прил. быйаҥнаах, илгэлээх, үтүөкэн; благодатный край быйаҥнаах кыраай.

прил. үүнүүлээх, быйаҥнаах, "ҥ; плодородная почва үүнүүлээх почва.

сааһыр I диэнтэн тиэт
көрүҥ. Ити рекорду син сааһырбалаабытын кэннэ быйаҥнаах быйылгы дьылга икки звено тэҥинэн куоһара түстүлэр. «Кыым»

сэксэҥнээ диэнтэн холб. туһ. Оҕонньоттор ол аайы үөрэн сэксэҥнэһэн, быйаҥнаах, өҥ буолаары гынна диэн дьыллыыллара. В. Яковлев

сыһ. Олус толору, таһынан барыах курдук (кут). ☉ До краев, очень полно (налить)
Улахан көҥүс, Угуттуу аллан, Быйаҥнаах уутун Бысхаччы аспыт. Күннүк Уурастыырап

1. умелый, искусный, смекалистый; сир быйаҥнаах , киһи сатабыллаах погов. земля плодоносна, человек смекалист; 2. нареч. разг. в отриц. ф. очень, необычайно; сатабыла суох элбэх балыгы бултаабыттар они наловили невероятное количество рыбы.

билгий диэнтэн хамс
көстүү. Ааттаах улуу түһүлгэлэргэ Арыылаах кытах билгиһийдин! С. Васильев
Быйаҥнаах алаас уола Байым күөлбүн аҕынным …… Килбэчийэ-нэлэһийэ Билгиһийэн сыттаҕа! Умнуллубат к. Муус хайа ыстаннаҕына, уунан билгиһийэр сүлбэлэр дьалкылла түһэллэрэ. И. Федосеев

даҕ. Элбэх үүнүүнү биэрэр, быйаҥнаах (сир-дойду туһунан). ☉ Плодородный
Иитимньилээх ийэ үрэхтэр, Иҥиэттэн-иэнигийэн, Халҕаһаланан-харыыланан, Ахсым ууларын Аҕас үрэхтэргэ аҕаллылар. Өксөкүлээх Өлөксөй
Бу сир, үчүгэйдик оҥорор буоллар, Кэптэни биригээдэтэ биир саамай иитимньилээх бастыҥ сирэ буолуон сөп эбит. «Кыым»

даҕ., поэт. Быйаҥнаах, уйгулаах, үтүөкэн. ☉ Богатый, изобильный
Бу, охтон бараммат Уһун дьылҕан мастаах, Уолан көҕүрээбэт Ыраас сүлүүдэ уулаах, отохсуйбат От ньүөгү кырыстаах Орто дугуй буор ийэ дойду. С. Васильев

даҕ., поэт. Тугунан эмэ аллар, аллар быйаҥнаах, уйгулаах. ☉ Обильный, изобилующий чем-л.
Саалыыр сылгым Саары быһарынан Саллырҕаччы кэһэн туоруур Саамал кымыс садырыыннаах Самаан сайын ийэкэбититтэн Саҥарсыаҕыҥ! Саха нар. ыр. II