Якутские буквы:

Русский → Якутский

внесение

с. 1. (включение) киллэрии; внесение поправок в текст текскэ көннөрүүлэри киллэрии; 2. (денег и т. п.) киллэрии, угуу.

внесение минеральных удобрений при поливе

ууну кытта минерал уоҕурдууну киллэрии (г— ууга суурал-лымтыа уоҕурдуулары ибиирдэр массыына аналлаах ба-ахтарыгар кутан суурайан нүөлсүтэр ууну кытта бииргэ ыстарыы.)

Категория: Мелиорация

при

предл
(пр. п.)
1) аттыгар, ыксатыгар (при усадьбе, при ферме)
2) баарына (при тебе - эн бааргына, при Семенове - Семенов баарына)

при

предлог с предл. п. 1. (возле) таһыгар, аттыгар; разбить сад при доме дьиэ таһыгар садта үүннэр; 2. (при указании на подчинённое отношение к чему-л.) иһинээҕи, иһинэн; общежитие при институте иститут иһинэн уопсай дьиэ; 3. (в присутствии) баарына, ортотугар; сказать при людях дьон ортотугар эт; 4. (при указании времени, обстоятельств) саҕана, =ҕа, =тар; при Петре I Петр I саҕана; при отъезде аттанарга; при свете лампы лаампа уотугар; 5. (при обозначении лица, имеющего что-л.) кытта, =ҕа, =гар; держать деньги при себе харчыгын бэйэҕин кытта илдьэ сырыт; документы при нём докумуоннара бэйэтигэр; 6. (при обозначении чего-л., имеющегося у кого-л.) <sup>г</sup>лаах; быть всегда при деньгах куруук харчылаах буол; при его силе кини курдук күүстээх киһи; 7. (посредством, благодаря) =нан; при помощи друзей доҕоттор көмөлөрүнэн; # при последнем издыхании тыына тахсарыгар; при смерти өлөр уһукка, өлөөрү сытан; при этом онуоха.

минеральный

прил. минеральнай; минеральные удобрения минеральнай уоҕурдуулар.

полив

уу кутуу (бааһьшаҕа эбэтэр ходуһаҕа ууну куттарар үлэ, нүөлсүтүү.)

Категория: Мелиорация

послепосадочный полив

олордуу кэнниттэн уу куттарыы (бааһына сиигэ аҕыйах буоллаҕына сана олордуллубут хаппыыста, хортуоппуй о. д. а. үүнээйи түргэнник силис тардан үүнэллэрин хааччыйар наадатыгар уу куттаран эбии сииги буорга киллэрии.)

Категория: Мелиорация

при=

приставка, суолтатынанА. туохтуурдары үөскэтэргэ туттуллар уонна көрдөрөр: 1) ханна эмэ кэлиини, аҕалыыны, хол. прибежать сүүрэн кэл; привезти тиэйэн аҕал; 2) хайааһыны биллэр түмүккэ тиэрдиини, хол. приготовить бэлэмнээ; приучить үөрэт, үөрэтэн кэбис; 3) чугаһатыыны, сыһыарыыны, хол. приставить сыһыары уур; примёрзнуть сыста тоҥ; 4) бэйэҕэ чугаһатыыны, ылыыны, хол. приманить угуйан ыл, мэҥиэлээн ыл;. притянуть тардан ыл; 5) эбиини, толорон биэриини, хол. приписать эбии суруй; 6) хайааһын ситэтэ суоҕүн, хол. приоткрыть кыратык атыт, сэгэт; 2. туохэмэ чугаһынааҕы суолталаах аат тыллары уонна даҕааһынна-ры үөскэтэр, хол. прибрежье кытыл, кытыл таһа; прибрежный кытыл аттынааҕы.

