сыһ. Хас биирдиилэрин, тустуспа, көтүппэккэ. ☉ Каждого в отдельности и без исключения (напр., рассматривать, узнавать, считать)
Ананий дьонун ааҕа көрүтэлээтэ. М. Доҕордуурап
Айан кустарын, аһынан, Ааҕа маанылаан, хоннордо. С. Данилов
△ Хас биирдиилэрэ, бука бары, бука барылара. ☉ Каждый из них, все без исключения. Кыргыс дьоно ааҕа ох саалаахтар, курдарыгар икки өттүнэн уһуктаах, биилээх, ортотунан уктаах кылгас батастаахтар. Саха фольк.

I
аат.
1. Үөһэнэн тардыллыбыт быа устун сүүрдэн тугу эмэ (хол., орону, сценаны) хаххалатар кэлим таҥас. ☉ Занавес
Быраатым биһиги оонньуу олордохпутуна, үстээх-түөртээх кыра уолчаан быыс тумсугар кэлэн киэҥ харахтарынан миигин одуулаан мылаллан турда. Дьүөгэ Ааныстыырап
Саха сирин сааскытын уруйдуур муусукаҕа — уйдаран, Кремль тыйаатырын быыһа оргууй аҕай аһыллыытын москвичтар дохсун ытыс таһыныытынан көрсүбүттэрэ. АҮ
△ Хаптаһыннары саайан дьиэ эбэтэр хос сорох өттүн (хол., хаҥас орону) араарыы, быыһааһын. ☉ Перегородка
Сиидэрэп быыс хаҥас өттүгэр барда. Баран, быһыыта, сытта. Сэмэн оргууй аҕай үөмэн баран, хаптаһын быыска мутук ойдубута баарынан көрөр. Күндэ
Ону-маны кэпсэтэн эрэрбит, хаптаһын быыс кэннигэр биэсалта кураанах орон турарын дьиибэргээн ыйыталаһан эрэрим, көхсүбүн уот сылааһа сүрдээх эйэҕэстик угуттаан эрэрэ... Амма Аччыгыйа. Тэҥн. соҕоруокка
2. Туох эмэ икки ардынааҕы хайаҕас эбэтэр туох эмэ ортото. ☉ Интервал, зазор, просвет, щель, промежуток между какими-л. предметами
Дөрүн-дөрүн дириҥник үөһэ тыыммахтыыр уонна тоҕо эрэ аҥаардыы илиитинэн хардарыта ньилбэгиттэн тайанан баран, иккис илиитинэн тарбахтарынан ыыраахтарын быыстарын сууралаамахтаан ылыталыыр. Амма Аччыгыйа
Мин ахтыбат да буолуохпун сатаммат: хайа, төрөөбүт сирим тыа быыһа, чоҥкучах алаас буоллаҕа дии. Суорун Омоллоон
Иирэлээххэ алмаас көстүөҕүттэн ыла мас быыһа барыҥнас киһи буолла. Л. Попов
Силиэдэбэтэл салалтатынан дьэҥдьиир оҥорон хотоҥҥо тахсан долбуурун, эркиннэрин бары быыһын барытын хастылар. М. Попов
3. Ханнык эмэ дойдулары, кэлим сирдэри араарар кыраныысса, сурааһын. ☉ Граница, рубеж
Араас омук алаһатын ыспыт Алдьатыылаах фашист сэриилэрэ, Кинилэр Арсан Дуолай тэҥэ атамааннара Гитлер, Алгыстаах арҕаа быыспытын Аан курдук алдьатан киирдилэр... Эллэй
Ийэ сирбит барахсаны Илин быыһын харыстыырга Эрэл биэрэр, эрчим эбэр, Эрдээх ырыа ньиргийдэҕэ. Күннүк Уурастыырап
Босфор силбэһиитэ — икки сүҥкэн улахан материктар арахсар быыстара. Н. Якутскай
△ Ким эмэ бас билэр сирин, учаастагын кыраныыссалара. ☉ Межа
Урукку мин дьонум уһугун булбатах Улууһум быыстарын уҥуордаан туорааммын, Дьоһун дьол үйэтин сырдыгар сыстаммын, Дьокуускай куоракка үөрэнэ киирбитим. Күннүк Уурастыырап
Терентьевтэр муҥур быыстан хаҥас өттүн бас билэллэр. М. Доҕордуурап
Оттуу сылдьан бииргэ быыстаах ыаллыы дьонуттан оту уорар эбит. Саха сэһ. II
△ Ким эмэ бас билэр сирин, учаастагын араартыыр бэлиэ мас. ☉ Межевой знак
Чугастааҕы быыстарын тууран ылан быраҕаттыы, Дьаакып алтыс тоһоҕону тардыалаһа турдаҕына,— хайдах эрэ, эмискэ, хараҕар сирин үрдэ хаан тараанньык буолбахтаата, халлаан иҥнэл-таҥнал барда. Күннүк Уурастыырап
Бэҕэһээттэн дьокутааттар укпут дойдуларын быыс туруортаан, тутта-ра таҕыстылар. М. Доҕордуурап
Кэлтээки Сабыйа сирин кэрийэн, быыс анньар. Саха сэһ. I
