даҕ. Улгум, киһи тылын ылынымтыа, истимтиэ. ☉ Податливый, покладистый
[Макаар оҕонньор:] Эдэр киһи бөппүрүөк, тэбиэс буолар куолута да, мин былыр сүр дьэллэркэй, хоргус этим... А. Софронов
Хайа харчылаах, Ким дьэллэркэй, Ол урут хармаанын хаһан, Харчытын таһааран, Төһө баарын төлүүр. А. Софронов

сыһ.
1. Күөрэ-лаҥкы, адаарыччы (бар, хол., силис, лабаа эҥин). ☉ В разные стороны, беспорядочно (торчать — напр., о ветвях, буреломах). Хатыҥ чараҥ адаа-быдаа синньигэс лабааларын өрө уунан, күн сардаҥатыгар сылыта сатыыр курдук. А. Федоров
2. көсп. Тыл-тылга киирсибэккэ, сөпсөспөккө, этиһэн-бурайсан (араҕыс). ☉ В ссоре, в раздоре (быть, расходиться)
Адаа-быдаа арахсан, Бөппүрүөк өттүнэн мөккүстүлэр, Иирсэр сиэринэн этистилэр, Өһүргэстээх өттүнэн өстөннүлэр. А. Софронов

туохт., кэпс. Бөппүрүөктүк быһыылан, киһи этэрин ылыммакка, истибэккэ, утарыта оҥор. ☉ Проявлять в чем-л. крайнюю несговорчивость, поступать наперекор сказанному, ожидаемому
[Огдоос:] Туох диэй?.. Бөппүрүөктүүр буоллаҕа дии. Хара сордоох хайабытын батан хатай хааннанна буолла. А. Софронов
«Паапаа, Аким мин тылбын олох истибэт, бөппүрүөктүүр», — диэтэ Настя. В. Башарин

даҕ.
1. Кэччэгэйэ суох, дэлэгэй. ☉ Щедрый, нескупой. Кини бэрт дьэллэккэй киһи: бэстилиэнэйин да туран биэрэрин кэрэйиэ суоҕа
2. Улгум, киһи тылын ылынымтыа, сайаҕас; аһаҕас майгылаах, дууһалаах. ☉ Послушный; восприимчивый; отзывчивый, открытый, прямодушный
Эдэр киһи бөппүрүөк, тэбиэс буолар куолута да, мин былыр сүр дьэллэккэй, хоргус этим. А. Софронов

омос көрдөххө (омос иһиттэххэ) — бастакы көрүүгэ, бастакы санааҕа (дириҥник ырыҥалааһына суох). ☉ По первому впечатлению, на первый взгляд
Баһылай Татыгыырап даҕаны, омос көрдөххө, өһүргэһин, бөппүрүөгүн иһин, — үчүгэй киһи. Н. Заболоцкай
Омос көрдөххө, борохуот устубат, биэрэк бэйэтэ устар курдук. П. Филиппов
Билбэт киһи омос көрдөҕүнэ, ааттаах Захаровы бу сырыттаҕа диэн тута этиэ суох этэ. ЕА НТ

1. даҕ. Эриллэҕэс утары саастаах (мас). ☉ Свилеватое, непрямослойное (дерево). Харсаах мас үчүгэйдик хайытыллыбат
2. Утарытын була, оҥоро сатыыр, өһөс, бөппүрүөк. ☉ Упрямый, непокорный, несговорчивый, строптивый
   Онтукам, биһиэнэ буолаары, кэдирги сигилилээх, харсаах майгылаах дьахтар түбэстэҕэ үһү. Н. Неустроев
   [Үчүгэй Үөдүйээн:] Сорумуҥу тулуйумуна, кини арыт ардыгар эригэр өрөлөһөр, бу иһин харсаах, тыйыс майгылааҕынан аатырар. Күннүк Уурастырап. Кыыс Хотун итинник харсаах киһини көрсө илигэ. А. Сыромятникова
   ср. уйг. карши ‘против’, кум. къаршы ‘против; противостоять’

даҕ.
1. Кыраттан да өһүргэнэн кыыһырар, дохсуннук, бардамнык быһыыланар (үксүн эдэр, кыһалҕаны билэ илик киһи эбэтэр кыыл туһунан этэргэ). ☉ Вспыльчивый, горячий, неуравновешенный (обычно по молодости, неопытности)
[Макаар оҕонньор:] Эдэр киһи бөппүрүөк, тэбиэс буолар куолута да, мин былыр сүр дьэллэккэй, хоргус этим. А. Софронов
Оччолорго мин даҕаны Оҕо-тэбиэс хааннааҕым. С. Данилов
Оҕонньор бэйэтиттэн быдан балыс, онон хохучуол, тэбиэс иккис кэргэнин — Даарыйаны уонна оскуолаҕа үөрэнэр кыра уолун — Бүөтүркэни кытта муҥхалыыллар. Н. Габышев
2. Эдэрдии эрчимнээх, мэник-тэник. ☉ Резвый, озорной (в силу молодости)
Кинилэр сылгылара уһуулара, үргүүктэрэ, тэбиэстэрэ, сиргэмтэҕэйдэрэ суохтар. В. Протодьяконов
Күлүүк кыыс курдук тэбиэс көлүччэлэр Күн уотугар күлүмнэһэ оонньууллар. Н. Босиков
Олус тэбиэс, олус мэник Оонньохолуур ньирэйдэр, Саҥа пиэрмэ, саҥа титиик Сылааһыгар киирбиттэр. В. Башарин

