фольк. устремляться ввысь; уноситься вдаль.

прям., перен. всплывать, подниматься; балык күөрэйэр рыба всплывает; өрө күөрэй = всплывать, подниматься ввысь взлетать; саҥа боппуруос күөрэйдэ всплыл новый вопрос; киирбит күнэ күөрэйиэ погов. зашедшее солнце его взойдёт.

сыһ. Өрө, күөрэччи. ☉ Высоко вверх, ввысь
[Буойуннар] Кыайыы кыһыл знамятын Кыыраччы анньыспыттара. С. Васильев
Саҕахтан кыыраччы күөрэйбит көмүс күн Сандааран, мөлбөйөн турарын көрөбүн. Ф. Софронов

туохт., фольк. Түргэнник өрө кыырайан, дьулуруйан таҕыс; түргэнник, дьулурҕатык ханна эмэ ыраах тиий. ☉ Устремляться ввысь; уноситься вдаль
Маннык, дьонуттан-сэргэтиттэн тэйэн, быырайан сылдьан, быстахха былдьатан хаалыан сөптөөҕүн билэн, хайдах эрэ санаата түспүтэ. В. Яковлев
Сылгыһыт, Ох курдук кыырай, Ойуолаан быырай, Үөр сылгы күөйүллүө, Өрөгөй үрдүө. Хоһоон т. Хайдах маннык ыраах быырайан кэлбиппиттэн дьиибэргээбитэ. Б. Лунин (тылб.)

дьүһ. туохт. Илиилэргин эбэтэр кынаттаргын өрүтэ көтөҕөлөө (өрө тахса, көтө сатаан). ☉ Взмахивать руками или крыльями (пытаясь всплыть на поверхность воды, взлететь ввысь)
Бөрө саҕынньахтаах оҕонньор, соччо тимирбэккэ, ууга даллаахтыы сылдьар эбит. Болот Боотур
Илимигэр биир таллан куоҕас иилистэн даллаахтыы сытар үһү. Амма Аччыгыйа

туохт. Салгыҥҥа уйдаран үөһэ таҕыс, өрө тахсан айаннаа. ☉ Подниматься высоко в воздух, взлетать ввысь, летать высоко
Ыраах да буолларгын чугас буол, суох да буолларгын баар буол! Бу дойдуттан дьэ көтөр-күөрэйэр күн буолла. Ньургун Боотур
Күөрэгэй чыычаах буоламмын Көтөкүөрэйэ сылдьаммын, Көрө-билэ турабын, Көрөн туран туойабын. С. Васильев

туохт. Үөһэ диэки тардыс, харбас (туох эмэ уһуну, үрдүгү этэргэ). ☉ Тянуться ввысь, вытягиваться
Түгэҕэ биллибэт ып-ыраас халлаан диэки куйаадыһа үүммүт баараҕай тииттэр …… хамсаабакка дьөлө таалан сөҥөдүһэн тураллара. Далан
Хомпоруун хотой …… уһуктаах туруук таас бөҕөлөрө куйаадыспыт, Дьааҥы көй салгыҥҥа көс аҥаара чорбойон тахсыбыт эмпэркэй чампарыгар тиийдэ. Д. Апросимов

туохт., поэт. Үрдүккэ дьулуһар, үөһэ көтөр кынаттаа. ☉ Дать возможность подняться ввысь, придать крылья для полёта
Дойдум бары кыраайыттан Кинилэр [үлэһит дьон] көтөн кэлбиттэр, Өрө дайар табыталлаан, Мииринэйи үөскэппиттэр. Эллэй
Тайаҕым талахтан атын, Күн сардаҥата былаайах! Тапталы, сандал сааскытын Табыталлыыр — туойар дьылҕалаах. Улуро Адо (тылб.)

туохт. Олус түргэнник үөһэ дайан таҕыс (көтөр туһунан). ☉ Устремляться ввысь (о птицах)
Улуу кыыл төһөөхтөөн көтөрө Көҕөрөр халлааҥҥа сурулуу — Онно, киэҥ дэлэмэн куйаарга, Элбэх да, үтүө да көҥүлгэ. Таллан Бүрэ
Ол турдахтарына, очуос хайа чабырҕайыттан тойон кыыл, бүтүн ыйааһынынан салгыҥҥа төһөөхтөөн тахсан, оҕолоруттан көҥөнөн, таҥалайын тыаһатан чаҥырҕатта. Ойуку

1. үөрбэлээ диэнтэн холб. туһ. Үлүгэрдээх өстөөхтүүн Үөрбэлэһэн баран Үрүҥ күнтэн сүтэр Үөрүүлээх этэ. А. Бродников
2. Үөһэ диэки уһулута ойон таҕыс (хол., таас хайа чыпчааллара). ☉ Тянуться ввысь торчком, громоздясь друг на друга (напр., о вершинах каменных гор)
   Ис-искититтэн иҥиэттибиттии, Иччилээхтик иһийэҥҥит, Үрдүк таас чыпчааллар, Үөрбэлэһэ дьиппиниспиккит. К. Туйаарыскай