см. быстыҥа .

көр көрүҥнэн
Халлаан сырдыыта Хара баттахтаах бэйэтэ Күн ортотугар тиийбэккэ Көгөччөр көрүҥнүйбүтэ, Чаанньык быстыҥа тиийбэккэ Чанчыгын аһа кыырыктыйбыта. С. Васильев

уҥ диэнтэн төхт
көрүҥ. Киһи силистэн иҥнэн күөс быстыҥа күнүн-халлаанын умнуор диэри уҥуталаан, ат буолан алтахтыыр. Д. Апросимов
Уой-аай буоллулар, Уҥуталыы сыстылар. С. Тимофеев

1. прич. от бить 2, 3, 12; 2. прил. (убитый) өлбүт, киһи өлөрбүт; битая птица ©лбүт котер; 3. прил. (разбитый) үлтүрүйбүт, алдьаммыт; битое стекло үлтүрүйбүт естүөкү-лэ; # битые сливки күөрчэх; битый часустар чаас, тоҥ күөс быстыҥа.

аат. Ыраахтааҕылаах Россияҕа үйэттэн ССРС-ка оройуоннааһыны ыытыахха диэри сүрүн административнай-территориальнай үллэһик. ☉ Губерния
Улуу дьаалы сөмөлүөт …… Күбүөрүнэ көхсүн Күөс быстыҥа күпсүйэн бүтэрэр эбит. Саха фольк. [Сэрииттэн] Кириэппэс бөҕө иҥнэһиннэ, Куорат бөҕө кураанахтанна, Күбүөрүнэ бөҕө күл-көмөр буолла. Өксөкүлээх Өлөксөй

түмэр солб. аат. Биир даҕаны, биирдэ даҕаны (мэлдьэх. этиигэ тут-лар). ☉ Ни один (обычно употр. в отриц. предложении)
Үөһээ халлааҥҥа өрө күдээрийэн тахсыбыт баай харыйалар биир да лабааларын хамсаппакка лаглаһан тураллар. Күндэ
Бииргэ сылдьыахпыт, биир да күөс быстыҥа эһигиттэн арахсыахпыт суоҕа. А. Сыромятникова

кыай 1 диэнтэн холб. туһ. Кинилэр диэтэх дьон, Киҥнэрэнаардара өссө холлон, Кыайсыбатах абаларыттан кыйаханан, …… Тэҥнэспит эрэйдэриттэн Тэбиэһирэн Ийэлэригэр, Эбэлэригэр үҥсээри Икки аҥыы сырыстылар. С. Данилов
Күөс быстыҥа холоһон көрөн баран, Лампа бухатыыр эттэ: «Чэ, түксү, хайабыт да өтөр кыайсыа суохпут». Эрилик Эристиин

даҕ., эргэр. Түүтэ суох халтаҥ, саппыйааннаммыт, саппыйаан. ☉ Сделанный из гладкой, очищенной от шерсти кожи, сафьяновый (напр., о ремне). Лыысабай өргөн.  Үрүҥ Уолан барахсан Үс күөс быстыҥа буолан баран Өйдөнөн-төйдөнөн Өйдүөн дьүүллээн көрбүтэ — Ап-чарай тимир лыысабай быанан …… Хамса быатын курдук, Хам эриллэн сытар эбит… П. О й у у н у с к а й

туохт. Тугу эмэ тотохана аһаан-сиэн олус астын. ☉ Наслаждаться сытной и вкусной едой, получать удовольствие и испытывать блаженство от еды
Аал уот иччитэ, аан дойду иччитэ, аһааҥ-сиэҥ, сырҕааҥ. Болот Боотур
[Тойон] ол курдук тото-хана аһаан, сырҕаан туран баран, аны биирикки күөс быстыҥа «өлөн ылар үһү» диэн ыалы куттаата. Н. Заболоцкай
ср. кирг. жырга ‘наслаждаться, получать удовольствие, блаженствовать; благоденствовать’

аат. Улахан сэбирдэхтээх аһыы от. ☉ Табак (травянистое растение из семейства паслёновых)
Хаптаҕайга кэриэй киһитэ табах ыһар үһү диэн кэпсээни истэн, ол киһиттэн икки ньуоска табах сиэмэтин атыыласпыта. «ХС»
Холкуостарга табаҕы уонна мохуорканы үүннэрэр звенолар чөллөрүгэр түһэриллиэх тустаахтар. КПЫ
△ Бу үүнээйи сэбирдэҕэ куурдуллан кырбанан, мэлиллэн тардарга, сыҥсыйарга бэлэмнэммитэ. ☉ Высушенные и измельчённые листья этого растения, употребляемые для курения и нюхания. Табахта тарт
□ [Ойуун] Ыл эрэ, табахта ууран аҕал! А. Софронов
«Кэл нохоо! Бу биир хамса табах баар, маны тарт!» — диэн хотуна табах «күндүлээтэ». Эрилик Эристиин
Үрүҥ бэргэһэлээх киһи сиэбин хастан улахан хамсаны таһааран табах уурунна. Т. Сметанин
♦ Хамсалаах (хамса) табах быстыҥа эргэр. — кылгас бириэмэ кэмэ (биэс мүн. холобурдаах). ☉ Старинная мера времени (около пяти минут — букв. на протяжении выкуривания трубки)
Тоҥус дьахтара хамсалаах да табах быстыҥа иллэҥ буолбат. А. Софронов
Хамсалаах табах быстыҥа харахпын симпэтим. Амма Аччыгыйа
Эһэ Кириһээни утары көрбүтүнэн аргыый аҕай кэлэн истэ уонна олорунан кэбистэ. Ол курдук хамса табах быстыҥа хайа хайалара хамсаабакка турдулар. Д. Таас
◊ Сэбирдэх табах көр сэбирдэх
Балаҕан иһигэр баар хамначчыттар бары биирдии сэбирдэх табах, хастыы да кутуу чэй түҥэттибиттэрэ. Л. Попов. Табах от бот. — көҥдөй умнастаах, зонтик буола чөмөхтөспүт маҥан өҥнөөх хойуу бытархай сибэккилэрдээх, миэтэрэттэн ордук үрдүктээх дьааттаах аһыы от, бурут от. ☉ Вех ядовитый, цикута
Ынах сүөһү өлөр табах отун төрдүн курдук астарын аата «оҕурсу». Амма Аччыгыйа
Аһыы от, табах от саха олохтоох нэһилиэнньэтигэр былыр-былыргыттан дьааттааҕынан биллибит олус киэҥ тарҕаныылаах, …… дороххой от үүнээйи. МАА ССЭҮү