плодородный, щедрый, изобильный; быйаҥнаах сир плодородные места; быйаҥнаах дьыл щедрый, изобильный год.

прил. 1. (полный) суон, үскэл, эмис; тучный мужчина суон киһи; 2. (плодородный) өҥ, уохтаах; 3. (сочный и густой) төрөл, хойуу, хойуу оттоох; тучные луга хойуу оттоох хо-дупалар.

даҕ. Элбэх үүнүүнү биэрэр, быйаҥнаах (сир-дойду туһунан). ☉ Плодородный
Иитимньилээх ийэ үрэхтэр, Иҥиэттэн-иэнигийэн, Халҕаһаланан-харыыланан, Ахсым ууларын Аҕас үрэхтэргэ аҕаллылар. Өксөкүлээх Өлөксөй
Бу сир, үчүгэйдик оҥорор буоллар, Кэптэни биригээдэтэ биир саамай иитимньилээх бастыҥ сирэ буолуон сөп эбит. «Кыым»

урожайный, плодоносный;үүнүүлээх сыл урожайный год; үүнүүлээх сир плодородная земля.

1) поправляться в материальном отношении; 2) быть плодородным, урожайным (о почве, годе).

почва; өҥ почва плодородная почва; почваны уоҕурдуу удобрение почвы.

псбуд. от өҥсүй = 1) улучшать чьё-л. материальное положение; 2) делать плодородным, урожайным; хонууну өҥсүт = сделать поле плодородным (напр. удобрив землю).

I 1. достаток; өҥҥө олор = жить в достатке; 2. плодородный; урожайный; өҥ почва плодородная почва; өҥ дьыл урожайный год.
II 1) цвет, окраска; таҥас саһархай өҥө ткань жёлтого цвета, жёлтая ткань; кустук араас өҥүнэн оонньоо = играть, переливаться разными цветами радуги; 2) масть (животных).
III 1) мездра; 2) изнанка (дохи, заячьего одеяла и т. п.) # өҥөр киир = а) войти во вкус чего-л.; пристраститься к чему-л.; б) домогаться чего-л.

даҕ.
1. Күндү, сыаналанар (мал-сал). ☉ Имеющий большую ценность, дорогой (о вещах)
Саҥа ыал бастакы бас билэр биир баттаамалаах малбыт – гитара буолуо. Олохпут ырыанан, муусуканан доҕуһуолланыа. Болот Боотур
«Дэпэсиит» диэн туох тыллара буолла. Арааһа, саамай кистэлэҥнээхтэрэ дуу, эбэтэр эрэйинэн көстөр баттаамалаах маллара дуу быһыылаах. «ХС»
2. Куруук быйаҥнаах, быйаҥыттан бэрсэр (сир, дойду туһунан). ☉ Плодородный, щедрый, изобильный
Ити биһиги оҕолорбутугар – кийииттэрбитигэр – саамай баттаамалаах сирбитин ыйан биэрбиппит. Далан
Бүгүн тайах тохтуур баттаамалаах сирдэрин көрүөхтэрэ. М. Попов

1. аат. Өлгөм үүнүү, ас-үөл, үрүҥ илгэ дэлэйэ. ☉ Обилие, великое богатство, благодать
   Сайыҥҥы уйгуну-быйаҥы көрсө сахаларга ыһыах ыһан бырааһынньыктыыр үгэс баар. Саха фольк. Уйгу-быйаҥ төрдө — төрөөбүт-үөскээбит өрүспүт барахсан, кэрэҕин, дьиҥнээх олоҥхо курдуккун эбээт! М. Попов
   Мин онно аан маҥнай булчут отуутугар олорбутум, уйгугабыйаҥҥа тиксибитим. Ф. Софронов
2. даҕ. суолт. Өлгөм үүнүүлээх, дэлэгэй. ☉ Имеющийся в изобилии, богатый; плодородный
   Уйгу-быйаҥ олохтоох Улуу ийэ дойдубут уорҕатыгар Ураа хаһыы уруйдаах Уоттаах былааҕы туругурдуҥ! Саха фольк. Бу киэҥ толооннор адарҕана дулҕаларын солоон-дэхсилээн, үчүгэй оту ыһар буоллар, атын уйгубыйаҥ ходуһалар тахсыа этилэр. Күндэ
   Уйгу-быйаҥ олохтоох Бастар бараммат Барҕа баай илгэлээх, Үтүө аан дойдуга Үөскээн бараммын — Сааһым кылгаабыт Саргым намтаабыт. С. Васильев