4. Туох эмэ буолуута мөлтөөн, аҕырымнаан ылар бириэмэтэ. ☉ Момент временного ослабления, спада, уменьшения, убывания чего-л.
Баччаҕа тиийиэххэ, хата, үлэ-хамнас үгэнэ, кэлии-барыы быыһа буолан абыраата. А. Софронов
Маҕаһыыҥҥа атыылаһааччы быыһа этэ. Софр. Данилов
Ити быыс кэм этэ: дэлэй олох тыына саҥа биллэн эрэрэ. Далан
♦ Быыс биэрбэт — тохтобула суох, кыра да иллэҥ кэми ордорор кыах биэрбэт. ☉ Непрерывно, не оставляя ни одной свободной минуты
Дьоммут уруокпутун үөрэтэрбитигэр кыһамматтар. Маста тиэйсиҥ, уута баһыҥ, торбостору уулатыҥ, акка отто биэриҥ, мууста тиэйиҥ, ону аҕалыҥ, итини илдьиҥ буолан иһэллэр. Күҥҥэ быыс биэрбэттэр. Дьүөгэ Ааныстыырап
Саалар бокуойа суох эстэн тибигирэһэллэр. Бүлүмүөттэр быыс биэрбэккэ бачыгыраталлар. П. Филиппов
Былыргы хараҥа үйэҕэ абааһы диэн, куһаҕан тыын диэн быыс биэрбэт гына «үгүс» этэ буоллаҕа дии. Багдарыын Сүлбэ. Быыс бул — тугу эрэ гынарга быстах кэми бул. ☉ Улучить время для чего-л.
Мин, онон-манан быыс булан сылдьыбытым курдук, сылдьыам, олорбутум курдук, олоруом. Куттаныахха сатаммат. С. Ефремов
Үс күн тухары «Муҥур» [бөрө] ыстаадаҕа кыайан быыс булан киирбэтэ, сиэбит табатыгар хаста да эргиллэн, дураһыйан көрөн баран, төнүннэ. Н. Заболоцкай
Ылдьаана кыыһын, Маайаны, «Хамначчыттарын балаҕаннарыгар сылдьыма», — диэн буруйа сатыыра да, оҕо аата оҕо, быыс буллар эрэ бара турара. Н. Якутскай. Быыс буол — бэрт кылгас кэмҥэ иллэҥсий, сололон. ☉ Иметь короткий перерыв, найти свободное время
Хайдах эмэ быыс буолан, баран оҥорон биэриэх баар этэ. Н. Заболоцкай
— Хата, эдьиийим дьиэни тутарыҥ ырааһа бэрт эбит. Ыраас буолан. Бу бириэмэҕэ түүҥҥү симиэнэҕэ үлэлиибин; күнүһүн быыс буолан, аанньа көрбөппүн. М. Доҕордуурап
[Уоҕурдууну] кута иликтэр быһыылаах. Быыс буолбакка сырыттахтара дуу? В. Гаврильева
◊ Быыс күрүө эргэр. — ким эмэ бас билэр сирин (хол., ходуһатын, бааһынатын) атыттартан араарар күрүө. ☉ Изгородь, разделяющая чьи-л. земельные владения (луга, пашни и т. д.). Эргэ быыс күрүөлэр туралларын көрөн күлэн кэбистэ: «Аны биһиэхэ эһиги наадаҕыт суох... Аны эн-мин сирим диэн быыстаһар суох буолуо...» П. Ойуунускай
Быыс мас — 1) соҕуруокка диэн курдук. Ол да буоллар, хаһан эрэ бу да балаҕаҥҥа сырдык санаа киириэ диэххэ айылаах, таас түннүгүнэн күн уота сып-сырдыктык тыган, быыс маска чаҕылыйбыт. Бэс Дьарааһын; 2) ким эмэ бас билэр сирин учаастагын кыраныыссаларын бэлиэтиир мас. ☉ Межевой знак, колышек, столбик. Оттон оҕото, Ньукуус, баайдартан быһыллыбыт сирдэргэ быыс мас анньааччы буолбута. А. Федоров. Ый быыһа хараҥа — халлааҥҥа ый көстүбэт олус хараҥа кэм (ордук күһүн). ☉ Тьма кромешная (в безлунную ночь, особенно осенью)
Күһүҥҥү ый быыһа хараҥаҕа отууланар дьиэбитигэр — иччитэх сайылыкка тахсарбытыгар бэйэ-бэйэбитин сүтэрсэн кэбиһэ-кэбиһэ булсабыт. Амма Аччыгыйа
Брусневтаах эмиэ ый быыһа ыас хараҥаҕа Араҥас сулуһунан ыйдаран айанныыллар. «ХС»
II
аат. Булт саатын ботуруонугар буораҕы доруобунньуктан араарар эбэтэр доруобунньугу сабар, боолдьохтон, хордуонтан, кумааҕыттан оҥоһуллубут кыбытык, бүө. ☉ Пыж (войлочная, картонная, кожаная и т. п. прокладка внутри охотничьего патрона)
Саам быыһа лейтенант иилэ быраҕыммыт плащ-палаткатыгар түһэн сиэн эрдэҕинэ, били кинини кытта кэккэлэһэн испит биригэдьиир кыыс умуруорда. Т. Сметанин
Сааны сатаан иитэбин. Бэҕэһээ аҕабар көмөлөһөн, быыс уган, саайдым. Н. Габышев

