чоочой I диэнтэн хамс
көстүү. Былыргылыы бултууру тохтотуохха, биирдиилээн чоочоруйа сылдьан бултуур кэм ааспыта быданнаата. В. Санги (тылб.)

былгый диэнтэн дьаһ
туһ. Чэ, буһаран былгыта охсуҥ. «ХС»
Кинилэр үлэлэрэ элбэх үүтү ыан, сүөһүнү уотан эти биэрбит, эбэтэр сиртэн быйаҥы былгытан ылбыт дьоруойдар үлэлэриттэн туох да атына суох. «Кыым»
Собо сиэбэтэҕим быданнаата! Буһаран былгыта охсуҥ! И. Гоголев

ньэкээлээ диэнтэн бэй
туһ. Сүүлбүт тайах күһүн, сүүлүн кэнниттэн, бэрт кыараҕас сиргэ ньэкээлэнэн турар, ханна да ырааппат. Я. Семёнов
Бэҕэһээ көрбүтүм, тииҥ ньэкээлэммит быһыылаах этэ. В. Миронов
Манна аар тайҕа маанылаах кыыла аарыма лөкөй ньэкээлэммитэ быданнаабыт. Сэмээр Баһылай

туохт. Туохтан эмэ кимиэхэ эмэ сороҕун ылан өлүүлээ, анаа. ☉ Выделять кому-л. долю, часть чего-л.
Билигин бу учааскатын сиэнэ кыыска ирээттээн биэриэҕиттэн ыла, дэҥ эрэ кэриэтэ үктэнэр буолан, кэргэнин уҥуоҕун аттыгар сылдьыбатаҕа быданнаата. Н. Якутскай
Аҕалара - улахан уолун, Петры, баттыа дуо, туспа ыал буоларыгар добуоччу соҕус ирээттээтэҕэ. Н. Якутскай

туохт. Настаабынньык буол; настаабынньыгы с о л б у й. ☉ Быть, стать наставником; замещать наставника
Кырдьаҕас дьонтон ордук үгүс киһи тыа хаһаайыстыбатыгар үлэлиир. Кинилэр орто оскуола кэнниттэн производствоҕа тахсар ыччаттарга настаабынньыктаан киллэ рэр кылааттара эмиэ кырата суох. «К»
Саа һынан төһө да эдэрин иһин, П а н к р атий настаабынньыктаабыта быданнаата. ВВ ЫСЫ

туохт. Сабыччы түс (хол., халтаһаны этэргэ). ☉ Тяжело нависать, придавая нахмуренный, насупленный вид (напр., о веках)
[Тутуллубут киһи] хара баттахтаах, хаһырыттыбыт хойуу хаастардаах, суптугур көнө муруннаах, кэтит сэҥийэлээх. Н. Якутскай
[Киһи] хаһан эмэ хараҕын астаҕына, халтаһалара хаһырыттан хааннааҕынан хойуоруччу көрөллөр. П. Филиппов
[Дьахтар] икки көмүскэтэ уолан, харахтарын уҥуохтара хаһырыттан, күн сырдыгын көрбөтөҕө быданнаабыт эрэйдээх быһыылаах. Айталын

туохт. Ыгыллаыгылла саҥар, ытаа, күл. ☉ Сдавленно говорить, плакать, смеяться
Сыллай, куолутунан, араатардаан ыгыллаҥнаабытынан барда. Амма Аччыгыйа
«Ынаххытын сиэбиппит быданнаата! Бэрт киһи ынаххын испититтэн үүрэн таһаарар инигин», — Иҥэргэ, көрдөөҕү саҥардым оҥостон, күлэн ыгыллаҥнаабыта. Далан
«Сиэҥкэ сүгүн сырытыннарыа суох, — Сиидэр ытаан ыгыллаҥнаабыта. — Атаҕастыыр. Түҥнэри дайбаан түһэрдэ». П. Аввакумов

аат дьөһ. Төрүт түһүгү кытта туттуллар (э. ахс. сыһыарыытын ылыан сөп). Тэгилитэр суолталаах миэстэ сыһыанын көрдөрөн, хайааһын туох эмэ түгэх өттүттэн оҥоһулларын бэлиэтииргэ тут-лар. ☉ Выражая абстрактно-пространственные отношения, указывает на предмет, из глубины которого совершается действие (из-за)
Бүгүн Кеша кэлиэхтээх. Кэлиэхтээх ыраахтыын-ыраахтан. Күрэнэн көппүттэрэ быданнаабыт күннэр-дьыллар кэтэхтэриттэн. Умнуллубат оҕо саастан. М. Ефимов
Оҕо саас ааспыт кэм кэтэҕиттэн ордук сырдаан, киэркэйэн көстөр. «ХС»

I
лүҥкүнээ диэнтэн холб. туһ. Кыра күөллэр тоҥон лүҥкүнэстилэр. Л. Попов
Кини долгун катеры саба охсор тыаһын, уматыктаах буочукалар төттөрү-таары хатайданан лүҥкүнэһэллэрин истэр. «ХС»
II
даҕ. Лүҥкүнээн иһил лэр, биир кэм лүҥкүнүүр тыастаах. ☉ Издающий громкие, гулкие звуки
Лүҥкүнэс тыас. Лүҥкүнэс саҥалаах.  Айанньыттар …… күөллэри тумналлар, лүҥкүнэс муосталарынан хаамтараллар. Амма Аччыгыйа
Бартыһааннар диэн уотунан сырдыргыы сылдьар харахтаах, этиҥ курдук лүҥкүнэс саҥалаах дьон диэн оҕотук өйдөбүлтэн арахсыбытым быданнаабыт киһибин. К. Турсункулов (тылб.)

аат. Христианскай итэҕэл күнэ; таҥара (сааскы ньукуолун ыам ыйын 22 күнэ, кыһыҥҥы — ахсынньы 19 күнэ). ☉ Николин день (весенний — 22 мая, зимний — 19 декабря)
Ньукуолун ааспыта быданнаата, кэҕэ эппитэ ыраатта, эбэ кытыытыгар үүммүт ньургуһуннар хайыы-үйэ хагдарыйан эрэллэр. Л. Попов
Кыһыҥҥы ньукуолун саҕана мин икки сыарҕа табанан Дьааҥы куоратыгар баран истим. Н. Неустроев
Сайын ньукуолунтан күһүн бокуруопка диэри Хабыас баайтан икки ынаҕы хаһааска кэпсэтэн ылара. Ф. Захаров