ыгыллаҥнаа диэнтэн холб. туһ. Атыттар …… көҕөрө өлбүт муруннаах лөчүөктэн харахтарын араарбакка олорон күлээри ыгыллаҥнаһаллар. «ХС»
Халерхаа дьүөгэлэрэ, айахтарын саба туттан, күлсэн ыгыллаҥнастылар. С. Курилов (тылб.)

д ь ү һ. т у ох т. Му ннугун-сирэйгин мырчыһыннары тутун (хол., сөбүлээбэккэ, сиргэнэн, ыарыыланан). ☉ Морщиться, кривиться (напр., от боли, неудовольствия, отвращения)
Көнөтүк тутта сатыыра кыайтарбатын курдук, мырдыҥнаан баран, Сыҕаайап саҥаран ыгыллаҥнаата. Амма Аччыгыйа
Жуктаах Тришка хамсаабакка, чыпчылыйбакка да, кыламаннара илибирээн, сирэйдэрэ мырдыҥнаан барда, иэдэстэригэр дьэҥкир таммахтар көһүннүлэр. Болот Боотур
Кырымахтаах хара саһыл тимир эрэһээҥки килиэккэтин иһигэр тыа сытын сытырҕалаан эрэрдии, хара мунна мырдыҥныыр, үрэн ньаҥыйар. И. Никифоров
ср. казах. быржыю ‘морщиться’, мыржый ‘сморщиваться’

даҕ. Бэйэтин кыайан туттунар, тулуйан-тэһийэн сылдьар, тулуурдаах (буолб. ф-ҕа тут-лар). ☉ Терпеливый, выдержанный (употр. в отриц. ф.)
Хаан кылгас тылын кэнниттэн төтөлө суоҕунан аатырбыт Хасар ойон турда: «Аны уруккулуу олорор сатаммат». Н. Лугинов
Бэргэн …… атын дьоҥҥо холуйдахха турбут-олорбут, төтөлө суох, …… күүстээх-уохтаах киһи этэ буоллаҕа. Н. Босиков
♦ Төтөлө суох — туохтан да тутуллубакка, тохтоло, иҥнигэһэ суох, түргэнник. ☉ Без запинки, быстро
Кириһээнэбис дириэктэрэ төтөлө суох сөбүлэспититтэн сирэйэ сырдыы быһыытыйбыта. Далан
[Сардаана] икки хараҕын уута төтөлө суох саба халыйан тахсан, ытаан ыгыллаҥнаан киирэн барда. П. Аввакумов
Тоотуктаах өрүсүһэ-өрүсүһэ эбэлэригэр Алаапыйаҕа тугу билбиттэрин-көрбүттэрин төтөлө суох ыһа-тоҕо кэпсээн биэрбиттэрэ. «Чолбон»

туохт.
1. Түүрүллэҥнии хамсаа, күүрэн түүрүтэ тардыталаа (хол., сирэйи этэргэ). ☉ Кривить лицо, хмуриться, сводя брови к переносице, напряжённо морщиться
[Максим] субу-субу хараҕа уоттанан, хааһа түрдэҥнээн кэлэр, көхсүн этиппэхтиир, түөһүгэр сыһыары туппут модьу-таҕа сутуругун өссө күүскэ ыгыта туппахтыыр. П. Филиппов
Кулуба сирэйэ уокка бырахпыт сарыылыы түрдэҥнээтэ, ытаан ыгыллаҥнаата. «ХС»
△ Кыыһыр, ыгымсый. ☉ Нервничать, раздражаться. Кыраҕа да кыыһыран түрдэҥниир идэлээх
2. Имиллэҥнээ (хол., таҥаһы этэргэ); өҕүллэҥнии мөҕүс (хол., чараас имиллэҥнэс тугу эмэ этэргэ); долгуннура хамсаа (ууну этэргэ). ☉ Заминаться (напр., о ткани); корёжиться, упруго сгибаться (напр., о тонком, легко гнущемся материале); волноваться (о водной поверхности)
Куһаҕан хотуур бүтэйдиҥи, дэбдиргэс, …… тууратыттан баттыалаатахха иэдэһэ имиллэҥниир, түрдэҥниир буолар. ААФ ОИОИС
Эрчимнээх дайбааһынтан эрдии салбаҕын суола чүөмпэҕэ төттөрү эриллэн, түрдэҥнээн, төгүрүйэн хаалар. Н. Заболоцкай
ср. хак. тирденъне ‘петушиться’, кирг. тиртеҥде ‘напрягаться; нервно подёргиваться; раздражаться, злиться’

I
туохт. Эллииргэ бэринимтиэ буол, сымнаа (хол., тимири хатарыыга). ☉ Становиться мягким, плавким (напр., под действием огня — о железе, железных режущих инструментах)
Укулааты уокка хатараллар. Уйадыйбат буоллун диэннэр, Ымыттыбат эттээх оҥороллор. И. Эртюков
Кыра быраат бултууругар оноҕосторо мултуйа элэйдилэр, уйадыйаннар үөстээх өнчөхтөрө эрэ хааллылар. Д. Апросимов
Кытарыар дылы итийэн уйадыйбыт тааһы мас хорууда иһигэр кыстыкка өтүйэнэн кыралыыра. МАП ЧУу
ср. монг. уйад ‘стать мягким’
II
туохт. Тугу эмэ сүрэххэр чугастык ылынан (хол., аһынан, үөрэн эбэтэр хомойон) ытамньыйыаххар диэри долгуй. ☉ Сильно растрогаться, расчувствоваться
Тымныы салгыны эҕирийбэхтээт, сыыйа харахтара ууланан, улам уйадыйан киирэн барда. Н. Лугинов
Алдьархайдаах киһибит тута уйадыйан ытаары ыгыллаҥнаата. Амма Аччыгыйа
Аянитов ыт үтүлүгүн көхсүнэн уйадыйан ууламмыт хараҕын кырыарбыт кыламанын туора соттубута. Софр. Данилов
ср. алт. уяда ‘ослабевать, истощаться’