аат. Тугу эмэ хонтуруоллуур сыаллаах, туох эмэ сөптөөҕүн билээри көрүү-истии. ☉ Проверка
[Катя:] Партком сэкирэтээригэр баран чахчытын кэпсээн биэрдим. Бэрэбиэркэ бөҕө буолла. Биһиги ыраастанныбыт. С. Ефремов
«Төһө да үтүө сыаллаах буоллун, ханнык баҕарар бэрэбиэркэ төрдө биир. Ол — киһини итэҕэйбэт буолуу!» — диэн чаҕылыннарбыта. Н. Лугинов
Оройуон хаһыата кыстыкка бэлэмнэнии уонна кыстыкка киирии кэмигэр элбэх рейдэлэри, бэрэбиэркэлэри ыыппыта. БИ УЛАа

I
туохт.
1. Суруллубут сурук бэлиэлэринэн тыллары, этиилэри холбооттоон таһааран өйдөө. ☉ Читать что-л. написанное. Доргуччу аах. Искэр аах. Хаһыаты аах
□ Сережа нэдиэлэни быһа уочараттаан, бэҕэһээ дьэ уларсыбыт кинигэтин ааҕан бүтэн, тыастаахтык «тап» гыннарда. Н. Лугинов
Оксана кумааҕытын тэниччи тардатарда, онно туох суруллубутун ааҕан барбыта. Суорун Омоллоон
2. Ханнык эмэ айымньыны, тиэкиһи өйгүттэн эт. ☉ Произносить, декламировать какой-л. текст
Саргылаана хоһоону ааҕарга үөрэнэ сырыттаҕына табаарыстара бэркэ хайгыыр этилэр. Софр. Данилов
Тойон туох баар билэр малыыппатын ааҕа истэ. Эрилик Эристиин
3. Кими эмэ үөрэтэн, такайан тыл эт. ☉ Наставлять, поучать кого-л.
Ситэри иһит! Аны мин эйиэхэ нотация ааҕарым да биллибэт. Софр. Данилов
Чэ, ээх, үчүгэй, өйдөөх, куолуһут киһи буоллаҕыҥ, дириҥник хорутан эн миэхэ сокуон ааҕыма. М. Доҕордуурап
4. Дьон, аудитория иннигэр тахсан кэпсээ (үксүгэр научнай, общественнай ис хоһоонноох тиэмэҕэ). ☉ Излагать, рассказывать перед аудиторией (обычно на научные, общественные темы)
Кавказка лиэксийэ ааҕан бараммын, биир ыйга Крымҥа ааҕа кэллим. Амма Аччыгыйа
Быһаарбатахтар кинилэр Арай туохха дьоҕурдааҕын, Быһата «сах» ону билэр, Сатаабат дакылааттыырын, Лиэксийэ да ааҕарын. И. Гоголев
5. Кинигэ, сурук ис хоһоонун үөрэтэн билиини ыл, билиини ыларга дьулус. ☉ Стремиться к усвоению знаний, изучая содержание написанного
Киэһэ дьиэҕэ хаайтараллар Оҕо аймах ааҕа, Остуол тула чуумпураллар Оонньуу, уруок ааҕа. Дьуон Дьаҥылы
Устурууксуйа кинигэтин үөрэхтээхтэр Уруок курдук аахтылар. С. Васильев
6. Тугу эрэ бил, мындырдаан сирийэн көрөн быһаар. ☉ Осваивать, постигать что-л. Тула өттүбүн геолог буолбут киһи тааһы ааҕар хараҕынан көрөргө кыһаллабын. П. Аввакумов
Санаабар саһылы сойуолаан, Кыраһа суругун ааҕабын. С. Данилов
Көмнөх хаарым кырсыгар Көтөр-сүүрэр суолун Күн тура ааҕар уурайда. Н. Тарабукин (тылб.)
7. Туох эмэ ахсаанын чуолкайдаан быһаар. ☉ Определить количество кого-чего-л., считать количество чего-л.
Харчыны аах. Ааҕан таһаар. Халлаан сулуһун аахпыкка дылы (өс ном.). Сарсын тугу-тугу атыылаһарын, бытархай иэһин төлүүрүгэр, тардыытыгар төһө харчыны ордорон таһаарарын, кыайан ааҕан таһаарбата. А. Софронов
Ньукууһа Сыҕаайап биир милииссийэлээх киирэн, бары «күүс өттүнэн оттоммут» сирдэр бугулларын ааҕан, аакта оҥордо. Амма Аччыгыйа
