и. д. л. от быыһаа = III освободитель, спаситель, избавитель; защитник.

I забивать пыж (в патрон).
II см. быыстаа =; дьиэҕин быыһаа = перегораживать дом; икки көлүйэ күөлү биир тиит быыһаабыт үһү загадка одна лесина разделила два маленьких озерца (мурун нос); сири быыһаа = межевать землю.
III 1) освобождать; спасать, избавлять; выручать; өлүүттэн быыһаа = спасти от смерти; хабалаттан быыһаа = вызволить из кабалы; ср. абыраа = 1; 2) перен. оправдывать, обелять кого-л.

аат. Босхолооччу, көҥүлү биэрээччи, өрүһүйээччи. ☉ Освободитель, спаситель, избавитель от какой-л. беды, несчастья
Эргийээхтээн кэлэргэр эрэнээхтээн олоруом, эрэллээхтиир эрэлигиэм! Былааһым олоҕун быыһааччым, быралыйар бырастыы!!! Саха фольк. Платон! Саха дьадаҥыта бэйэтин быыһааччыларын, халыҥ хахха буолар дьоннорун, күүтэр. Кинини умнумаҥ! П. Филиппов

I
1.
көр быыстаа I.1. Оол дулҕалаах кытаҕыттан, оруобуна быанан тардан, тоҕус буут сиринэ тоһоҕонон быыһаан биэриҥ! Күннүк Уурастыырап
Онтон, Марыыска хоһугар киирэн, кинилэри икки аҥыы быыһаан турбут истиэнэни суоруталаата, аан киэҥин кээмэйдээтэ. Дьүөгэ Ааныстыырап
2. Туспа тут, туспа араар. ☉ Держать отдельно, отделять
Астан быыһаан аһаабатах, таҥастан быыһаан таҥныбатах дьоммут. Эрилик Эристиин
Кини миэхэ тоҕо аалынарый, куччаҥалаах буоллаҕына, бэйэтэ тоҕо тарбаммат? Ити буоллаҕына, кини ынахтарын соруйан халтаҥ сиргэ быыһаан мэччитиэм. М. Доҕордуурап
Аспыт амтаннааҕын бэйэтигэр тардынара, быыһаан аһыыра. И. Никифоров
II
туохт.
1. Туох эмэ кутталлаахтан, куһаҕантан кими эмэ өрүһүй, босхолоо. ☉ Спасать кого-что-л. от чего-л. (опасного)
Алдьархайга түбэспит дьоннортон Тогойкин кэлбитин уонна ол дьону быыһыы охсорго туох дьаһаллары холкуос ылыммытын туһунан Тиитэп кэпсээтэ. Амма Аччыгыйа
Ол эрээри ол бэлэм чаанньык, быыкаа быһыы килиэп сорох түбэлтэҕэ киһи олоҕун быыһыан сөп. Н. Заболоцкай
Бу ырыа Уралы чиэрэстээн Улуукан Москваҕа тиийиэхтин, Батталтан быыһаабыт нууччаҕа Баараҕай баһыыба биэриэхтин! С. Васильев
2. Буруйа суоҕунан аах, кырдьыгын таһаар. ☉ Признать кого-л. невиновным, оправдать
Хайа, суут буруйа, айыыта суоҕу быыһаа ини. А. Софронов
Миигин да халыҥ буруйбуттан, хараҥа айыыбыттан быыһаатыҥ, онуоха үөрэкөтө турабын. Ньургун Боотур

туохт. Туох эмэ олус кутталлаахтан, алдьархайтан көмүскээ, араҥаччылаа, өрүһүй. ☉ Защищать, избавлять кого-л. (от чего-л. очень опасного, страшного)
Хомуньуус аймахтаахпытын тугунан билиэхпитий, быыһаатын-абыраатын. П. Ойуунускай
Мин иитэр сүөһүбүн, илэ бэйэбинэн илиим эрчиминэн, санаам күүһүнэн быыһаан-абыраан турардаахпын. И. Данилов
Ыксал тирээтэҕинэ, алдьархай буоллаҕына, быыһыыр-абырыыр, тыын киллэрэр хомус — күөл хомуһа буолбатах үһү дуо? Багдарыын Сүлбэ

v. to save