1) взыскание, взыскивание, возмещение; нолуок иэстэбилэ взыскание налога; 2) отмщение, месть; возмездие.

с. 1. сабыы; покрытие дома черепицей дьиэни черепицанан сабыы; 2. (возмещение расходов) сабыы; 3. (преодоление расстояния) барыы, айаннааһын.

1) возмещение, восполнение (напр. убытков); 2) выкуп; дойдум иһин тыыммын толук ууруом за родину свою я отдам жизнь # толук түс = выручать, идти на выручку.

аат.
1. Туох эмэ (хол., үлэ, туох эмэ өҥө, табаар) иһин тугу эмэ харда биэрии (үксүгэр харчынан). ☉ Плата, оплата, вознаграждение (обычно денежное) за что-л. (напр., за работу, услугу, товар)
Мин эһэм бэрт былыр, дьаһаах төлөбүрүн саҕана, Бүлүүттэн саарбалыы кэлэн баран, манна быстаран хаалбыт. Н. Якутскай
Төлөбүр эрэ туһугар дьалаҕайдык тылбаастааһын туһаны аҕалбат. В. Чиряев
«Сир иһин төлөбүр туһунан» Сокуон бигэргэтилиннэ. «Кыым»
2. Туох эмэ туһугар бэриллэр, оҥоһуллар харда, толук. ☉ Расплата, плата за что-л. Халыҥ айыы төлөбүрүгэр Халыҥ хаар дьыл буолара. И. Гоголев
Тохтон сүүрбүт хаан төлөбүрүн Өстөөхтөртөн иэстэһиэм. И. Эртюков
Кыайыы төлөбүрэ суох кэлбэт. «ХС»
◊ Үлэ төлөбүрэ — үлэ иһин харчы биэрии, хамнас. ☉ Оплата труда, зарплата
Бырааһынньык күн үлэлээбит үлэ төлөбүрэ икки төгүл үрдүүр. Амма Аччыгыйа
«Үтүмэн үтүргэни тохтотуҥ, Үлэбит төлөбүрүн үрдэтиҥ» диэн Үҥэсүктэ тиийбиттэрин Өлүү уотунан көрсүбүттэрэ. Н. Степанов
Үлэ дьиссипилиинэтэ кытаанах уонна уопсастыбаннай бэрээдэк олохтоммут хаһаайыстыбатыгар …… үлэ төлөбүрэ улам улаатар. ЭБТ. Эбии төлөбүр — туох эмэ иһин бэриллибити таһынан төлөнөр харчы. ☉ Дополнительная плата, доплата за что-л. Мантан антах окко үлэлиэм, эбии төлөбүр наада. М. Доҕордуурап
Эбии төлөбүр хас биирдии киһи үлэҕэ кыттыытын кээписиэнинэн үллэһиллэр. ДВР ЭНьТ. Урут эбии төлөбүрү, абаансалааһыны, бириэмийэлээһини олохтооһуҥҥа улахан итэҕэстэр бааллара. «Ленин с.»
ср. др.-тюрк. төлэч ‘плата, возмещение’, алт. төлү ‘уплата, плата; долг’

аат. Туох эмэ төлөбүрүгэр бэриллэр мал, үп. ☉ Выкуп, возмещение, плата за что-л., компенсация
Бука, бу таас толугар саар тойон Бэйэҕин саарбаҕа суулуо. Эллэй
Туох да толуга суох, тааҕы үрдүнэн биэрэр дьон эбит дии. В. Миронов
♦ Олоххун (тыыҥҥын) толук биэр (уур) — ким, туох эмэ иһин өлөргүн да кэрэйимэ. ☉ Отдавать свою жизнь за кого-что-л., поступаться кем-чем-л. ради кого-чего-л., жертвовать
Ийэ сүрэҕэ Оҕом иннэ диэтэҕинэ, Олоҕун да толук ууран, Ууга түһэр, уокка киирэр Улуумодун турунуулаах. Күннүк Уурастыырап
Быыһаппыт иэһэ суох эрээри тоҕо тыынын толук ууран быыһыы сатыаҕай? Софр. Данилов
Сорохпут сырдык олоҕун Дьол иһин толук биэрбитэ. И. Эртюков. Толук тутун — 1) кимҥэ эмэ туох эмэ иһин тугунан эмэ төлөө, бэриктэ биэр. ☉ Возмещать, восполнять что-л. чем-л. [Арыгы] Тойокко-хотукка Толук туттар Тойон айах буолла. Өксөкүлээх Өлөксөй
Сөдүөччүйэ эрэйдээх, кинээс дуу, Балааҕыйа эмээхсин дуу таарыйдахтарына, толук туттуом диэн булунаахтаабыт биир иһит арыгытын таба көрбүт. Амма Аччыгыйа; 2) эргэр. Кэрэххэ сүөһүнү тутун, сиэртибэлээ (ойуун туһунан). ☉ Приносить в жертву верхним или нижним злым духам скот для умилостивления их гнева, жертвовать (о шаманах). Былыр ойууннар чоккуруос харахтаах маҥаас сылгыны эбэтэр күөх эбириэн ынах сүөһүнү толук тутталлара үһү
□ [Өбүгэлэрбит] табаны толук тутта сылдьыбыттарын көрдүөхтэрин сөптөөх аҕыйах чахчылардаахпыт. Багдарыын Сүлбэ. Толук түс кэпс. — кими эмэ көмүскэс, быыһаан ыл. ☉ Заступаться за кого-л., выручать кого-л.
Гриша, доҕоччугуом, мин эн тыыҥҥар толук түспэтим, кыайбатым. А. Сыромятникова
«Мин көҥүллээбитим. Миигиттэн ыйыппыттара», — диэн Өлөксөөндүрэ эмээхсин толук түстэ. Н. Босиков
Тыын толуга көр тыын II. [Түөрэҥэй ойуун:] Тыын толуга диэн тугу туттуллуо буолла, былырыын бу дьиэ таһыгар күөх эбириэн тарбыйах турар диэн эппитэ ээ били кыыс. Күндэ
Оттон балыгым, бу тыыным толуга, баранарыгар тиийдэ. Н. Заболоцкай
ср. алт. толу ‘выкуп; дар; обмен’, хак. толыҕ ‘выкуп’, бур. долиг ‘откуп’