Биир күрбэ тааска сэргэстэһэн олорон харчыларын аахпыттара. «ХС»
△ Тустуспа предмети, хайааһыны кэриччи сирийэн, болҕойон көр. ☉ Внимательно рассматривать ряд предметов, действий, изучая, считая их
Ынах хомуйа сылдьан, ол-бу оту-маһы ааҕаллара, олорго араастаан аат биэрэллэрэ. Дьүөгэ Ааныстыырап
Бу сайын Маппыайабыс дойдутугар кэлээт, ыҥыыр атынан кэлэн Чөркөөҕү сирдэри-буордары, тыалары-хонуулары, отун-маһын төрдүн ааҕа көрбүтэ. Бэс Дьарааһын
[Хамыыһыйа чилиэннэрэ] товаровед чинчийэн көрөр-истэр хас хамсааһынын ааҕа турдулар. М. Попов
8. Кимиэхэ, туохха эмэ ханнык эрэ быһаарыыны, түмүгү биэр, кими-тугу эмэ тугунан-ханныгынан эрэ билин. ☉ Считать, полагать, допускать что-л. каким-л.
Бэйэбэр ымсыырыахтарын иһин, эмиэ да үөрэҕим суох, дьүһүммүн да соччо кырасыабай курдук аахпаттара буолуо. П. Ойуунускай
Эйигин күндү ыалдьыппынан ааҕарым, Билигин күндү уолбунан ааҕабын. И. Гоголев
Поэттары өрүү үлэлээбэт Күүлэй дьонунан ааҕаллар, Арай бэйэбит билэбит: Үлэҕэ сааспыт сарбыллар. С. Данилов
♦ Өҥө (үтүө) аах сөбүлээб. — туох эрэ үтүөнү, өҥөнү оҥорбуккун (үксүгэр кыраны, солуута суоҕу) куруук санатан, онуоха харданы эрэй. ☉ Постоянно напоминать об услуге (обычно незначительной), оказанной кому-л., чтобы получить за это мзду, плату
«Ким туһугар үлэлиигин? Өҥө ааҕан, кимтэн хайҕал ылаары гынаҕын?» — Өрүүсэ хадьардык ыйытта. А. Сыромятникова
«Биһиги хотоммут баар буолан, сылаас оттоох долборукка төрөөн киһи буолбутуҥ!» — диэн үтүө ааҕара. Эрилик Эристиин
◊ Ааҕар саала көр саала
Бибилэтиэкэ ааҕар саалатыгар киһи аҕыйах этэ. СБТТ. Аахпыттан суруйуу — аахпыт тиэкис ис хоһоонун өйтөн суруйуу. ☉ Изложение (вид письменной работы в школе)
Өйдөөбүттэрин сааһылаан кэпсиир сатабыллара төһө сайдан иһэриттэн көрөн, аахпыттан суруйууга холонуу саҕаланар. КИИ МКТТҮө
II
көр аакта
Аах суруктарын Аахтара биэртэригэр, Аа-дьуо ааҕан баран: «Мэлдьэспэппин, билбэппин», — Ити курдук этэн, Илии баттаан биэртэ. А. Софронов
Биригээдэлэргэ сэптэрин-сэбиргэллэрин уонна үлэһит көлөлөрүн ааҕынан туттартаатыбыт. Эрилик Эристиин
Туох баар малбын, сүөһүбүн, харчыбын булла, уоппустаан судаарыстыбаҕа ыларга аах оҥордо. М. Попов
III
эб. Кэккэ предметтэри түмэн, холбуур суолтаны көрдөрөр (үксүгэр дьон бөлөҕүн түмэн этэргэ тут-лар). ☉ Выражает конкретную собирательность, т. е
данный предмет при помощи аах обозначает совокупность определенных предметов (часто употр. при обозначении определенной группы людей). Эдьиийим аах хантан немецтии хаһыаты ылбыттара эбитэй? Софр. Данилов
Костя уончатыгар диэри таайын аахха иитиллибит. П. Филиппов
Мин аҕам аах кэлэн өтөххө саспыттарын, бандьыыт ол диэки барбытын [ийэбэр] оргууй сибис гынным. Н. Заболоцкай
Торуой уола аах ураһаттан таҕыстылар. Н. Павлов