Еще переводы:

эбии

эбии (Якутский → Якутский)

I
1. аат.
1.
эп I диэнтэн хай. аата. Соттойоон [киһи аата] соҕотох андыта Сүүс анды эбиитэ буоллаҕа. Эрилик Эристиин
«[Арыы] бэйэтэ да туустаах дии, тугун эбиитэй», — диэн эмээхсинэ сэмэлиир. КФА СБ
Туох буолбутун түөрэ кэпсээтим. Эбии, көҕүрэтии суох. «ХС»
2. Туох эмэ элбиирин, үксүүрүн, толору буоларын курдук эбиллэр, эбэн бэриллэр туох эмэ (хол., дааннайдар). ☉ То, чем что-л. дополнено, дополнение
Испэктээк сайдыытыгар элбэх туһалаах эбиилэр киллэриллибиттэрэ. АҮ
Дьүүллээһин кэмигэр бырайыакка түөрт сүүс тыһыынча кэриҥэ эбии, көннөрүү, этии киирбитэ. ФММ ДьКС
Бу дьоһун суолталаах докумуону байытан биэрэр сыаналаах этиилэр, эбиилэр, көннөрүүлэр киллэрилиннилэр. ССКП ХХVI
3. мат. Икки эбэтэр хас да чыыһыланы холбоон, ол чыыһылалар суумаларын таһаарар ахсаан дьайыыта. ☉ Одно из четырёх арифметических действий, сложение
Уон ахсааҥҥа диэри эбиини, көҕүрэтиини суоттуур, суотугар букатын алҕаһаабат. Дьүөгэ Ааныстыырап
Көҕүрэтиини эбиинэн солбуйан баран, ылыллыбыт сууманы ааҕан таһаарыҥ. ВНЯ М-4
2. даҕ. суолт. Кимиэхэ, туохха эмэ эбиллибит, эбиллэн ахсааны элбэтэр (ким, туох эмэ). ☉ Являющийся дополнением к чему-л., дополнительный, добавочный (напр., вопрос)
Киһитэ оҕоҕо бэйэтин кумааһынньыгын биэрбит уонна ол кумааһынньык иһигэр эбии харчы укпут. Суорун Омоллоон
Эбии боппуруоһу төһө биэрбит үһү? Н. Лугинов
Бу сайын окко эбии киһи ыытыах буолбута. Р. Кулаковскай
[Быраас] кимнээххэ эрэ эбии укуоллары анаталаата. «ХС»
3. сыһ. суолт.
1. Уруккутунааҕар өссө күүскэ, өссө сытайан, бууһа. ☉ Больше, сильнее, крепче, пуще прежнего (напр., плакать)
Дьэрэлииһэп көҥүл эргинэр, эбии байан иһэр. Болот Боотур
Турбуттара, тымныы эбии хам ылла. Н. Заболоцкай
Табах буруота эбии хойунна. А. Фёдоров
Кыыс эрэйдээх биир тылы саҥарбакка эрэ, эбии ытаан баарта. Дьүөгэ Ааныстыырап
2. Өссө эбэн, элбиирин, эбиллэрин курдук (гын, буол). ☉ Дополнительно, в добавление к кому-чему-л.
Бурдуктан эбии ыла түспэккин дуо? Амма Аччыгыйа
Бу икки ардыгар таһыттан дьон, оҕолор эбии киирэн кэлбиттэрэ. Суорун Омоллоон
[Роман:] Арба даҕаны, Кумахтаахха икки үлэһити эбии ыытар үһүбүт. С. Ефремов
◊ Онно эбии көр онно
Халлаан хараҥа, онно эбии былыттаах. Н. Габышев
[Петя:] Онно эбии мин бэйэм да баҕа санаам — тыаҕа тахсыы. С. Ефремов. Эбии аһатыы т.-х. — буорга эбии уоҕурдууну киллэрэн иҥэрии. ☉ Внесение в почву минеральных удобрений, подкормка
Ааспыт сайын звено минеральнай уоҕурдуунан эбии аһатыыны хааччыйбыта. П. Егоров
Сөп сииктээх оройуоннарга сааскы сэлиэһинэйи эбии аһатыы улахан суолталаах. ХКА
Баклажан арассаадатын көрүү-харайыы сүрүн үлэтэ — кэмигэр уу кутуу, эбии аһатыы, биир кэм тэмпэрэтиирэни тутуһуу. ЕАМ ББКП. Эбии аһылык т.-х. — сүөһүгэ сүрүн аһылыгар эбии бэриллэр аһылык (хол., сиилэс, былах). ☉ Добавочный корм для животных, подкорм
Сайын сатаан тэриллэн оттообокко гынан бараммыт, кыһын оройугар эбии аһылык бэлэмин айдаана буолабыт. С. Никифоров
Сылгы ынах сүөһү курдук араас көрүҥнээх эбии аһылыгы даҕаны эрэйбэт. В. Протодьяконов
[Үөрэнээччилэр] эбии аһылык бэлэмигэр субуотунньуктары тэрийэллэр. «ББ». Эбии бэлиэтэ мат. — ахсааҥҥа эбиини эбэтэр ууруктаах кэриҥи бэлиэтиир кириэс курдук быһыылаах бэлиэ (+). ☉ Знак плюс (+), обозначающий сложение или положительную величину в математике. Кустук маладьыас, мин киниэхэ эбии бэлиэлээх туйгун сыананы сурунаалга туруорабын. ЛНН АДь
Эбии уонна көҕүрэтии математическай бэлиэлэрэ Европаҕа Илиҥҥи араб дойдуларыттан киирбитэ. ЭБЭДьА
Эбии төлөбүр көр төлөбүр. Быйыл эбии төлөбүргэ холкуоһуттан ынахтаах торбоһо сыл тахсар отторун ылбыта. Далан
Оҕолор аан маҥнай хамнастарын таһынан харчынан эбии төлөбүр аахсыбыттара. ПИО ТС
II
аат дьөһ. Туох эмэ эбиллэр, холбонор предметин бэлиэтииргэ туттуллар (сыһ. түһүгү кытта тутлар). ☉ Употребляется при обозначении предмета, к которому что-л. прибавляется, добавляется, присоединяется (вдобавок к чему-л.)
Бу хормуоскаҕа эбии искириипкэ тыаһа эмиэ баара. Суорун Омоллоон
Сэмэн ампаарыгар эбии хотон бөҕө салҕаммыт. Эрилик Эристиин
Тойоммут буолуохсут ити мин биир бургунаспын баайыгар эбии баай гынаары кыыла тура сылдьар. «ХС»

