Якутские буквы:

Якутский → Русский

былаахы

толстая доска.

Якутский → Якутский

былаахы

аат.
1. Халыҥ хаптаһын. ☉ Плаха (толстая доска). Бэс былаахы. Тиит былаахы
□ Кубалаах бөһүөлэгиттэн тутуу матырыйааллара — хаптаһын, буруус мастар, былаахылар, кирпииччэ, тоһоҕо, иэччэх, аан тутаахтара, кырааска, толь эҥин араас тиэллэн кэлэн истилэр. В. Протодьяконов
[Харытыан] сүгэ ылан, муостаны олуйбутугар, остуол сирэйин саҕа гына бииргэ ыпсарыллыбыт былаахылар түөрүллэн таҕыстылар. Л. Попов. Бырысыаптаах тыраахтар тыырыллыбыт былаахылары сотору-сотору тиэйэн аҕалан өрөһөлүү кыстыыр. А. Федоров
2. эргэр. Былыр палач киһи төбөтүн быһа охсоругар анаан оҥоһуллубут суон мас кэрчигэ. ☉ Плаха (деревянная колода для казни)
Ыраахтааҕыта саллааттарыгар: «Баһын былаахыга ууруҥ!» — диэбит. Саха фольк. Тоҕус палач уолаттар! Чурум-Чурумчукуну, Былаахыттан быыһанан, быччалдьыйа турбутун, Чочоҥнуурун тохтотуҥ! Эллэй
[Ыраахтааҕы Суут Балаахырга:] Эн ол-бу буруйуҥ-айыыҥ элбээн эрэр. Итини барытын мунньан муунталаан баскын былаахыга уурдарыам. ҮҮА

Еще переводы:

плаха

плаха (Русский → Якутский)

ж. I. (кусок бревна) былаахы; 2. (вид смертной казни) былаахы, төбөнү быһыы (киһи төбөтүн быһан өлөрүү).

сакаап

сакаап (Якутский → Якутский)

аат., кэпс. Хаптаһын, былаахы кырыытын хаһыыта; хаһыы. ☉ Выемка по краю доски; паз. Араама сакааба. Сакаап устурууһа

кэдэриҥнээ

кэдэриҥнээ (Якутский → Якутский)

кэдэрий диэнтэн б. тэҥ. көстүү. Ойуун, көхсүгэр уот ыстаммытыныы кэдэриҥнээт, ойон турда, эккирээтэ, дүҥүрүн уонна кыаһааннарын тыаһа ордук ииримтийдилэр. Тулхадыйбат д. Далаһа кэдэриҥнээтэҕин ахсын имигэс долгун, былаахылар быыстарынан бычалыҥнаан, өрүтэ ыстаҥалаата. «ХС»

ыпсарыс

ыпсарыс (Якутский → Якутский)

ыпсар диэнтэн холб. туһ. Былаахыга быстартан Быыһаммыт Чурумчуку Ыраахтааҕы тойоҥҥо Ылсыы-бэрсии ыпсарыһа, Ымыы тааһын ыйытыһа Ыраах-ыраах үктэнэн Ыстаҥалыы турбута. Эллэй. Саха суругун саҕаласпыт, Саҥатын сатардыспыт, Ырыатын ыпсарыспыт Өксөкүлээх Өлөксөй Өй үлэтин үлүскэнин Өркөннөөҕүн көрсүбүтэ, Өрөгөй тугун билбитэ. «Чолбон»

баабыһап

баабыһап (Якутский → Якутский)

аат., эргэр. Былаахылары тиһэн оҥоһуллубут, өрүһүнэн таһаҕаһы уһааран аҕаларга аналлаах, чычаас да ууга устар кыахтаах, өрөбөлүүссүйэ иннинээҕи кыра баарса курдук аал. ☉ Речное мелководное судно, небольшой дощаник (для сплавления грузов по течению)
Баабыһап ааллардаах, Бааһынай дьоннордоох Бастыҥ үрэх Майыыда хатын диэн [Ааттаах Аллан хатын салаата]. Өксөкүлээх Өлөксөй
Дьокуускайга таһаҕаһы …… баабыһабынан, баарканан уһааран аҕалаллара. ИОВ ЯК
русск. устар. па ´узок

