Якутские буквы:

Якутский → Русский

быһыйа

см. быһычча .

быһый

быстроногий, быстрый (в беге); резвый; быһый сылгы резвая лошадь.

Якутский → Якутский

быһыйа

аат. Аччыгый быһах. Маленький ножик
Отут болгуо чээрэтиттэн оҥоһуллубут Олуйа-моһуйа ылы-чып быһыйатын Сууххай соҕустук Сулбу охсон ылла. П. Ойуунускай
[Миитэрээс] ытаан-ытаан баран, сототуттан биир тутум быһыйа быһаҕын ылан баран сиргэ төкүнүс гына түһэр. Амма Аччыгыйа. Чаарчахаан буоллаҕына, муҥур быһыйатын ылан хаппарын тэһэ быспыт. Саха фольк. Тэҥн. быһычча

быһый

I
1. даҕ. Атаҕынан чэпчэки, сыыдам сырыылаах, түргэн, сүүрүк. Быстроногий, резвый, быстрый. Быһый атахтаах. Быһый көлөлөр. Быһый киһи. Быһый табалар
Баай хара тыа быһый атахтаах, сытыы кынаттаах, чуор саҥалаах араас кыра бытархай харамайдарын кини [Тогойкин] аахайбат буолан истэ. Амма Аччыгыйа
Ат бөҕө, кус быһый киһи буолбатах. Күннүк Уурастыырап
Ахмет! Улахан да быһый киһи эбиккин. Эрилик Эристиин
2. аат суолт. Атаҕынан чэпчэки, кытыгырас киһи. Быстроногий, быстрый в беге человек, бегун
Майгынныын, күүстүүн, быһыйдыын дэгиттэр барахсан этэ. Амма Аччыгыйа
Чаачар уҥуоҕунан дьарамай эрээри, тэтиэнэҕин, быһыйын иһин итинник хос ааттаабыттара үһү. Софр. Данилов
Онтон ыла Уйбаан быһыйын уонна күүһүн туохха да көрдөрбөтөх. Р. Кулаковскай
Ааттаах быһыйдар, үтүө кылыыһыттар ааттара киэҥ сиринэн тарҕанара. М. Чооруоһап. Тэҥн. кытыгырас
II
аат. Куобах холо (илин атаҕа). Передняя нога зайца
Ийэм көбдөкөнү тиниктиир, Миэхэҕэ быһый түбэһэр. Баал Хабырыыс. Уолбут куобах этин олус таптаан сиир: «Маама-а, мин куобаҕы быһыйын сиэҕим. Сөп диэ-э?» Багдарыын Сүлбэ


Еще переводы:

быһыйалаа

быһыйалаа (Якутский → Якутский)

туохт. Быһыйа быһахтаа, быһыйа быһаҕынан хааччый. Снабдить кого-л. ножиком
Ала кулун этин буһуулаан, Араҥа туос үрдүгэр тэлгэтэн, Олбоодуйан көстөр Олуймолуй быһыйалаан Ууран биэриҥ. М. Тимофеев

быһыа

быһыа (Якутский → Якутский)

көр быһыйа, быһычча
Чаарчахаан муҥур быһыатынан хаппарын тэһэ быспыт. ПЭК ОНЛЯ II

ылып-чылып

ылып-чылып (Якутский → Якутский)

даҕ. Кыра, олус намчы быһыылаах, туттарга табыгастаах. Тонкий, изящный, миниатюрный
Ылып-чылып быһыйа. ПЭК СЯЯ

ымырыын

ымырыын (Якутский → Якутский)

көр амырыын
Оһолмоһол оботтоммут, Олуйа-молуйа бэйэлээх Ылы-чып быһыйа диэн Ымырыын ымсыыта манна баар эбит. П. Ойуунускай

ыллааччы

ыллааччы (Якутский → Якутский)

ыллаа диэнтэн х-ччы аата
Атахтаах быһыйа, Харахтаах сытыыта, Быччыҥнаах модьута — Ыллааччы, Тустааччы, Сырсааччы ыччаттар. П. Тобуруокап
Хуорга ыллааччылар субуһан тахсан, турунан кэбистилэр. «ХС»

быс=

быс= (Якутский → Английский)

v. to cut; быһар массыына n. harvester, reaper; быһыы n. cutting; piece, shape, character; быһа a. short, quick, direct; быһыйа n. small knife; быһа тардыы n. comp. quote

сырсааччы

сырсааччы (Якутский → Якутский)

сырыс диэнтэн х-ччы аата
Богуонтан тахсан, сылаас уу ыла барааччылар …… бууттара быстарынан сырсаллар, утары турар ас атыылаах лааркаларга эмиэ сырсааччылар бааллар. Эрилик Эристиин
Куоластаах ырааһа, Атахтаах быһыйа, Харахтаах сытыыта, Быччыҥнаах модьута — Ыллааччы-тустааччы, Сырсааччы ыччаттар. П. Тулааһынап

оботтон

оботтон (Якутский → Якутский)

туохт., фольк. Сиэхаһыах курдук буол. Испытывать безудержное желание есть
Оһол-моһол оботтоммут Олуйа-молуйа бэйэлээх Ылычып быһыйа диэн Ымырыын ымсыыта Манна баар эбит. П. Ойуунускай
[Алаа Моҕус:] Топпотоҕум тоҕус хонно, Ымыы чыычаах уолум, Тоҥкучаҕым оботтонно, Ыл, кэл, түһэн кулу. И. Чаҕылҕан

өргөннөөх

өргөннөөх (Якутский → Якутский)

даҕ. Кыайыылаах-хотуулаах, суоһарыылаах. Осиливающий, одолевающий, всепобеждающий
Уунан тиийбэт уруй үрдээн, Бүлүмүөт булууланна, Өстөөх үөһүн дьөлө сүүрдэр Өргөннөөх оонньууланна. Эллэй
Киһи бастыҥа, чулуута, талыыта. Наилучший, выдающийся (о человеке)
Куукуй Тарбыыр табаһыттарын саамай ааттаахтарын, булчуттарын өргөннөөхтөрүн илдьэ барара эбитэ үһү. Л. Попов
Бука кини [эһэбит] киһи өргөннөөҕө, Бөҕөһө, быһыйа буолуо, Көтөр кыырда, хахайга тэҥнээҕэ Ол киһи эбитэ буолуо. И. Эртюков

аатыр-сураҕыр

аатыр-сураҕыр (Якутский → Якутский)

туохт. Олус киэҥник билин, улаханнык аатыр (үксүгэр сирэйинэн биллибэккэ-көстүбэккэ). Получать широкую известность, популярность (обычно заочно)
Манчаары оҕо атаҕын быһыйа, илиитин күүһэ онноманна хас ыһыах, уруу уонна муҥхалааһын буоллаҕын аайы биллэн, улам-улам аатыран-сураҕыран барбыт. МНН
Итиччэ үлүгэр аатырыах-сураҕырыах киһини кытта биһиги киһибит тэҥҥэ эрийсибитэ саныахха да үчүгэй. ВВТТ. Бааһынай кыыһа [Жанна д’Арк] наһаа аатырбытын-сураҕырбытын үтүө феодаллар ордугургуу санаабыттара. АЕВ ОҮИ