Якутские буквы:

Якутский → Якутский

бурууһаа

туохт., эргэр. Туох эмэ буруй, алҕас иһин дьаныһан туран накаастаа, өһөө, ситис (хол., айыылар, таҥаралар о. д. а. тустарынан). Неотступно преследовать, наказывать (карать), мстить за какие-л. грехи, вину, проступок (напр., о верхних божествах)
[Сахалар] сор тигистэҕинэ, таҥара айыыларын иһин бурууһаабытыгар уураллар. УАЯ А
Бу соҕотох түүн икки мөһөөҕү сүүйтэрэн кэбиһэр туох үлүгэрэй... Бу хаарты маатыска туох туһугар бурууһаатаҕай?! — дии саныы истэ Көстөкүүн. Күндэ
Кинилэри [айыылаахтары] Дьөһөгөй Айыыта бурууһаабыта тоҕо эрэ биллибэт ээ. И. Никифоров
[Омоҕой] ол [Эллэйдээххэ] киирэн иһэн, аантан тайаммытатайаммытынан, туттубута-туттубутунан сонно, айыытыгар үөһээҥҥи Үрүҥ Аар Айыы тойон бурууһаан, дьылҕалатан өлөр. Саха сэһ. I. Тэҥн. буулаа


Еще переводы:

ытыгылаа

ытыгылаа (Якутский → Якутский)

  1. ытыктаа диэн курдук. Сэргэй Батурины хас көрдөҕүн, иһиттэҕин ахсын ытыгылыы, сөбүлүү саныыра улам улаатан иһэргэ дылы. В. Яковлев
    Дьол туһугар ньургуннук охсуспут улуу дьоннорун албан ааттарын ытыгылаан, киһи аймах бэрт элбэх бырааһынньыктары тэрийбитэ. ЧМА СТС СЭ
    Хас биирдии түөлбэ хайаан да харыстыыр, сүгүрүйэр кэрэ миэстэлээх, ытыгылыыр эбэлээх буолар. ПНИ ЭД
  2. эргэр., харыс т. Өлбүт сүөһүнү, кыылы, көтөрү сиэри-туому тутуһан харай. Хоронить скот, животное, птицу, соблюдая все обряды
    «Ытык көтөрү ытыгылаатым, билигин баҕас бурууһаабат ини», — илин диэки хайыһаат, эмиэ кириэс охсунна. И. Гоголев
    Кырдьаҕас ытын таах ыттар тутан кэбиһиэхтэрэ, ол кэриэтэ бэйэтэ ытыгылаабыта көнө. Улдьаа Харалы
    Бастыҥ ат сэриигэ, оһолго өллөҕүнэ ытыгылаан араҥастыыллара, холболууллара. БСИ ЛНКИСО-1994
буулаа

буулаа (Якутский → Якутский)

туохт.
1. Туох эмэ буруйу, айыыны оҥоруу иһин эккирэтэн туран өһүөннээ (хол., ийэ кыыл, абааһы, иччи тустарынан). Неотступно следовать, мстить за какие-л. проступки, грехи (напр., о тотемах, злых духах и т. п.)
Былыр ити таҥарабыт диир көтөрдөрүн — хотойу, кубаны, суору өлөрдөхтөрүнэ, улаханнык буулуур үһү. Ыарыы буолан өлөҕүн. Ол иһин өлөрбөттөр. Багдарыын Сүлбэ
Чугас олорор ичээн эмээхсини аҕалан мэнэриттэрбиттэрэ, Боппууда балта буулаабыт диэн нэһиилэ уоскуйан дьиэлээбитэ. Болот Боотур
Кинилэри ханнык эрэ атыҥырас абааһы буулаабыт диэн кэпсииллэрэ. Бука, эстэргэ-быстарга булбут үөдэн буолуо. И. Федосеев. Тэҥн. бурууһаа
2. Сиэри, тэпсээри арахпакка кэлэ тур (сүөһү, кыыл туһунан); сүөһүнү тарт (сиэмэх кыыллар тустарынан). Постоянно приходить и травить (о животных); разодрать, раздирать скот (о хищниках)
«Дьэ кырыыстаах хара буор сүөһүтэ буулаан алдьатан эрэр», — диэн баран, оҕус диэки көрөн кэбистэ. А. Софронов
Иэдээн буолла, Көстөкүүн, булбатах кыыл буулаата, бөлүүн аппын тардан барда... Биир туора быраҕар бүлтэһи да хаалларбата. Л. Попов
Тоҕо эрэ мин чүөмпэбэр балык хаппат. Сордоҥ буулаан сытар быһыылаах. И. Федосеев
3. Тохтообокко уһун кэмҥэ салҕанан бар (хол., ыарыы туһунан). Не проходить, не прекращаться длительное время (напр., о болезни)
Кыыспыт бүгүн бэргээн оронтон турбата. Туох ааттаах буулаата буолла. А. Софронов
Табалары ыыраахсыт буулаан сордотолоото. «ХС»
«Хабарҕа сэллигэ диэн ыарыы буулаан сытыарар», — диэн Өндүрэй хардырҕаабыта. Н. Якутскай
4. Кими эмэ ааспакка-арахпакка батыһа сырыт, эккирэт, сойуолаа; күөмчүлээ, атаҕастаа, сабыта түс. Постоянно беспокоить кого-л., досаждать кому-л.; притеснять, угнетать, нападать
«Оччоҕо эрэ үлэһит дьыалата табыллар», — диэн, атын амырыын «тооппоордор» буулаан кэллэхтэринэ, тоноһор киһи буолуо. Амма Аччыгыйа
Өлүүнэн тыынааччы өстөөҕү ирдиибит, Өр кэмҥэ буулаабыт өһүөнүн иэстиибит. А. Абаҕыыныскай
Буулаа диэн ким эмэ арахпатыттан саҥарааччы абатыйдаҕына, ону абааһы көрдөҕүнэ этэр. «ХС». Тэҥн. адаҕый