вывозка

вывозка (Русский → Якутский)

ж. тиэйии, тиэйэн илдьии; вывозка удобрений на поля уоҕурдууну ыһыы сиригэр тиэйии.

куоппаһырдааччы

куоппаһырдааччы (Якутский → Якутский)

аат., т.-х.
1. Үүнээйилэри куоппаһырдар үөнкөйүүр (хол., тойон ыҥырыа). ☉ Опылитель (о насекомых)
Хамсыыр-харамайдар үүнээйинэн (эбэтэр үүнээйи аһылыктаах харамайдарынан) аһылыктаналларынан, үүнээйи быыһыгар хорҕойоллорунан, чаастатык үүнээйилэри куоппаһырдааччы буолаллар. ББЕ З
2. Дьааты, химическэй уоҕурдуулары ибиирэр тэрил. ☉ Распылитель (для ядохимикатов и химических удобрений)
Химическэй ньыманан үүнээйилэр сыыс отторун аналлаах ибиирдээччилэринэн — куоппаһырдааччыларынан суох гыныллыахтаах. ИИК СОХТ

дисперсия

дисперсия (Русский → Якутский)

ж. физ. дисперсия, арахсыы, тарҕаныы; дисперсия света сырдык арахсыыта; дисперсия минеральных солей в почве почваҕа минеральнай туустар тарҕаныы-лара.

минеральнай

минеральнай (Якутский → Русский)

минеральный; минеральнай уулар минеральные воды; минеральнай уоҕурдуу минеральное удобрение; минеральнай туустар минеральные соли.

вещество

вещество (Якутский → Русский)

вещество; үнтү тэбэр веществолар взрывчатые вещества; иҥэмтэлээх веществолар минеральные вещества.

