изобилие, богатство, достаток; уйгу быйаҥ огромное богатство; уйгу быйаҥ олохтоох дом его — полная чаша.

1. аат.
2. От, бурдук өлгөмнүк үүнүүтэ (ол сүөһү иитиитэ дьарыктаах сахаларга баай-дуол төрдө буолара). ☉ Обильный травостой на сенокосных угодьях (что было основой достатка, богатства якутов-скотоводов)
   «Таҥара биэрбитэ таах буорга иҥмэтин! Быйаҥтан баспахтаан хаалыах!»— диир. Эллэй
   Тоҕой Сэлэ ходуһата быйыл сайын күөх быйаҥа ордук күөгэйэ үүммүтэ, салгына ордук ырааһырбыкка дылы буолбута. Л. Попов
   Сир быйаҥын түргэнник хомуйан ыларга механизатордар улахан дьулуурдаахтар. «Кыым»
3. Баай-дуол, ас-үөл дэлэйэ, өлгөмө; үбүнэн, баайынан-дуолунан толору хааччыллыы. ☉ Изобилие, богатство, достаток
   Бу күргүөм үлэ таһаарбыт быйаҥыттан киһи сүрэҕин үөрүүнэн сылытар сылаас-сымнаҕас салгын сайа охсо турарга дылы гынар. Амма Аччыгыйа
   Кинилэр [сахалар] олохторо сылгы, ынах төрүөҕүттэн, быйаҥыттан тутулуктааҕа. Саха фольк. Аҕалаах ийэм уонча сүөһүлэрин быйаҥынан быр-бааччы ыал буолан олорбуттара. М. Доҕордуурап
4. көсп., кэпс. Ардах, самыыр (уйгубыйаҥ төрдө от үүнүүтэ хааччылларын иһин). ☉ Сильный теплый дождь (обеспечивает хороший травостой на сенокосных угодьях)
   Кутта дии курулас быйаҥмыт — Дьэ күннүө от-бурдук, чэлгийэн! Күннүк Уурастыырап
   Бүгүҥҥү халлаан, бу бүтэй былыт Быйаҥын биһиэхэ биэрэр. И. Чаҕылҕан
5. көсп., кэпс. Сиртэн хостонор туһалаах баайдар (металлар, таас чох, минераллар эҥин). ☉ Полезные ископаемые
   [Геолог — Киириккэ:] Эйигин өстөөхтөр илиилэриттэн быыһаммыккынан уонна, баҕар, бүтүн Сойууска суолталаах сир быйаҥын булбуккунан эҕэрдэлиибин. С. Ефремов
   [Былыр] Баайга биир кутуу Чэй иһин хамнаска барар Дьадаҥы саха Урал, Баку Быйаҥын билигин баһар. П. Тулааһынап
   Саха сирин кистэлэҥ быйаҥын киһи-аймах туһатыгар тиэрэ тардыһан биэрэр геолог буоллар төһөлөөх үчүгэй буолуо этэй?! «ББ»
6. кэпс., сэнээн. Аанньа ахтыллыбат, сэнэбилгэ сылдьар киһи оҕото. ☉ Отродье, отпрыск (о ребенке неуважаемого человека)
   Эминэ туомуй! Эчикийэ, көрөн-истэн, өргөстөнөн, бу киммит быйаҥа турарый? Болот Боотур
   Кууһума-а! Чиэһинэй быйаҥы, Үбү да мин үөҕэ барбаппын. Сиилиибин эн курдук быйаҥы! Бар дьонтон мин туораан барбаппын. Р. Баҕатаайыскай
7. даҕ. суолт. Олус элбэх баайдаах, аһара дэлэй, өлгөм, илгэлээх. ☉ Изобильный, благодатный, богатый
   Онтон уоҕа Улам астан, Быйаҥ уулаах Былыттара, Иэтэн-ирэн, Иэнигийэн, Уһун самыыр Олохсуйда. Күннүк Уурастыырап

быйаҥнаа диэнтэн бэй
туһ. Сэмэн ходуһата Дэлиһиэй кинээс киэҥ Хондоҕоойу алааһынааҕар уонунан ордук быйаҥнаммыт. Эрилик Эристиин

1. аат. Өлгөм үүнүү, ас-үөл, үрүҥ илгэ дэлэйэ. ☉ Обилие, великое богатство, благодать
   Сайыҥҥы уйгуну-быйаҥы көрсө сахаларга ыһыах ыһан бырааһынньыктыыр үгэс баар. Саха фольк. Уйгу-быйаҥ төрдө — төрөөбүт-үөскээбит өрүспүт барахсан, кэрэҕин, дьиҥнээх олоҥхо курдуккун эбээт! М. Попов
   Мин онно аан маҥнай булчут отуутугар олорбутум, уйгугабыйаҥҥа тиксибитим. Ф. Софронов
2. даҕ. суолт. Өлгөм үүнүүлээх, дэлэгэй. ☉ Имеющийся в изобилии, богатый; плодородный
   Уйгу-быйаҥ олохтоох Улуу ийэ дойдубут уорҕатыгар Ураа хаһыы уруйдаах Уоттаах былааҕы туругурдуҥ! Саха фольк. Бу киэҥ толооннор адарҕана дулҕаларын солоон-дэхсилээн, үчүгэй оту ыһар буоллар, атын уйгубыйаҥ ходуһалар тахсыа этилэр. Күндэ
   Уйгу-быйаҥ олохтоох Бастар бараммат Барҕа баай илгэлээх, Үтүө аан дойдуга Үөскээн бараммын — Сааһым кылгаабыт Саргым намтаабыт. С. Васильев