1. сыһ. Тугу да аанньа өйдөөбөттүк, толкуйдаан быһаара охсубаттык, дөйбүт курдук (үксүгэр ыарыыттан, айдаантан-күүгээнтэн, олус сылайыыттан эҥин). ☉ Оглушенно, отупело (чувствовать себя — обычно от болезни, усталости, шума-гама, непривычной обстановки)
   Бүгүн мунньахха, мэйиитэ үллэҥнии-үллэҥнии, төбөтө дыҥ курдук буолан, өйө көтөн, дөйөн олорбутун бэркиһэннэ. Акаары дьон саастарын тухары итинник аах-маах сылдьар буоллахтара. Болот Боотур
   [Маайалаах] иккиэн долгуйан, аах-маах буолан хаалбыттара. Соһуччута бэрдэ. П. Аввакумов
   Бүгүн күн киниэхэ уопсайынан хаһан даҕаны күүппэтэҕин иһитиннэрдэ. Мэктиэтигэр дөйүөрбүт курдук, аах-маах баран хаалла. Тумарча
2. даҕ. суолт. Түргэнник толкуйдуу, быһаара охсубат, дөйбүккэ маарынныыр, аҥатах. ☉ Туго, тяжело соображающий; как бы оглушенный; глуповатый, глупый. Аах-маах уол. Кини эдэр эрдэҕиттэн аах-маах
   ср. тюрк. акмак ‘глупый, дурак’