кутуу

кутуу (Якутский → Якутский)

  1. аат.
  2. Биирдэ көөнньөрөр чэй. ☉ Порция чая для одной заварки
    Үс-түөрт бытыылка арыгыны, аҕыйах баайыы сэбирдэх табаҕы, кутуунан үллэстэргэ кээмэйдээх кирпииччэ чэйи …… боччунан, Байаҕантай кыыһа айаҥҥа турбута. П. Филиппов
  3. т.-х. Оҕуруокка, бааһынаҕа, ходуһаҕа ууну куттаран ньүөлсүтүү, сиигирдии. ☉ Полив, орошение огорода, пашни, луга
    Манна оҕуруокка мэхэниичэскэйдик уу кутуу үчүгэй уопута баар. П. Егоров
  4. эргэр. Бытархай эттиктэр кээмэйдэрэ, биирдэ ытыһан ылыы (хол., туораах бурдугу суорунаҕа кутаары). ☉ Горсть как единица меры (напр., зерна при помоле на жерновах)
    Хачыгыр аҥаар илиитинэн чабычахтаах бурдугун сиксийэн көрбүтэ: алта уон биэс кутуу бурдук баар эбит. Эрилик Эристиин
  5. эргэр. Өрөбөлүүссүйэ иннинэ: буруйу оҥорууну эбэтэр саакка киллэрбити толуйар иһин бэриллэр төлөбүр. ☉ В дореволюционное время: плата за нанесенный материальный или моральный урон. Хайа, доҕоор, Мин кутуу кутаары гынабын. Миигиттэн төһө көрдүүр Киһи олороруҥ буолуой? Саха фольк.
  6. эргэр. Ууллубут металы пуормаҕа, халыыпка түһэрии (туох эмэ оҥоһугу ылаары). ☉ Отливка, литье расплавленного металла в форму (для получения какого-л. изделия). Көмүс кутуута уустук үлэ, уус эрэ барыта сатаабат
  7. даҕ. суолт.
  8. Ханнык эмэ металтан кутан оҥоһуллубут. ☉ Литой (из какого-л. металла)
    Абааһы бухатыырын Тоҕус хос кутуу куйаҕын Тоҕута сынньан …… Ким биһигини Киһи-Сүөһү оҥоруой?!! П. Ойуунускай
  9. Буору, кумаҕы, үнтүркэй тааһы кутан томтотуулаах (үксүн суол туһунан). ☉ Засыпанный землей, песком, гравием (обычно о дороге). Кутуу суол бүтэрин кытта массыынабытыттан түһэн сатыы бардыбыт. Хорсуттар с.
  10. Биир күөлтэн атын күөлгэ илдьэн кутан үөскэтиллибит (балык, үксүн собо туһунан). ☉ Разведенный путем переноса из одного озера в другое (о рыбе, в основном о карасях)
    Биһиги түбэбитигэр кэпсээҥҥэ киирэр бөдөҥ соболоох улуу күөл суох. Уонна көрөр-истэр, кутуу балыгы үөскэтэр киһи суох буоллаҕына, дьара күөллэр балыктара имири эстиэхтэрэ. «Кыым»
удобрение

удобрение (Русский → Якутский)

с. 1. (действие) уоҕурдуу, өҥсү-түү; удобрение почвы почваны уоҕурдуу; 2. (вещество) уоҕурдуу; минеральные удобрения минеральнай уоҕурдуулар.

ыс

ыс (Якутский → Якутский)