бычалыҥнаа

бычалыҥнаа (Якутский → Якутский)

бычалый диэнтэн б
тэҥ. көстүү. Ордьоох Киргиэлэй ходьох гына түстэ, сирэйэ тута баттаан туран дьэбин уоһуйда, баласкаатынайдаах илиитэ салҕалаан, чэйэ бычалыҥнаан ылла. И. Никифоров
Чуура кыламаннарыгар бычалыҥныыр быыкаа дьэҥкир оҕуруо таммах иэдэһинэн, сэҥийэтинэн сүүрэн түөһүгэр түһэрэ. Л. Попов
Далаһа кэдэриҥнээтэҕин ахсын имигэс долгун, былаахылар быыстарынан бычалыҥнаан, өрүтэ ыстаҥалаата. Софр. Данилов

быччалдьый

быччалдьый (Якутский → Якутский)

быччай диэнтэн арыт
көстүү. Тоҕус палач уолаттар! — Чурум-Чурумчукуну, Былаахыттан быыһанан, Быччалдьыйа турбутун, Чолоҥнуурун тохтотуҥ! Эллэй
Аһыыр аһыҥ ас буолбата — амтанныын аралдьыйда, Томточчу дьолуҥ туолбута тохтоору быччалдьыйда. С. Тарасов
Быйаҥнаах алаас уола Байым күөлбүн аҕынным — Хомуһунан суугунуу, Быччалдьыйа дьалкыҥныы, Килбэчийэ-нэлэһийэ Билгиһийэн сыттаҕа. Умнуллубат к.

соппулуот

соппулуот (Якутский → Якутский)

аат. Тиэргэни эргитэ баҕаналар ыккардыларынан хаптаҕай маһы, халыҥ былаахыны сытыары дьаптайан оҥорбут күрүө. ☉ Забор из горизонтально расположенных между столбами, плотно прижатых друг к другу досок или плах
Тэлгэһэбит мас соппулуот бүтэйдээх этэ. «ХС»
Эргэ соппулуот биир хаптаһына аллара түспүт. Кэпсээннэр
Араҥ ыарыылаахтар холуонньаларын төгүрүччү, уон дэһээтинэ сири, соппулуотунан күрүөлээбиттэрэ. «ХС»
русск. диал. заплот

тоһоҕолон

тоһоҕолон (Якутский → Якутский)

  1. тоһоҕолоо диэнтэн бэй., атын. туһ. Аянитов кичэйэн ыпсарыллыбатах, тоһоҕоломмотох былаахы муостаҕа үктэнитэлиирэ хачыгыраан иһиллэр. Софр. Данилов
  2. көсп., кэпс. Ханна эмэ хам хатан, олох хамсаама, барыма. ☉ Засидеться где-л. «Бу уол манна тоҕо хам тоһоҕолонно, бар, утуй», — диэн үүрэн ыыппыттара. П. Аввакумов
лааппы

лааппы (Якутский → Якутский)

I
аат., эргэр. Маҕаһыын. ☉ Магазин, лавка
Аныгы киһи лааппы таҥаһыттан ураты таҥаһы таҥныбат. Н. Якутскай
[ Хоодуотап:] Биһиги лааппыбыт бэрэдэбиэһэ Барахсаанап хаһан даҕаны үчүгэй табаары аҕалбат. С. Ефремов
II
аат. Халыҥ маһынан, былаахынан оҥоһуллубут хас да киһи кэккэлэһэ олорор уһун олох маһа. ☉ Длинная скамья из толстой плахи, лавка
Кылаас дьиэттэн тахсан, балаҕан ойоҕоһугар лааппыга олорон, кыраабыл тиистиир. А. Софронов
Остуол икки өттүгэр киһи олороругар аналлаах модороон лааппылар. Далан