I
туохт., сөбүлээб. Кимиэхэ эмэ кырыктаахтык, хаҕыстык сыһыаннас; кими эмэ өһөө, өһөөн эккирэт, сойуолаа. ☉ Упорно преследовать кого-л., мстить кому-л. [Харабыллары кытта] иирсэр-этиһэр буоллаххына, кинилэр эйигин ордук хатайаллар, эйигиттэн харахтарын араарбаттар. Н. Якутскай
Преподавателлэр сочуокка лиэксийэлэри көтүппүт «мэҥнээх» дьону ордук хатайан сордууллар. Н. Лугинов
Кеша аҕата: «Бүттүүйэп Торопууну олус хатайар, туохха эрэ түбэһиннэрэн тэйэрэ буолуо», — диирэ. М. Ефимов
Дириэктэр баҕайы …… бүтүн сылы быһа үлэ бэрдэрбэккэ буолан, арыгыһыккын диэн хатайан хаайыыга ыыттара сыстаҕа үһү! БВВ ӨУоӨ
II
даҕ. Киһи тылын ылыммат, куруук утары этэр харсаах, хадаар майгылаах. ☉ Упрямый, непримиримый, непокорный
[Огдоос:] Бөппүрүөктүүр буоллаҕа дии. Хара сордоох хайабытын батан хатай хааннанна буолла. А. Софронов
[Ипатий] өр буола-буола хатай, бөппүрүөк санаата хаатыйаланан, ыанньыйан кэллэҕинэ, тоҕо тэбээн үөхсэн эбэтэр үлэттэн бугуйан ылаталыыр. М. Доҕордуурап
Өлүөскэ кыыһыран, эмиэ хатай тылы этээри гынан иһэн, дьонун билэн тохтоон хаалла. Эрилик Эристиин

1. аат. Сылдьарга табыгаһа суох, адаар сир. ☉ Неровная, пересечённая местность, по которой неудобно ходить
   Хохучуоллаах суолунан кэлэммин, атым доҕолоҥноото. СГФ СКТ
   Хохучуол үктэллээх тыа кырсынан хорсоох саппыкылаах киһим аҕыйахта саллыр тэбэн, кып-кыһыл айаҕын атан, анаҕастарын килэппит эһэлиин, утуу-субуу тиити утарыта кууһа түстүлэр. «ХС»
2. даҕ. суолт., кэпс. Бөппүрүөк, хадаар, иирсээннээх (киһини этэргэ). ☉ Несговорчивый, пререкающийся, упрямый, ершистый (о человеке)
   Очуурабаны кылаабынай экэнэмиис оҥоруоҕу анараа киһи миэстэтин туран биэриэ суоҕа. Бэйэтэ эмиэ хохучуол киһи. С. Никифоров
   Үксүн чобуо дьэллэм, туой хохучуол, чокуур бэйэтэ, Анфиса өр саҥарбакка аан хоско дьыбааҥҥа дьылыйан олорбута. Н. Габышев
   ♦ Хохучуол төрдө кэпс. – иирсээн, айдаан төрдө. ☉ Повод для раздора, скандала, причина ссоры
   [Тойон Ньургун бухатыыр икки Үрүҥ Уолан бухатыыр] Хохучуол төрдө буолбут Кокуосканан хомпуустастылар. ТТИГ КХКК

I
1. аат.
1. Соһуччу, күүтүллүбэтэх туох эрэ уратылаах суол. ☉ Причуда, странность, необычность
Туох дьиибэ буолтун билэ, Тойон саарга бэйэтэ Чуо тиийэр толкуйданна. Эллэй
Харалаампый доҕорбут «Дьикти лаампатын» дьиибэтин көрдөрөөрү, Халлаан уотун харахтыы охсоору, Хараҥа хотоҥҥо харбыалаһан тахсан Хаччыгынайан эрэр эбит. Күн Дьирибинэ
Манна бэйэлэрин истэригэр ытыктанар дьонноохтор, сорохтор атынынан, ол-бу дьиибэлэринэн, бэл куһаҕаннарынан да аатырбыттар. Н. Габышев
2. Тэбэнэт, баракаас (мэниктээн, тиэхэлэнэн туох эмэ куһаҕаны оҥоруу). ☉ Проказа, шалость (нередко предосудительная)
Булгу муодатынан, Дьикти дьиибэтинэн Наахара нэһилиэгэ Додор кулубаттан ордук Муодалаах киһи баар буолуо диэн, Булан көрбөтөҕүм. Саха фольк. [Петя] мэнигинэн, бөппүрүөгүнэн, дьиибэтинэн аатырбыта ыраатта. М. Доҕордуурап
2. даҕ. суолт. Киһи өйдөөбөт, туох эрэ уратылаах, дьиктилээх. ☉ Странный, диковинный, причудливый
Ол дьиибэ киһи этэ: собону сиэбэт. Амма Аччыгыйа
Уол аата Эльпидифор диэн - киһи истибэтэх дьиибэ аата. Суорун Омоллоон
Барытын аҥаардастыы кириитикэлии, сирэ сылдьааччы, Көнөнү да токурутан өйдүүр дьикти кэмэлдьилээх дьиибэ киһи. Н. Лугинов
русск. диво
II
сыһыан т. Муодарҕааһыны, дьиктиргээһини көрдөрөр. ☉ Выражает удивление, изумление
Дьиибэ, атыттар дьоҥҥо наар үчүгэй өрүттэринэн көстө сатыыр эбит буоллахтарына, Миша төттөрүтүн үчүгэйин кистээн, оттон куһаҕанынан киэн туттардыы өрө туттар. Н. Лугинов
Дьиибэ ээ, мин урут да, сэрии буолбут сиригэр түүн соҕотоҕун сылдьан, бэйэм дьонум өлүгүн көрдөхпүнэ куттана көрөрүм, куйахам күүрэрэ. Т. Сметанин