туохт.
1. Туох эмэ элбэҕи быраҕаттаа, тамнаа, тох. ☉ Разбрасывать, раскидывать что-л. Кукушкин …… эмискэччи тас таҥаһын устан ороҥҥо ыһан кэбиһээт, оһоххо иттэ барар. Амма Аччыгыйа
Маайа …… үргээбит отун ыһан баран ытыһын сотунна. Эрилик Эристиин
Сэбирдэхтээх хаппыт от сыатын хаарга ыспыттар ахан. Н. Борисов
△ Туох эмэ бэрээдэгин кэс, алдьат, үрэй, үрүө-тараа ыыт. ☉ Приводить что-л. в беспорядок, раскидывая, разбрасывая, растрёпывая
Баттаҕым күдэригин Тыал ыһара харса суохтук. И. Гоголев
Ол эн булуоҥ дуо? Хата, түөрэ чүүччэйэн, барыны бары кыладыапканы биир гына ыстыҥ ини. Далан
Ньукуу эмиэ кэннин хайыспыта: «Эмиэ баттаҕын ыспыт. Куйаас бөҕө. Сынньаныахха». «ХС»
2. Ибиир, бырдаҥалат, ыһыахтаа (хол., ууну). ☉ Разбрасывать капли, брызгать, окроплять
Буораҕы ууга суурайан ньирэйигэр иһэрпитэ, кириэһи сууйбут уунан эмиэ ыспыта. Ньирэй өлбүтэ. Амма Аччыгыйа
Ыадаҕар былыттар ыаһыран, ыанньыйан, Ыаҕастаах уунан сир түөһүн ыстылар. Эллэй
Илиитин таһынан уутун ыһаат, …… тыраахтарын диэки суһаллык хааман сукулдьуйа турбута. Н. Габышев
Күөлгэ саба сырсан киирэн, ыаҕаһынан, чаанньыгынан, хортууһунан уу баһан таһааран, уокка ыстылар. «ХС»
3. Сиэмэни буорга биир-биир таммалатан түһэрэн олорт. ☉ Разбрасывая, заделывать семена в почву, сеять, сажать
Өрт уота сиэбит сиригэр уонча сыл буолан баран моонньоҕон уга бытыгырыыр. Ким да ыспатаҕын, үүннэрбэтэҕин үрдүнэн. Далан
Сииктээх сири тиэрэн Толуу бөдөҥ сиэмэни ыстаххына, — Ылыаҥ үрдүк үүнүүнү. А. Абаҕыыныскай
Төҥкөйөн буору хам тутан көрбүтэ — ыһарга сөп буолбут эбит. П. Егоров
Сиэмэ бөҕөнү сиэйэлкэнэн ыспыттара сириэдийэ үүннэ. Нор. ырыаһ. Бааһына, сэрэйбит курдук, кырдал өттө адьас куурбут
Сибилигин да ыспытынан бар. «ХС»
4. Тугу эмэ чаас-чааһынан араартаа, үрэй (өрөмүөннээри эбэтэр алдьатан). ☉ Разъединять, разбирать что-л. на составные части (в целях ремонта, разрушения). Массыынатын ыһан туруорар
□ [Тайах чуучалатын] ыһан көрбүттэрэ — быһыытын-таһаатын үтүгүннэрэр мас каркааска тиирэ тардыллыбыт этэ. ВПВ ИК
5. көсп. Тугу эмэ (хол., билиини, сонуну) киэҥник тарҕат, биллэр. ☉ Делать известным, доступным многим (напр., знания), доводить до сведения многих (напр., слухи, известия), распространять
Үтүө сигилигин …… Сылдьыбыт ыалым аайы Ырыа гынан ыһыам. Саха фольк. Некрасов «өйдөөҕү, үтүөнү, үйэлээҕи» бар дьоҥҥо ыһарга ыҥырар. Амма Аччыгыйа
Санаабытын салгыҥҥа ыһа сылдьар, билбитин биэс сиргэ тарҕатар киһи буолбатах. И. Федосеев
Дьэ, маннык түҥкэтэх сиргэ билиини-көрүүнү ыһа сүүрбэ саастаах Василий Иванович кэлбитэ. «ХС»
6. көсп. Хойуутук төрөө-үөскээ, олус элбээ (хол., үөнү-көйүүрү этэргэ). ☉ Заводиться в большом количестве, размножаться, плодиться (напр., о насекомых)
