прям., перен. всплывать, подниматься; балык күөрэйэр рыба всплывает; өрө күөрэй = всплывать, подниматься ввысь взлетать; саҥа боппуруос күөрэйдэ всплыл новый вопрос; киирбит күнэ күөрэйиэ погов. зашедшее солнце его взойдёт.

v. to soar up, shoot upward

туохт. Салгыҥҥа уйдаран үөһэ таҕыс, өрө тахсан айаннаа. ☉ Подниматься высоко в воздух, взлетать ввысь, летать высоко
Ыраах да буолларгын чугас буол, суох да буолларгын баар буол! Бу дойдуттан дьэ көтөр-күөрэйэр күн буолла. Ньургун Боотур
Күөрэгэй чыычаах буоламмын Көтөкүөрэйэ сылдьаммын, Көрө-билэ турабын, Көрөн туран туойабын. С. Васильев

туохт.
1. Аллараттан көбөн таҕыс. ☉ Всплывать на поверхность
Ойбоҥҥо мунду бөҕө күөрэйбит. Н. Габышев
Арай, тимирбит арыылар үрдүк иирэлэрин намчы төбөлөрө сүүрүккэ оҕустаран, сүтэ түһээт, күөрэйэллэр. В. Тарабукин
△ Өрө көт. ☉ Взмывать вверх
Күөгэйэр күөх салгыҥҥа көтөр аал күөрэйэн таҕыста. Нор. ырыаһ.
2. көсп. Сүтэ сылдьан баран баар буола түс, көстөн кэл. ☉ Появиться вновь, обнаружиться, объявиться
Бу хантан күөрэйдиҥ? Бээрэ, оттон эйигин сэриигэ өлбүт диэбиттэрэ ээ. Т. Сметанин
«Тыый, доҕоор, бу хантан күөрэйдиҥ?» — субу сабыстан олорбут Тиит доҕорун куолаһын истэн үөрэн хаһыытыы түстэ. «ХС»
△ Көстөн кэл, биллэн таҕыс. ☉ Возникнуть, появиться, проявиться
Кырдьык хаһан эмэ күөрэйиэ, миэхэ ыспыт бадарааннара сууйуллуо, холкуос туругуруо. Амма Аччыгыйа
ср. монг. хөөрө ‘подниматься в воздух’