кэрэх

кэрэх (Якутский → Якутский)

I
эргэр.
1. Итэҕэл быһыытынан, улахан абааһы бурууһаатаҕына дьалбыйарга анаан ураты түүлээх-өҥнөөх сүөһүнэн толук биэрии (хол., чоккуруос харахтаах маҥаас сылгыны, күөх эбириэн ынах сүөһүнү). Языческая кровавая жертва скотом особой масти, приносимая шаманом для умилостивления гнева верхних или нижних злых духов
Түөрэҥэй ойуун күөх эбириэн борооскуну кэрэх тутунна. Күндэ
Кэрэххэ анаммыт биэ баайыллыбыта үһүс хонуга туолуута Харатаайаптаах дьиэлэригэр үс ойуун кэллэ. Н. Якутскай
Уоһах кугас сылгыны кэрэх туттан ыйаабыт. С. Зверев
Мэлдьэннээх Тумустаах, чоккуруос харахтаах, сэттэ сиринэн биллэҕэ кытарымтыйбыт кыталык элэмэс сылгыны булан, өлөрөн кэрэхтэ ыйааҥ. Р. Кулаковскай
Кэрэххэ туттулларга анаммыт сүөһү. Скотина, предназначенная для жертвы духам, жертвенное животное
Кэрэххэ дылы арбаама (өс ном.). Улахан олгуйдарга кэрэх биэ этин буһаран лыксыталлар. Н. Якутскай
2. Кэрэххэ ыйыырга анаммыт сүөһү тириитэ. Шкура жертвенного животного
Кэрэх ыйаа.  Итиннэ кэрэх тириитэ буолан турарга кэлбэтэҕиҥ — суут сирэйин көрө, сууттана кэлбитиҥ. П. Ойуунускай
3. Кэрэххэ туттуллубут сүөһү тириитэ бастары, туйахтары, кутуруктары бииргэ сүлэн ыйаммыт маһа. Дерево, на которое вешали шкуру жертвенного животного, снятую вместе с головой, копытами и хвостом
— Ону [тиити] эн кэрдэн биэриэҥ дуо? — Тыый, кэбис, доҕор, ол кэрэҕи дуо? Амма Аччыгыйа
Ол кэрэхтэри аннынан өтөх диэки ааһан эрдэхпинэ, дүҥүр тыаһа өрө бирилии түстэ. В. Чиряев
Былыр ойууннар «абааһыны үүрэн-түрүйэн» кыыраннар бэлэх биэрбит мастара кэрэх диэн ааттанара. ПИС КК
<Икки, сэттэ> кэрэх этиттэн маппыт — туохха да тиксибэт, барытыттан матар табыллымтыата суох киһи туһунан. О крайне невезучем, неудачливом человеке (букв. он обделен мясом от (двух, семи) жертвенных животных). Кэрэх аһын курдук тут — олус хорҕомноон, ыскайдаан, матайдаан тутун (хол., аһы-үөлү: кэрэх этин сонно тута аһаан-сиэн кэбиһиллэриттэн таһааран этии). Безрассудно, расточительно тратить (продукты питания; букв. тратить как жертвенную пищу — мясо жертвенного животного следовало расходовать быстро, тут же). Кэрэх биэрээри (сиэри, ыйаары) гынаҕын дуо? — туох наадалаах (сыһыаннаах) буолан туоһуластыҥ? (кыбыстыылаах суолу баламаттык ыйытар киһини чаҕытаары этии). букв. хочешь дать (съесть, вешать) жертвенное животное? (так говорится для острастки бесцеремонно вмешивающемуся в чужое деликатное дело). Кэрэххэ дылы арбаама — кырдьыгынан-сымыйанан наһаа хайҕаама, арбаама (ойуун кэрэххэ туттуллар сүөһүнү абааһыны амарахсытаары наһаа хайҕаан кэпсиир эбит). Не расхваливай кого-л. безмерно (подобно тому как расхваливает шаман жертвенное животное, чтобы расположить духов).
ср. бур. кэрэк ‘жертва, совершаемая при участии шамана’
II
сыһыан эб. Этиллэр санаа наадалааҕын уонна ханнык эрэ дьайыыга усулуобуйа буоларын көрдөрөр. Выражает отношение говорящего к высказываемой мысли как достаточному условию для быстрого наступления какого-л. действия или его результата
Аатын ааттыах эрэ кэрэх. Илэ бэйэтинэн бу кэллэ. Софр. Данилов
Эн түөрүйэҕинэн, ыалдьыбыт дьон охсуулаахтык үлэлиэхтэрин эрэ кэрэх, оччоҕо үтүөрэн хаалыахтаахтар. И. Гоголев