Быт бөҕө ыста, Кумаар бөҕө тутта, Кир бөҕө сиэтэ. Өксөкүлээх Өлөксөй
Тууһу бэрэмэдэйтэн ылаҥҥын, иһэ ыраастаныллыбыт куһу тууһаан ис. Бачча итиигэ имирэн хаалыа, сахсырҕа ыһыа. Далан
Сиик, таммах тэллэйдээх Кур эмэх өһүөҕэ Үрүҥ үөн ыһара, Хончоҥнуу сыылара. С. Васильев
Илиим устун кыһыл ымынах ыһан кэбиспит. Хомус Уйбаан
7. көсп. Туох эмэ олохтоммут бэрээдэгин, хаамыытын кэс, тохтот. ☉ Нарушать установленный порядок, прекращать ход, течение чего-л., срывать что-л. Горбачёв Сэбиэскэй Сойууһу аҕыйах сыл иһигэр ыһан кэбиспит үтүөлээх үһү. ЭКС АА
Баайдар …… мунньаҕы ыһан кэбиһэн бараннар, уһун түүнү быһа дьону кэрийэ сылдьаннар, хоп тылларыгар киллэрэ сатыыллар. Эрилик Эристиин
Уочараты ыһаайаҕыт, оргууй үмүөрүһүҥ! «ХС». Клавдия Константиновна олоҕун аргыһын сүтэрэр хомолтолоох, аһыылаах кэмигэр, аҕалара сөбүлээн дьарыктаммыт дьарыгын ыһарга санаата буолбатаҕа. «Саха с.»
8. көсп. Тугу эмэ (хол., харчыны) буоларга-буолбакка, толкуйа суох, мээнэмээнэ бараа, ыскайдаа. ☉ Тратить бездумно в большом количестве, проматывать (напр., деньги)
Эн этэргинэн, баайбытын барытын киһиэхэ ыһан баран, бэйэбит халлааҥҥа айахпытын атыыһыкпыт дии. А. Софронов
Маннык баҕайыга ким ойох кэлэ тардар үһүө: баайын, үбүн сылдьыбыт сирин аайы ыһан кэбиһэр киһиэхэ. Н. Неустроев
Үстүү сүүһү ыһар үбэ суох киһибин мин. Амма Аччыгыйа
♦ Буор ыспат — саба тутуллубат, кистэммэт, умнуллубат, өтөрүнэн син биир өтөн, биллэн тахсыаҕа. ☉ Не поддаваться чьему-л. негативному влиянию, быть непотопляемым, проявляться, выступать, несмотря ни на что (букв. не засыпать землёй)
Норуот күүһүгэр буор ыспат (өс хоһ.). Туруммут норуот Буор ыспат сүдү күүһүгэр Сүрбүн баттатан Сөҥөн тураммын, Улуу дойдубун санааммын күлүм гынабын. С. Данилов
«Сэрии үрдүнэн буор ыспат» диэн саха өһүн хоһооно баар. Бар дьон, биһиги бары, санаабытын түмэммит, бэйэбит былааспытын көмүскээтэхпитинэ, биһигини ким да, туох да кыайыа суоҕа. Амма Аччыгыйа
Итии уунан саба ыспыт курдук — тымныы уунан саба ыстарбыттыы (саба ыстарбыт курдук) диэн курдук (көр уу I). Иванов …… этэтэ бүтүннүү, итии уунан саба ыспыт курдук, дьырылаата. М. Доҕордуурап. Күдэҥҥэ ыс — сир үрдүттэн суох оҥор, букатыннаахтык эс, мэлит, күдэҥҥэ көтүт. ☉ Уничтожить бесследно, стереть с лица земли, изжить, истребить
Өстөөҕүҥ өлүгүн Күдэҥҥэ ыһаргар, Баай-фашист баандатын барыыргар — Туох да күүс эйигин туппатын, Туох да күүс иннигин ылбатын! Эллэй
Муспуту күдэҥҥэ ыһаары Муос, туйах тоһуйа көрсөҕүн. А. Чугунов
Күн-ый (ый-күн) ыһыаҕын (ыһыаҕа гынан) ыс — ый-күн (күный) ыһыаҕа гын (оҥор) диэн курдук (көр ый-күн). [Чаарчахаан Моҕуһу] этин эттээн күн-ый ыһыаҕа гынан ыһан кэбиспит. Саха фольк. Көтөр-сүүрэр Көҥсүгэ оҥордо, Ый-күн ыһыаҕа ыста. П. Ойуунускай
