1) целый, весь; бүтүн сыл целый год; бүтүн күн весь день; бүтүн аан дойду весь мир; бүтүн кинигэни аах = прочесть всю книгу; бүтүн киһи буолбут шутл. целым человеком стал (т. е. подрос — о ребёнке); 2) неповреждённый; целый; бүтүн орт = остаться целым, невредимым.

a. whole, entire; all

1. даҕ.
2. Туга да көҕүрээбэтэх, ситэри кээмэйдээх, барыта баар. ☉ Целый, весь. Бүтүн оройуон. Бүтүн үйэ. Бүтүн өрөспүүбүлүкэ. Бүтүн ый. Бүтүн аҕа ууһа
   □ Кыһыллар үрдүлэригэр бүтүн стрелковай батальон уонна эписиэрискэй рота түүннэри-күнүстэри сэллээбэт саа-бүлүмүөт буулдьатын ардаҕын түһэрэллэр. Амма Аччыгыйа
   Саха сирин алмааһа бүтүн Сэбиэскэй Сойуус уонна бары социалистическай дойдулар наадыйыыларын толорор. И. Данилов
   Үйэлэргэ иччитэх турбут түҥ тыа ортотугар бүтүн куорат тутуллара сүрдээх суол дии! Н. Лугинов
3. Тыытыллыбатах, алдьамматах, бэйэтэ бэйэтинэн сылдьар. ☉ Целый, неповрежденный
   Оо, абакка! Бүтүн атахтаах-илиилээх буолан баран, үөннэри [фашистары] үчүгэй аҕайдык ныһыйан биэрбит киһи. С. Никифоров
   Алта-сэттэ хос үрүттээх биир бүтүн соҕус хаалбыт землянкаҕа киирдим. Т. Сметанин
   Суордар сиэним оҕо туһахтарын тыыппаттар, тумна көтөллөр. Кини эрэ бүтүн куобахтары аҕалар. И. Федосеев
4. аат суолт. Туох эмэ тыытыллыбатаҕа, алдьамматаҕа, бүтүн хаалбыта. ☉ Неповрежденность, цельность чего-л.
   Алдьархай аҕыйаҕына, Эрэй элбии илигинэ, Эт-тирии бүтүн эрдэҕинэ — Эйэнэн кэпсэтиэххэ. П. Ойуунускай
   [Манчаары — Бакыыһаҕа:] Иэниҥ тириитэ бүтүн эрдэҕинэ, этиҥ-хааныҥ эймэнэ илигинэ, эрэх-хоһу элбии илигинэ, үбүнэн-аһынан өйүөлээ. Эрилик Эристиин
   Тоҕо кэллиҥ, чолоҕоор?! Дууһаҥ бүтүн эрдэҕинэ, Дойдулуу тур, чугу-чугучу, Чурум-Чурум-Чурумчуку! Эллэй
   тюрк. бүтүн, бүтин, бөтөн, пүтүн
   ◊ Бүтүн миэстэтэ суох көр бүттэтэ суох