сыһ. Куһаҕаннык, куһаҕан, мөкү өттүнэн (санаа, аҕын). ☉ С дурной, неприглядной стороны, по-дурному (думать, вспоминать кого-л.)
Аахчуох санаамаҥ! Аах-чуох ахтар буолаайаҕыт! ПЭК СЯЯ

I
аат. Туох эмэ атылыы эттиктэр икки ардылара. ☉ Промежуток между однородными предметами. Кыра да быыһы-арды булуоҕа
II
сыһ. Үлэ быыһыгар таарыччы (быыска-арыкка ф-ҕа тут-лар). ☉ Между делом, мимоходом
Садырыын уутун кэспиппит, Үрдүк чиэскэ таласпакка, Үтүөнү өҥөнөн буолбакка Үлэлиир быыска-арыкка Үчүгэйи санаан аһарыахха. П. Тобуруокап
Айаҥҥа аналлаах бөскөйбүт тирии бартыбыалыгар биир соруочуканы, соттору, мыыланы, суокканы, паастаны уонна быыска-арыкка ааҕаары, В. Шукшин кэпсээннэрдээх сурунаалы угунна. П. Аввакумов
Быыска-арыкка коллегаларын кытары Саҥа дьыл бырааһынньыгар бэлэмнэнии туһунан кэпсэттилэр. Н. Лугинов
♦ Быыс-арыт бул — 1) тоҕоостоох суолу (хол., быыһанар суолу) бул. ☉ Найти удачный выход (напр., из затруднительного положения)
— Дэдээһэп оҕонньор бэйэтинэн тахсан дьаһайан ахан эрэр ээ! — Ама хайыай? Хата, таҥара көмөлөһөн, быыс-арыт булан, кыһыллар уон тыҥырахтарыттан ордон хаалаахтаата ээ. Эрилик Эристиин
Кини бастакы бандьыыттааһыҥҥа даҕаны, Бэппэлээйэпкэ даҕаны уонна кэнники даҕаны барытыгар сылдьыбыт киһи. Ол гынан баран, хайдах эрэ быыс-арыт булан, туохха да ылларбакка сылдьар. А. Бэрияк
Мин албакаат булунуом. Кини туох эмэ быыһы-арды булар ини. М. Попов; 2) тоҕоостоох түгэни бул (хол., олох иллэҥэ да суох эрээри, кылгас кэмҥэ да буоллар, кимниин эмэ кэпсэтэ, үлэлии эҥиннии түс). ☉ Улучить момент для приема кого-л., разговора с кем-л., несмотря на огромную занятость
Тыыннаах ортоххо хайдах эмэ быыс-арыт булан көрсүһэн көрүллүө. А. Сыромятникова
Икки кыра оҕо көрүүтүн-истиитин, дьиэ-уот түбүгүн, ыччат киэһээҥҥи оскуолатыгар үөрэнэрин соччо-бачча таһаҕас оҥостуммакка, киһи сөҕүөҕүн курдук быыс-арыт булан, араас общественнай үлэҕэ кыттан, улахан убаастабылы ылбыта. «ХС»
Биэс тыһыынчаттан тахса дьонтон быыс-арыт булан, биһигини, саха дьонун, кытта истиҥник кэпсэппитэ умнуллубат өйдөбүлү хаалларда. «Кыым»

