I прил. 1. аан дойду, сир-халлаан; мировое пространство аан дойду куйаара; 2. (всемирный) аан дойду; мировая война аан дойду сэриитэ; мировой рынок аан дойду рынога.

холбуу тыллар бастакы чаастара, суолтатынан: 1) тыл иккис чааһынан этиллэр хайааһын эбэтэр свейство тугу барытын хабарын көрдөрөр уонна "бары, барыта" диэн солбуйар аакка сөп түбэһэр, хол. всепоглощающий барыны иҥэрэр; всесокрушающий барыны сууһарар; 2) ".(үтүнъ, "бүттүүн" диэн тылларга сөп түбьһэр, хол. всемирный бүтүн аан дойдутааҕы; всенародный бүттүүн норуот; 3) тыл иккис чааһыгар этиллэр хаачыстыба толорутун көрдөрөр тылларга туттуллар, хол. всемилостивый муҥура суох аһыныгас.

аат. Саас муус барарыгар өрүс, үрэх уута хаатыттан тахсан халыйыыта, угуттааһына. ☉ Весеннее половодье, разлив; наводнение
Эҕэрдэлээ хайаан да Өлүөнэҥ халаанынан, Бөхтөөх мууһу киэр кыйдыыр Муҥутуур айанынан. С. Данилов
Түһэр-ууллар хаардарбыт Халааннарын кытары Эн биһикки атаардыбыт Элбэх сыыдам сыллары. М. Ефимов
Дуолумаайы от үрэх халаанын кэмигэр тэнийэр, улаатар. А. Сыромятникова
◊ Халаан уута көр уу I
Быйылгы халаан уута килэһийэ тэлгэнэн, угуттаан-уйгулаан ааспыт сирэ бүтүннүү чуолкайдык туспа кэрэлэнэн турар. Амма Аччыгыйа
Халаан уута сорох сирдэринэн таһымнаан, симилэх тыа биир дэхси хаптайбыт, хатырыга, мутуга сулламмыт буолар. А. Фёдоров
Үрэх күөлэ, халаан уута киирэн, хата туолан, сүрдээҕин билгэйбит. В. Протодьяконов
ср. тув. калан ‘всемирный потоп’

прил. аан дойду үрдүнэн историяҕа киирэр; всемирно-историческое значение Великой Октябрьской социалистической революции Улуу Октябрьскай социалистическай революция аан дойду үрдүнэн историяҕа киирэр суолтата.