Тыалга быраҕар (ыһар) көр тыал. [Туоскун — Оҕотоойопко:] Мин тылбын тыалга ыспаппын билэр буолуохтаахтар. Софр. Данилов
Тыл да аҥаарын Тыалга ыһаайаҕын! П. Тобуруокап
Тымныы уунан саба ыспыт курдук — <тымныы> уунан саба ыстарбыттыы (саба ыстарбыт курдук) диэн курдук (көр уу I). Ону истэн Өкүүсэ сык гына түстэ. Эт-этэ барыта тымныы уунан саба ыспыт курдук буолла. Эрилик Эристиин. Ыһар буор (кумах) курдук (кэриэтэ) — олус, ыһыллар элбэх, дэлэй. ☉ соотв. как грязи
Хараан түүннэргэ бырдах, ыһар буор курдук, хойдор. Н. Заболоцкай
Куобах куруутун баар булка киирсибэт. Эмискэ ыһар буор курдук үөскээн элбээн-дэлэйэн ылар. С. Юмшанов
Мэйиктэр олус диэн киэҥ сиринэн тайаан тарҕаммыттар, ыһар кумах кэриэтэ үксээбиттэр. Багдарыын Сүлбэ. Ытык ыс — эргэр. 1) улаханнык ыалдьыбыт киһи туһугар көрдөһөн сүөһү хаанын өлбүт сылгы үрдүгэр ыс. ☉ Обрызгивать кровью скота конную скотину, умерщвлённую в качестве жертвы духам за душу больного
Ньоҕурук иирээн төрдүгэр ытык ыспыта — чоккуруос харахтаах кыһыл буулур биэни арбаабыта. Күннүк Уурастыырап; 2) кимиэхэ эмэ ытыктабыллаахтык, убаастабыллаахтык сыһыаннас. ☉ Уважительно относиться к кому-л. [Маайака:] Биэлэйдэр диигит, үөдэн сах диигит дуу, арай олор кэллиннэр, миэхэ ытык ыһыахтара үһү дуо? А
Софронов. Илиилэрин иһигэр киллэрдэхтэринэ, ытык ыспаттара биллэр. «ХС»
◊ Бурдугу ыс көр бурдук
Былыр сахаҕа бурдугу ыстара биэрдэхтэринэ, киһи өлөр аһа буолуо диэннэр, кистээн буорга көмөн баран, үүммэтэ диир сурахтаахтара. Амма Аччыгыйа
Бурдугу ыспыппыт — Үүммүт да үүммүт. Эллэй. Саба ыс — олус хойуутук үөскээ (хол., үөнү-көйүүрү этэргэ). ☉ Размножаться, разводиться в большом количестве, плодиться (напр., о насекомых)
Аат харата суккураан, Уолан бардылар көлүкэлэр, Дөлүһүөн хатыыта бэл хатта, Түүлээх үөн саба ыста. Р. Баҕатаайыскай. Ыһар массыына — сиэмэни уонна уоҕурдууну ыһан тарҕатарга аналлаах тыа хаһаайыстыбатыгар туттуллар массыына. ☉ Сельскохозяйственная машина для посева семян и внесения удобрений в почву, сеялка
Улахан бөһүөлэк ортотугар …… Ыһар массыына дьардьамата Ырыттан, Үрэллэн тураахтаата. С. Васильев
Ыһыах ыс көр ыһыах. Сайыҥҥы уйгуну-быйаҥы көрсө сахаларга ыһыах ыһан бырааһынньыктыыр үгэс баар. Саха фольк. Маннык үчүгэй кэм эргиллибитин кэннэ хайдах ыһыах ыспат буолуохпутуй?! С. Никифоров. Билиҥҥи сахалар саныылларынан, Эллэй Боотур аан бастаан ыһыах ыспыта. ВВЕ СТИ
ср. др.-тюрк. сач, чеч, йас ‘сыпать, рассеивать, разбрасывать’

уоҕурдуу

уоҕурдуу (Якутский → Русский)

1. и. д. от уоҕурт= 1) повышение крепости (напр. вина); 2) удобрение; почваны ноһуомунан уоҕурдуу удобрение почвы навозом; 2. удобрение; минеральнай уоҕурдуулар минеральные удобрения.