өйдөөн да истибэтэхтэрэ. Д. Таас
   Ити курдук, Тайҕа эбэ хотуҥҥа сүүрбэ үс сылы быһа олох хара будулҕаныгар ытылла сылдьан, эдэр сааспын бараан эрдэхпинэ, ыраахтааҕы уһуллубута. Эрилик Эристиин
4. даҕ. суолт.
5. Киһи тугу да кыайан көрбөтүн эбэтэр сатаан сылдьыбатын курдук өрө ытыллар, өрүкүйэр; ытылҕаннаах (хол., силлиэни, туманы, сүүрүгү этэргэ). ☉ Густой и кружащийся вихрем или бурливый, кипучий (о вихре, тумане, течении и т. п.). Будулҕан туман. Будулҕан буурҕа. Будулҕан буруо. Будулҕан долгун. Будулҕан сүүрүк
   □ Үс ыйы мэлдьи туман быыһыгар кирийэн турбут куорат, бүгүн аан маҥнай будулҕан бүрэдэһинин хастыы анньан, бэйэтин толору киэбин-таһаатын …… тэниччи тардан кэбистэ. В. Яковлев
   Будулҕан буруо ортотуттан фашистар, бу барыс гына түһээт, мэлис гыналлар — буору уобаллар. С. Никифоров
   Инньэ диэт күөллэри күөннэрин күллэрдэ, Өрүскэ үлүскэн сүүрүгү мөхтөрдө, Муораҕа будулҕан долгуну туруорда, Байҕалга баргыһар бааллары хамсатта! П. Тобуруокап
   △ Өрүкүйэр силлиэлээх, туманнаах. ☉ С бушующей бурей, туманами (напр., о море, океане, сильных морозах и т. п.)
   Кини бэйэлээх [Ый төрөөбүт ытык хайатын] Будулҕан дьыбарын Буркунугар булкуллан, Эрэһэтигэр эриллэн Иитиллибит эбит! С. Зверев
   Туманнаах будулҕан тымныылаах Дьокуускай куораттан турбутум,— Сырыыттан, үлэттэн сылайан, Сынньана Кавказтаан иһэбин. Күннүк Уурастыырап
   Буурҕа-тыал, хаһыыра ытаа, бар Бу тымныы будулҕан киэһэҕэ. С. Тарасов
6. Киһи өйүн-төйүн кыайан булуммат ытылҕаннаах, быһылааннаах. ☉ Полный большой неразберихи, бедствий, перипетий (напр., о временах войны)
   Уот будулҕан дьыллартан Мин баар курдукпун, Фашизмы самнарбыт өрөгөйдөөх күммүтүгэр Мин Кыайыы былааҕын рейхстаг үрдүгэр Күөрэтэн күндээрдэ анньыспыт курдукпун. М. Ефимов