аат. Туох да быыһа-арда суох курдукка баар кыараҕас аһаҕас, үүт; уустук балаһыанньаттан тахсар суол. ☉ Проход, щель, отверстие; удобный выход из трудного положения. Чэ, бээ, толкуйдуохпут, туох эмэ быыс-хайаҕас көстүө
♦ Быыс-хайаҕас бул (көрдөө) — быыс-арыт бул диэн курдук
Сарсын сүбэлиэх буолбуппут. Кырдьык, быысхайаҕас булан тугу эмэ көмөлөстөр... Р. Кулаковскай
Дайбаарап баппыыска биэрэн, көҥүл сылдьара силиэстийэ барыытын эбии ыаратыыһы, бэйэтэ билинэ сатыахтааҕар куотуна сатыыр быыһы-хайаҕаһы көрдүү сатыаҕа, баҕар, атын да дьоннору кигиэҕэ. М. Попов

аат., анат. Муҥур оһоҕос төбөтүттэн тахсар кылгас суон оһоҕос. ☉ Слепая кишка, аппендикс
Муҥурдаах ыарыыта.  Маайа муҥурдааҕа сытыйан, киһи буоларын ааһа охсубут. Амма Аччыгыйа
Кыра оҕо муҥурдааҕа улахан киһи муҥурдааҕыттан кээмэйин э н и т эҕэ һ э с уох. ИБГ ДьОЫа
Муҥурдааҕа тэстибит оҕону …… нэһиилэ өрүһүйбүттэрэ. «Кыым»

I пыж; саа быыһа ружейный пыж.
II 1) занавес; занавесь, занавеска; перегородка; сцена быыһа занавес сцены; таҥас быыс занавеска из ткани; дьиэ быыһа перегородка; 2) щель, щёлка; хаптаһын быыһынан көр = смотреть в щель между досками; 3) межа, граница; сир быыһа межа.

проверка

промежуточный акт ревизии

материалы ревизии

сводный акт ревизии

приложения к сводному акту ревизии

документальная ревизия

комплексная ревизия

переходный период реформы

I акт; аахта оҥор = составить акт, заактировать.
II частица, придаёт нек-рым именам собир. знач.: аҕам аах мой отец и его семья, мой домашние; күтүөппүт аах семья нашего зятя; ийэм аахха сырыттым я был у матери (в её доме, семье).

глупый, бестолковый || глупо, бестолково; аах-маах уол глупый парень; аах-маах тыллаһар он говорит бестолково.

редко худо, лихо; аах-чуох санаамаҥ не поминайте лихом.

1) читать, прочитывать; кинигэни аах = читать книгу; 2) считать; вычислять; биирдии аах = считать по одному; ааҕан таһаар = вычислить; ааҕан көр = посчитать, высчитать; ааҕа бил = знать наперечёт (каждого в отдельности); ааҕа көр = рассматривать в отдельности; халлаан сулуһун аахпыкка дылы погов. всё равно, что пытаться сосчитать звёзды на небе (т. е. заниматься бесполезным, неосуществимым делом); 3) считать кем-л., за кого-л., причислять к кому-чему-л.; кинини үчүгэй үлэһитинэн ааҕаллар его считают хорошим работником.

нормативная проверка

n. border, curtain

cf аак n. document, paper; аах= v. to read

a. stupid

v. to read